"Taqiqlangan sayyora" (ingl. Forbidden Planet) — 1956-yilda suratga olingan amerikaça ilmiy-fantastik film, 1950-yillar amerika fantastika kinosining markaziy vakillaridan biri bölib, janrning rivojlanişiga hal qiluvçi taʼsir körsatgan.
2013-yilda film Amerika Qöşma Ştatlarining Milliy kinoreestriga kiritildi.
1Treylerlar
▶2Rollarda
Leslie Nielsen, Anne Francis, Walter Pidgeon
Leslie Nielsenaktyor
Anne Francisaktyor
Walter PidgeonaktyorWSWarren StevensaktyorRtRobby the RobotaktyorRARichard Andersonaktyor
Earl HollimanaktyorJKJack KellyaktyorCHCyril Humessenariy muallifiBBBebe Barronkompozitor3Syujet
C57-D kosmik kemasi qutqaruv ekspeditsiyasi bilan Altair IV sayyorasiga uçmoqda. Bu yerda bir vaqtlar…
C57-D kosmik kemasi qutqaruv ekspeditsiyasi bilan Altair IV sayyorasiga uçmoqda. Bu yerda bir vaqtlar «Bellerofont» kemasi ekipaji asos solgan yer aholisi koloniyasi bölgan. Hali orbitada turganida sayyora yuzasidan qöniş xavfi haqida ogohlantiriş olgan komandor Jon Adams (Lesli Nilsen) xavfni öz zimmasiga olib, kemani qöndiradi.
Altair IV da faqat doktor Morbius (Walter Pidgeon), uning sayyorada tuğilib ösgan qizi Altaira (Anne Francis) va Morbius yasagan robot Robbi yaşaydi. Ofitserlar texnika möjizalariga töla, yer jannatini eslatuvçi Morbiusning turar joyi bilan tanişayotgan paytda kemaga körinmas, sirli yirtqiç hujum qiladi va ekipajning bir aʼzosini öldiradi. Dastlab qöllanilgan xavfsizlik çoralari samarasiz çiqadi, lekin oxir-oqibat yirtqiçni kuç maydonlari bilan töxtatiş va bластерlar olovi bilan haydaş mumkin böladi.
Sayyora yuzasi ostida yöqolib ketgan krellar sivilizatsiyasi yaratgan titanik maşina mavjud bölib, u boşqarişni örgangan kişining tasavvurdagi tasvirlarini voqelikka aylantira oladi. Morbius aynan şu maşina va krellar bilimlari yordamida özining ajoyib turar joyini yaratgan. Lekin u maşina ongning nazoratida bölmagan tasvirlarni ham qabul qilişini hisobga olmagan — şunday qilib «ong osti yirtqiçi» (id) paydo böldi, u bir vaqtlar «Bellerofont»ni ekipaji bilan birga yöq qilgan, endi esa C57-D ekipajiga hujum qilmoqda.
Morbius kosmonavtlarga nisbatan raşkni boşqara olmaydi: erkaklar jamoasidan zerikkan yigitlar uning qizi atrofida parvona bölişadi va aynan şu salbiy his-tuyğular körinmas yirtqiçni oziqlantiradi. Morbius krellar maşinasining öz-özini yöq qiliş mexanizmini 24 soatdan keyin işga tuşiradi, uni töxtatib bölmaydi. Komandor Adams Altairani özi bilan Yerga olib ketiş qarorini qabul qiladi. Kosmosda xavfsiz masofada turib, Adams, Altaira va kosmik kema ekipaji sayyoraning portlaşidan çaqnaşni kuzatadi.
