«FernGully: The Last Rainforest» (рус. «Долина папоротников: Последний тропический лес») — rejissyor William Kroyer suratga olgan töliq metrajli multfilm. 1998-yilda uning davomi «FernGully 2: The Magical Rescue» (рус. «Долина Папоротников 2: Волшебное спасение») çiqdi.
Multfilm «Avatar» (2009) uçun yaşirin ilhom manbai bölgan bölişi mumkin, çunki baʼzi şarhlovçilar «Avatar» «Долина папоротников» multfilmining mavzuviy va syujet elementlaridan foydalanganini taʼkidlaşgan.
1Treylerlar
▶2Rollarda
3Syujet
Multfilm voqealari tropik örmonda röy beradi. Bir vaqtlar örmonda odamlar perilar bilan birga inoq yaşaşgan.…
Multfilm voqealari tropik örmonda röy beradi. Bir vaqtlar örmonda odamlar perilar bilan birga inoq yaşaşgan. Keyin esa Yer qaʼridan vayron qiluvçi ruh — Hexxus otilib çiqqan va bu örmonning deyarli butunlay halok bölişiga olib kelgan. Köpçilik halok bölgan, odamlar qoçib ketgan (keyinçalik perilar barça odamlar qirilib ketgan deb hisoblaşadi). Donişmand sehrgar Mejji Hexxusni daraxt içiga qamaşga muvaffaq bölgan va örmonga yana hayot qaytgan.
Hozirgi zamonda Mejji boş qahramon, peri Kristaga sehr sanʼatini va örmonni ösişiga yordam beriş mahoratini örgatadi. Boşqa perilar bilan uçib yurganda Crysta daraxt tojidan yuqoriga kötariladi va uzoqda Ogohlantiriş toğini (Avstraliyadagi haqiqiy Warning toği) hamda uning yonida kötarilayotgan tutun ustunini köradi. Mejjiga körganlarini aytganda, u bu Hexxus deb öylaydi, lekin Mejji tabiatda yovuzlikni ozod qila oladigan kuç yöqligini aytadi, garçi özi eng yomonini taxmin qilsa ham.
Bu suhbatdan köp ötmay Crysta laboratoriya odamlardan qoçib çiqqan Batty Koda ismli körşapalakka duç keladi (tajribalardan meros bölib qolgan boşidagi antenna tufayli u odamlar dunyosidan turli iboralarni aytadi). Batty Crystaga Ogohlantiriş toği atrofidagi odamlar haqida gapirib beradi va u ularni öz közi bilan köriş uçun u yerga uçadi. U yerda u Zak bilan uçraşadi — daraxt kesiş işiga pul topiş uçun kelgan odam. Zakni yiqilayotgan daraxtdan qutqarmoqçi bölganda Crysta sehrli sözlarni çalkaştirib yuboradi va tasodifan Zakni kiçraytirib qöyadi, ikkalasi ham örmon daraxtidagi örgimçak töriga tuşib qoladi, daraxtni esa buldozer yoğoçga aylantirmoqçi böladi. Batty ikkalasini ham qutqaradi va hammasi Paporatnikli vodiyga qaytib uçadi. Yölda Crysta Zakdan odamlar dunyosi qanday tuzilganini bilib oladi va ularning tilini örganadi, Zak esa örmon dunyosining tirik ekanini, u yerda hamma narsa çuqur uyğunlikda va nozik muvozanatda yaşaşini, daraxtlar oğriqni his qila olişini tuşunadi (oxirgisi qöllarning qizarişi va porlaşi orqali namoyon böladi). Şu bilan birga Zak odamlar örmonga nima uçun kelganini aytmaydi.
Şu payt Toni va Ralf — Zakning boşliqlari va şu bilan birga buldozer operatorlari — Zak belgilab qöygan (u daraxtga xoç çizgan edi), içida Hexxus qamalgan daraxtni arrab, uni ozod qilişadi. Yovuz ruh radio orqali ikkalasini boşqarib, ularga Paporatnikli vodiyga harakatlaniş haqida buyruq beradi. Odamlarning bosqinidan butun örmon bezovtalanadi. Zakka Crystaning kuçlari ötadi (u daraxtlarning oğriğini his qiladi) va keyin daryoda texnik moyni körib, buldozer şu tomonga kelayotganini anglaydi. Crysta Zakni Mejji bilan taniştirmoqçi bölib, uni ruhan tuşkun holatda topadi, çunki Mejji arralangan daraxtni davolay olmaydi va daraxtlardagi qizil xoçlar buldozerni töxtata olmaydi (Zak Crystaga bu sehr ekanini aytib yolğon gapirgan edi, toki maşina undan keyin ötmasin). Arralangan örmonni körib va hamma gunohning odamlarda ekanini anglab, Crysta Paporatnikli vodiyga uçib boradi va Zakni aldaşda ayblaydi, qolgan perilar ham Zakka butun örmon aqldan ozganini aytişadi. Zakning oldida faqat haqiqatni aytişdan boşqa çora qolmaydi — odamlar örmonga nima uçun kelganini gapirib beradi. Yetib kelgan Mejji hamma perilarni doira şaklida töplaydi va tahdidga qarşi turiş uçun özini qurbon qiladi, öz kuçini boşqalarga (şu jumladan Zakka ham) baxş etadi.
