«34-çi tezyurar» — 1981-yilda suratga olingan sovet sarguzaşt-halokat filmi, rejissyor Andrey Malyukov. Film «Mosfilm» va boşqa köplab kinostudiyalar tomonidan 1970—1980-yillar boşida Hollivud janrli bloklbasterlar bilan «yetib oliş» maqsadida tomoşaboplikka qaratilgan yönalişda suratga olingan.
Film real voqealarga asoslangan. 1977-yil 27-fevralda soat 22:30 atrofida Moskvadan Leningradga yönalgan «Yunost» tezyurar poyezdining bir vagonida yonğin çiqdi (olov vagon bufetida boşlangan va, taxminan, yonğin sababi bufetçilardan birining çekiş paytida ehtiyotsiz harakati bölgan), olov esa tezda butun vagonni qamrab oldi. Vagon eşiklari yopiq bölgani uçun, taßtildan qaytayotgan SSSR IIV Leningrad oliy yoğin-texnika bilim yurtining kursantlari (ular şu vagonda ketayotgan edi) vagonlarning derazalarini sindirib, yölovçilarni derazalar orqali evakuatsiya qildilar. Evakuatsiya paytida uç kursant — Mixail Jukov, Viktor Ivanov va Yuriy Malişev — halok böldi (ular bilan birga yana 14 kişi, jumladan yuqorida tilga olingan bufetçi qiz ham halok böldi). Keyinçalik ular RSFSR Oliy Sovetining Rayosat Farmoni bilan 1977-yil 28-iyulda «Yonğinda jasorat uçun» medali bilan vafotidan keyin mukofotlandi.
1Treylerlar
▶2Rollarda
Lev Durov, Elena Mayorova, Aleksandr Fatyushin
3Syujet
№ 34 Moskva — Elekmonar tezyurar poyezdida yoş provodnik Serafima öz vagoniga uçta çiptasiz yölovçini oladi.…
№ 34 Moskva — Elekmonar tezyurar poyezdida yoş provodnik Serafima öz vagoniga uçta çiptasiz yölovçini oladi. Nazorat paytida bu holat oçiladi va provodnik poyezd boşliğidan qattiq ogohlantiriş oladi. Çiptasiz yölovçilar tuşirilişi kerak, lekin ulardan biri provodnikka oşiq bölib qoladi va Şmakovka tugun stansiyasida tuşib, uni zörlab özi bilan olib ketadi. Kupeda u yonib tugamagan sigareta uçini va içilmagan spirtli stakanni qoldiradi, ana şulardan 8-vagonda yonğin boşlanadi.
Şmakovkadan olingan teplovoz maşinistlari yonğin aniqlanişidan oz oldin poyezd hozir harakatlanayotgan qiyin kötariliş haqida gaplaşmoqda. Poyezd töxtagaç, temir yölçilar odamlarni evakuatsiya qiladi. Yonayotgan vagon boşqalaridan xavfsiz masofaga surib qöyiladi, öt öçiruvçilar çaqiriladi. Sovqotmaslik uçun yölovçilar yana öz joylariga va vagon-restoranga qaytadilar. Lekin evakuatsiya paytida, xotinini qidirayotgan bir yölovçi boşqa spekulyant yölovçi bilan janjallaşib qoladi va uning pul solingan çamadonini yonayotgan vagon ğildiraklari ostiga tepib yuboradi. Spekulyant pullarini qutqariş uçun vagonni tormoz kolodkasidan oladi. Natijada alangaga öralgan 8-vagon dumalab ketadi va orqadagi, jumladan, sirk otlarini olib ketayotgan bagaj vagonini ham yölovçilar bilan birga itaradi. Turgan joyda tormozlar kam samara beradi, vagonlar qiyalikda asta-sekin tezlik töplaydi, odamlar yuriş paytida vagonlardan sakrab tuşadi, vagonlar esa navbatma-navbat yona boşlaydi. Sirk otlari qoçib ketadi, yölovçilar uçun esa avtobuslar va tez yordam maşinalari keltiriladi. Temir yölçilar halokatning oldini olişga harakat qiladilar.