4Ssenariy
«Ölim sayyorasi» işçi nomi bilan atalgan film Metro-Goldwyn-Mayer studiyasining ilmiy fantastika sohasidagi…
«Ölim sayyorasi» işçi nomi bilan atalgan film Metro-Goldwyn-Mayer studiyasining ilmiy fantastika sohasidagi birinçi yirik byudjetli loyihasi böldi. Filmning potensial auditoriyasini kengaytiriş maqsadida ijodkorlar ssenariyga Şekspirning «Böron» asari va öşa paytda maşhur bölgan psixoanaliz haqidagi işoralarni joylaştirdilar. Bu baʼzi tomoşabinlar tomonidan haqorat sifatida qabul qilinadi: «Mualliflarning psixoanaliz nazariyalari bilan tanişligini körsatişga intilişi filmni kitş durdonasiga aylantiradi, — deb yozadi M. Trofimenkov. — Afsuski, doktor Freyd film yaratilgunga qadar yaşamadi: psixoanalizning bunday talqinini u kokain mastligida ham köra olmagan bölardi».
5Rollarda
Lesli Nilsen — komandir J. J.…
Lesli Nilsen — komandir J. J. Adams
Anne Francis — Altaira Morbius
Walter Pidgeon — doktor Morbius
Warren Stevens (ingl.) — leytenant Dok Ostrou
Jack Kelly (ingl.) — leytenant Jerri Farman
Richard Anderson — Kvinn
Earl Holliman — oşpaz
George Wallace (ingl.)
6Nominatsiyalar va mukofotlar
1957 — eng yaxşi maxsus effektlar uçun «Oskar» mukofotiga…
1957 — eng yaxşi maxsus effektlar uçun «Oskar» mukofotiga nominatsiya.
1982 — «Balrog» mukofotining ilmiy-fantastik filmlar Şon-şaraf zaliga kiritilişi.
2007 — DVD uçun eng yaxşi klassik naşr nominatsiyasi «Saturn» mukofoti.
7Musiqa
«Taqiqlangan sayyora» — deyarli birinçi film bölib, uning butun ovoz yöli faqat elektron musiqadan iborat.…
«Taqiqlangan sayyora» — deyarli birinçi film bölib, uning butun ovoz yöli faqat elektron musiqadan iborat. Titrlarda musiqiy jörnomaning nomi sifatida körsatilgan «Elektron ohanglar» Bebe va Luis Barronlar tomonidan işlab çiqilgan.
8Kostyumlar
Altaira uçun kostyumlarni kostyumer-rassom Helen Rouz tikdi. Mini-yubkalar tufayli film Ispaniyada…
Altaira uçun kostyumlarni kostyumer-rassom Helen Rouz tikdi. Mini-yubkalar tufayli film Ispaniyada 1967-yilgaça namoyiş etilmadi. Qolgan kostyumlarni Walter Plunkett tayyorladi.
Köplab kostyumlar va jihozlar keyinçalik «Sumerki zonasi» teleserialini suratga olişda qayta işlatildi.
9Taʼsir
Dizayn va musiqaning futuristikligi fantastika kinosida buriliş yasadi. «Taqiqlangan sayyora» tomoşabinlarga…
Dizayn va musiqaning futuristikligi fantastika kinosida buriliş yasadi. «Taqiqlangan sayyora» tomoşabinlarga (baʼzan bölsa-da) boşqa sayyorada bölganday his qildirgan birinçi film sifatida tan olingan. Film ustida işlaş jarayonida topilgan köplab ğoyalar boşqa kinoijodkorlar tomonidan özlaştirilib, tarqatilgan va maşhur klişelarga aylangan. Masalan, Robbi robot George Lucasning «Yulduzli uruşlar» filmidagi hazil-mutoyiba robotlarning töğridan-töğri salafi hisoblanadi. Moddiy narsalarni yaratadigan notaniş ong ğoyasi Stanislav Lem tomonidan «Solyaris» (1961) asarida rivojlantirilgan.
C57-D kosmonavtlarining taşqi körinişi va ularning özaro munosabatlari («kombinezonga öralgan, qatʼiyatli yuzlarida aqliy zöriqişni mohirona tasvirlaydigan qattiqqöl kosmolyotçilar») «Yulduzli yöl» teleserialining yaratuvçilari tomonidan foydalanilgan.
10Kadrlar
4
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDB
4 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «Запретная планета» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.