«Pyat veçerov» — Nikita Mixalkov suratga olgan sovet kinofilmi. U 1978-yilda Aleksandr Volodinning şu nomli pyesasi asosida yaratilgan bölib, uruş tufayli köp yillik ajralişdan keyin uçraşgan erkak va ayol haqida hikoya qiladi.
Filmning asosiy qismi qora-oq variantda suratga olingan, bu esa 1950-yillar oxiridagi uslubni taʼkidlaydi. Faqat eng sönggi epizodda, Tamara Ilindan qolişni söraganida, rang paydo böladi.
1Treylerlar
▶2Rollarda
Lyudmila Gurchenko, Stanislav Lyubshin, Aleksandr Adabashyan
3Syujet
1958-yil oktyabr. Bir keçada şaharga bir neça kunga kelgan va taniş qiz Zoyaning mehmonxonasida ötirgan Ilin…
1958-yil oktyabr. Bir keçada şaharga bir neça kunga kelgan va taniş qiz Zoyaning mehmonxonasida ötirgan Ilin tasodifan derazadan taniş uyni köradi. 18 yil oldin, hali uruşdan oldin, u şu uyda bir ayolning xonasida turgan.
U Zoyanikidan çiqib ketadi (unga şunday tuyuladi, ön beş daqiqaga), ayol hali ham u yerda yaşayaptimi-yöqmi, biliş uçun. Kommunal kvartiraga kelganida, u yerda haqiqatan ham uning eski tanişi Tamara hali ham yaşayotgan böladi. U Ilinni sovuqqonlik bilan kutib oladi, lekin uni ikkinçi xonada bir neça kun töxtab turişga taklif qiladi. Tamara jiyani Slavik bilan yaşaydi, uning onasi uruşda vafot etgan. Tamaraning özi zavodda usta bölib işlaydi, partiya aʼzosi, turmuşga çiqmagan. Ilin Podgorskdagi kimyo kombinatida boş muhandis bölib işlaşini aytadi. U Tamaranikida qoladi va köp ötmay Slavik bilan tanişadi. Suhbat çoğida Slavikning Tamara haqidagi kinoya bilan aytilgan fikriga javoban Ilin, unga yomon söz aytişga yöl qöymasligini ogohlantiradi.
Keyingi keçqurun Ilin uçraşuvni nişonlamoqçi böladi va Slavik hamda uning telefonçi qizi Katya bilan stol tayyorlaydi, lekin işdan kelgan Tamara heç narsani nişonlaşdan boş tortadi va Ilin xafa bölib öz xonasiga ketadi. Biroq endi Tamara şişa şarob olib çiqadi va musiqa qöyib, Slavik va Katya bilan xursand bölişga harakat qiladi. Ilin boşqa xonada gitara çalib «Gubi okayannye» qöşiğini kuylaydi, Tamara uning oldiga kirib, ötgan yillar davomida boşqa biriga turmuşga çiqmaganidan xursand ekanini tan oladi.
Ilin va Tamara asta-sekin yaqinlaşadi, birga bölgan ötmişni eslaşadi. Kutilmaganda Ilin Tamaraga işdan ketib, haydovçi bölib Şimolga ketmoqçi ekanini aytadi va unga özi bilan birga borişni taklif qiladi. Tamara noaniq javob beradi, uning taklifiga unçalik işonmaydi va hayotda har kim qila oladigan eng katta işni qilişi kerak, degan öz fikrini bildiradi.
Tamara uydan çiqib ketganda, Ilin narsalarini olib kvartiradan çiqadi, garçi Slavik uni töxtatişga urinsa ham.
Tamara Ilinning institutdagi öquvdoşi Timofeevning oldiga boradi. Ilin Timofeevda turgan böladi, lekin undan Tamaraga buni aytmaslikni söraydi. Suhbat davomida Tamara Timofeevdan bilib oladiki, Podgorskda boş muhandis aynan u, Ilin emas, Ilin esa uçinçi kursdan çiqarib yuborilgaç, avval boksyor bölgan, keyin esa Şimolda haydovçi bölib işlaş uçun ketgan. Tamara tuşunadiki, Ilinning uni özi bilan birga taklif qilişi juda jiddiy bölgan.