4Ijodiy guruh
Ssenariy muallifi: Vsevolod Ivanov, Andrey Malyukov…
Ssenariy muallifi: Vsevolod Ivanov, Andrey Malyukov iştirokida
Rejissyor-postanovçi: Andrey Malyukov
Operator-postanovçi: Yuriy Gantman
Rassom-postanovçi: Tatyana Lapşina
Kompozitor: Mark Minkov
Qöşiq ijroçisi: Albert Asadullin (titrlarda körsatilmagan)
5Musiqa
Mark Minkov film uçun uçta qöşiq yozdi: «Xotiradan ismlar ketadi» (Oksana Lukyanova sheʼri), «Bir kuni»…
Mark Minkov film uçun uçta qöşiq yozdi: «Xotiradan ismlar ketadi» (Oksana Lukyanova sheʼri), «Bir kuni» (Andrey Makareviç sheʼri) va «Bilasanmi, hali hammasi böladi» (Veronika Tuşnova sheʼri). Makareviçning sözlariga köra, u avval Minkovning tayyor musiqaga sheʼr yoziş taklifini rad etgan, çunki heç qaçon bunday usulda ijod qilmagan, lekin Minkov uni sport qiziqişi bilan köndirgan: «Nahotki özingning sheʼriy qobiliyatingni özing uçun bunday notaniş usulda sinab körmoqçi bölmasang?».
Filmga töliq qöşiq sifatida faqat Albert Asadullin ijrosidagi «Xotiradan ismlar ketadi» kirdi. «Bir kuni» kompozitsiyasi filmda instrumental variantda paydo böldi (matni badiiy kengaş tomonidan maʼqullanmagan), u yakuniy sahnaga hamroh böladi. «Bilasanmi, hali hammasi böladi» qöşiği esa umuman yozilmagan.
Uçala qöşiq töliq şaklda faqat 1983-yilda «Mark Minkov. Sayyoralar paradi» plastinkasida çiqdi. «Xotiradan ismlar ketadi» — Yaak Yoala ijrosida. Filmdagidan farqli ölaroq, u uçala kupletni kuyladi (filmga faqat ikkitasi kirgan) va bir neça sözni özgartirdi. «Bir kuni» — Valeriy Leontyev ijrosida. Keyinçalik qöşiqni «Kök quş» ansambli va Andrey Makareviçning özi ham ijro etdi. «Bilasanmi, hali hammasi böladi» qöşiği Alla Pugaçyova ijrosida plastinkaga yozildi (8-mart bağişlangan «Kök çiroq»da va «Qöşiq-83» festivalida u qöşiqni qizi Kristina Orbakayte bilan duet bölib ijro etdi), aynan şu ijro orqali u keng tanildi.
6Işlab çiqariş
«34-çi tezyurar»ni suratga olayotganimizda men va yana ikki aktyor deyarli vagonda yonib ketay dedik. Suratga…
«34-çi tezyurar»ni suratga olayotganimizda men va yana ikki aktyor deyarli vagonda yonib ketay dedik. Suratga olişdan oldin uni böyaşdi, «çiroyliroq» bölsin deb… Lekin böyoq şunday alanga oldiki! Bizga na u yoqqa, na bu yoqqa çiqiş imkoni bor edi! Ikkala tamburga ham rezina yelim surtilgan edi. Ular alanga oldi! Biz yona boşladik. Golubitskiyga qarayman, uning fuJaykasi tutab turibdi! Oynani sindirişga urindik — u sinmaydi. Şunda öyladim: «Böldi, bizga oxir!» Oyoqlarim bilan oynani sindirdim, biz çiqib oldik… Bir neça soniyadan keyin vagondan heç narsa qolmadi!
№ 34 Moskva — Elekmonar tezyurar poyezdining marşruti filmning özi uçun maxsus öylab topilgan. Haqiqatda Elekmonar temir yöl aloqasi bölmagan posyolka (unga eng yaqin temir yöl stansiyasi Biysk şahrida joylaşgan), 34-poyezdning marşruti esa 1981-yilda Moskva — Andijon bölgan. Yölovçilarning çiqişi va poyezdning jönaş sahnasi Kiyev vokzalida suratga olingan. Şmakovka stansiyasi ham mavjud, lekin tugun emas, Şarqiy Uzoq Şimol temir yölига tegişli va Transsibda Vladivostokdan şimoli-şimoli-şarqqa 313 kilometr masofada joylaşgan.
Şmakovka stansiyasi sifatida Jeleznovodsk yaqinidagi Beştau stansiyasi suratga olingan. Yonğin sahnasining özi Mineral suvlar şahridagi Yilon toği yonidagi toş qayta işlaş zavodining yöl tarmoğida suratga olingan.
7Tanqid
«Krokodil» jurnalida Vladimir Volinning uşbu film haqidagi epigrammasi çop…
«Krokodil» jurnalida Vladimir Volinning uşbu film haqidagi epigrammasi çop etilgan:
Matn: maqola tarjimasi «34-й скорый» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.