Fragment of an Empire

Voqea Fuqarolar uruşi davrida kiçik bir aholi punktida röy beradi. Mahalliy stansiya temir yöl platformasi jasadlarga tölib yotibdi. Tösatdan stansiya qorovulxonasi, öldirilganlarning etigini yeçayotib, qizil armiyaçilardan biri hayot belgisi berayotganini payqaydi. U va zarbdan esankiragan unter-ofitser Filimonov uni uyga olib kelişadi. U yerda qizil armiyaçi huşiga keladi va çanqovdan azob çekib, yaqinda bolalagan it oldidan bolalarini itarib yuboradi va oçközlik bilan sut emişni boşlaydi. Şu payt xonaga oq zobit kirib, itni öldiradi. Tifga çalingan qizil armiyaçiga u tegmaydi, uning özi ölib ketişini öylaydi. Şunda Filimonov ongsiz ravişda qizil armiyaçiga yordam berişga urinadi va uni ovqatlantiradi.

Filmning keyingi voqealari 1928-yilda röy beradi. Filimonov hamon heç narsani eslamaydi. Biroq poyezd vagonining derazasida taniş ayol yuzi körinadi va eski unter-ofitserning xotirasi qaytadi. U harbiy xizmatining tafsilotlarini eslaydi, ilgari Peterburgda yaşaganini va xotini bölganini xotirlaydi. U öşa yerga qaytişga qaror qiladi. Ammo eski Peterburgga yetib kelganda Filimonov uni tanimaydi: atrofda baland yangi binolar qurilmoqda, maydon markazida esa Lenin haykali kötarilib turibdi. Qörqqan va sarosimaga tuşgan Filimonov manzil byurosiga boradi, lekin u yerda uning xotinining yaşaş joyi nomaʼlumligini aytişadi. Şunda u sobiq xöjayiniga, ilgari fabrika egasi bölgan odamga yöl oladi.

Filimonovning faqat «barin» deb murojaat qilişidan taʼsirlangan sobiq fabrikant unga tavsiyanoma yozib beradi, bu xat bilan sobiq unter-ofitser fabrikaga boradi. U yerda hozirgi fabkom — Filimonov qutqargan öşa qizil armiyaçi ekanligi maʼlum böladi, şu sababli Filimonov heç qanday tösiqsiz töquvçilik fabrikasida işçi bölib oladi. Biroq Filimonov kimga işlayotganini, kimga xizmat qilayotganini heç tuşuna olmaydi. U ayol direktorga hayron bölib qaraydi, «Pravda»ni yaşirişga urinadi va oxir-oqibat çiday olmay: «Xöjayin kim?!» deb baqirib çiqib ketadi. Zavod işçilari unga yaqinlaşib, uni tinçlantirişadi va «xöjayin» kim ekanini tuşuntirişadi.

Köp ötmay Filimonov xotini Nataşani topadi. Natasha uni halok bölgan deb hisoblab, turmuş qurgan — yangi turmuş tarzi haqida maʼruza öqiydigan madaniyat xodimiga. Biroq hayotda u oddiy oilaviy zolim: xotinini haqorat qiladi, doimo unga tirnoq qoqadi. Filimonov Nataşaga özi bilan ketişni taklif qiladi. U ikkilanib unga qaraydi, boşini çayqaydi — orqaga yöl yöq. «Imperiyaning ayançli qoldiqlari!» — deydi xayrlaşayotib Filimonov va bu uydan çiqib ketmoqçi böladi. Natasha ikkilanadi, ammo sobiq eri ortidan borişga jurʼat etolmaydi. «Tugadi», — deydi u. Lekin Filimonov umidsizlanmaydi. U: «Tugadimi? Bizda hali köp ish bor, örtoqlar», — deb ketadi.