Ilin xayrlaşiş uçun avval Zoyanikiga, keyin esa Katya işlaydigan şaharlararo telefon punktiga boradi. Katyaga u Vorkutaga ketayotganini aytadi. Poyezdgaça u restoranda içadi. Katya keladi va Ilin bilan birga mast böladi. Ilin Katyaga (şu vaqtda Tamara uyda Slavikka) Tamara uni frontga kuzatganda qanday yiğlay olmaganini va unga: «Köryapsanmi, sening xotining qançalik his-tuyğusiz böladi», deb aytganini gapirib beradi.
Timofeev Tamaraga Ilin qoldirgan sovğani olib keladi: televizor uçun kattalaştiruvçi linzani. U Tamaraga bu odamning oldingi taşrifi çoğida Ilin haqida aytgan yoqimsiz gapi uçun uzr söraydi va Ilinning institutdan prinsipial harakati uçun çiqarib yuborilganini aytadi: «Men pastkaşga (öqituvçi Fomiçyovga) pastkaş ekanini aytdim, yaramasga yaramas ekanini aytdim», lekin öşa paytda 20 kişidan heç kim buni qila olmagan. Timofeev Tamaraga Ilinga havas qilişini tan oladi, çunki u öz taqdirining xöjayini.
Timofeev Ilin ketib qolganini aytadi, lekin u kutilmaganda paydo böladi. Ğazabda u hammaga, agar uni omadsiz deb hisoblaşgan bölsa, ular xato qilişganini, u juda baxtli ekanini va «turli-tuman va turli sabablar bilan» yana baxtli bölişni niyat qilganini aytadi.
Slavik Katyani uyga olib ketadi, Timofeev ham ketadi. Ilin Tamaradan ketişi kerakmi, deb söraydi, lekin Tamara Ilindan qolişni söraydi, u istalgan joyga u bilan borişga rozi. Ilin frontdan keyin Tamarani topmagani va boşqa hayot boşlaganidan uzr söraydi. Tamara baribir uni faxrlanişini aytadi. U Tamaraning tizzasida uxlab qoladi.
Butun film davomida fon sifatida, teleyangiliklar lavhalari kabi, 1958-yilning asosiy voqealari körsatiladi: Sovet uçinçi sunʼiy yöldoşining uçirilişi, Kubadagi inqilobiy voqealar, Berlin inqirozi, SSSRda Pol Robson va Van Klayburnni şaraflaş.
4Rollarda
Lyudmila Gurçenko — Tamara…
Lyudmila Gurçenko — Tamara Vasilevna
Stanislav Lyubşin — Aleksandr Petroviç Ilin (vokal — Sergey Nikitin)
Igor Nefyodov — Slava
Larisa Kuznetsova — Katya
Aleksandr Adabaşyan — Timofeev
Valentina Teliçkina — Zoya
Olga Nikolayeva — Tamaraning qöşnisi
Naum Kanarskiy — Tamaraning qöşnisi
Valentin Kulik — restorandagi uçinçi darajali kapitan
Nina Ter-Osipyan — Nina Mamikonovna, Tamaraning qöşnisi
Lyudmila Gaylikovskaya — telefon punktidagi norozi buvi
5Tanqid
Aleksandr Fyodorov: «Rejissyor operator Pavel Lebeşev va rassom Aleksandr Adabaşyan bilan birgalikda sahna…

Aleksandr Fyodorov: «Rejissyor operator Pavel Lebeşev va rassom Aleksandr Adabaşyan bilan birgalikda sahna harakatining original talqinini topişga muvaffaq bölişgan. Faqat finalda tabiiy ranglarga ega böladigan xira sariq-jigarrang ranglar eski albomdagi sölib qolgan fotosuratlarga öxşab körinardi. Kamera harakati minimal. Makon kommunal kvartira interyerlari bilan çeklangan. 50-yillar musiqasi ehtiyotkorlik bilan tanlangan… Faqat şu retro uslubning özi tomoşabinlar eʼtiborini tortişi mumkin edi. Lekin aktyorlar ansambli ham kam yaxşi emas edi. Aynan ansambl, alohida yorqin „partiyalar“ emas».
6Mukofotlar
Stanislav Lyubşinga «Yoş kino» kinofestivalida (Yer, Fransiya, 1979) erkak rolini eng yaxşi ijro etgani uçun…
Stanislav Lyubşinga «Yoş kino» kinofestivalida (Yer, Fransiya, 1979) erkak rolini eng yaxşi ijro etgani uçun mukofot.
Stanislav Lyubşin — «Sovetskiy ekran» jurnali sörovi böyiça 1979-yilning eng yaxşi aktyori.
7Kadrlar
1
1 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «Пять вечеров (фильм)» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.