Nihoyat, Hexxus bilan birga buldozer Paporatnikli vodiyga yetib keladi. Perilar maşinani öz sehrlari bilan töxtata olmaydi, şunda Zak Battydan uni kabina tomon olib borişni söraydi. Şu orada Hexxus özining paydo bölişi bilan Toni va Ralfni qörqitib qoçişga majbur qiladi va özi buldozer nazoratini qölga oladi. Zak zörğa asosiy kalitga yetib boradi va sönggi lahzada maşinani töxtatadi, Hexxusni uning energiyasidan mahrum qiladi. Lekin yovuz ruh moy va öz sehri yordamida öziga yangi tana yasaydi va vodiyga hujum qilişga tayyorlanadi. Crysta ösimlik uruğini oladi va özini qurbon qiladi (Hexxus uni yutib yuboradi), toki yovuz ruh içida daraxt össin. Barça perilar daraxt ösişiga yordam berişadi va şu tariqa Hexxusni ham, buldozerni ham yöq qilişadi.
Ertasi kuni Crysta hamma köz öngida tirilib keladi (şu tariqa Mejji örnini egallaydi) va hamma ğalabani nişonlaydi. Zak unga aytadiki, Hexxus yengilgan bölsa-da, odamlar hali ham Paporatnikli vodiyga zarar yetkazişi mumkin, şuning uçun u qaytib ketişi kerak, garçi bu yerda qolişni istasa ham. Crysta unga uruğ beradi va u körgan va bilganlarini eslab qolişni tilaydi, söngra uning oddiy böyini qaytaradi. «Yaraşuv» belgisi sifatida Zak uruğ ekadi, Crysta esa uning ösişiga yordam beradi, buni Zak, Toni va Ralf kuzatadi. Ikkovi ketadi, Crysta esa Batty va boşqa perilar bilan uçib ketadi. Örmon yana gullab-yaşnaydi.
Multfilmning yakuniy iborasi: «Bizning bolalarimiz va ularning bolalariga bağişlanadi».
4Qahramonlar
Crysta (ingl. Crysta) —…

Crysta (ingl. Crysta) — peri.
Zak (ingl. Zak) — odam, örmon xöjaligida işlaydi. Multfilm davomida Crystaning sehri bilan kiçraytirib qöyiladi.
Hexxus (ingl. Hexxus) yoki Geksus — uşbu multfilmning asosiy salbiy qahramoni, uni Tim Curry ovoz bergan. Körinişi jihatidan Hexxus yopişqoq qora modda bölib, turli şakllarga kira oladi; ammo multfilmning köp qismida Hexxus tanasi, qöllari va yuzi aniq çizilgan tutun bulutiga öxşaydi, ozodlikka çiqqan paytda esa kuçsiz, yordamsiz Hexxus loyli şilliqqurtga öxşab qoladi.
Hexxus ifloslanişning özini ramziy qiladi. Uning taşqi körinişi suyuq qora şilliq va qalin tutun aralaşmasidan iborat, nutqi esa şalpillagan tovuşlar va şivirlaş bilan töla. Uning yagona qöşiğida hamma va hamma narsaning ifloslanişi kuylanadi. Bundan taşqari, Hexxus va örmon kesiş maşinasining birgalikda tasviri tomoşabinga asosiy «aybdor» kim ekanini aniq körsatadi — bu inson: Hexxus maşinadan çiqqan tutunni «ona suti» deb atab söradi va doimo odamlarning ixtiroçiligini maqtaydi — film kontekstida bu maqtovlar mutlaqo maqtov bölib eşitilmaydi.
Zak maşinani öçirişga muvaffaq bölganda tomoşabin Hexxusning haqiqiy qiyofasini köradi — ğazablangan ruh hajmi kattalaşadi, boşi ölja tişli kalla şaklini oladi, közlari va içki qismi qizğin lava bilan töladi (syujetga köra, Ogohlantiriş toği Hexxus Yer qaʼridan otilib çiqqan joy deb taxmin qilinadi).
Batty Koda (ingl. Batty Koda) — körşapalak. Ilgari odamlar unda ilmiy tajribalar ötkazgan, şu sababli u laboratoriyadan qoçib ketgan va odamlarga nisbatan nafrat bildirgan.
5Saundtreklar
«Toksik sevgi» (ingl. Toxic love) qöşiği, Tim Curry ijrosida, ozod bölgandan keyin Hexxus tomonidan ijro…
«Toksik sevgi» (ingl. Toxic love) qöşiği, Tim Curry ijrosida, ozod bölgandan keyin Hexxus tomonidan ijro etiladi, u ikki versiyada mavjud: studiya va qisqartirilgan. Multfilmning özida qisqartirilgan versiya işlatilgan — undan deyarli ikki kuplet tuşib qolgan. Olib taşlangan matnda «horny» (qöpol yoki jinsiy jihatdan iştiyoqmand) sözi bor edi. Qöşiqda Hexxus qasos va vayronagarçilik taşnaligi haqida kuylaydi.
6Rollarni ijro etganlar
Samantha Mathis —…
Samantha Mathis — Crysta
Christian Slater — Pips
Jonathan Ward — Zak Young
Robin Williams — Batty Koda
Tim Curry — Hexxus
Grace Zabriskie — Maggi Lune
Jeffrey Black — Ralf
Robert Pastorelli — Tonni
Çeeç Marin — Stamp
Tommy Chong — Rut
Tone Loc — Lu (Goanna)
Townsend Coleman — Notti
Neil Ross — Elder
Kathleen Freeman — Edler
Brian Cummings — Ok
7Kadrlar
5
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDB
4 · TMDB
5 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «Долина папоротников: Последний тропический лес» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.