«Freaks» (şuningdek, «Uroddar», ingl. Freaks) — Tod Browning rejissyorligidagi, Wallace Ford, Leila Hyams, Olga Baklanova va Roscoe Ates boş rollarda ijro etgan, 1932-yilgi amerikaça kodeksgaça davr dramasi bölib, unda body horror unsurlari bor. Film Tod Robbinsning «Spurs» hikoyasining erkin ekranlaştirilişidir.
1Rollarda
Wallace Ford, Leila Hyams, Olga Baclanova
2Syujet
Sayyor sirk truppasida oddiy aktyorlar bilan birga jismoniy rivojlanişida ekstremal oğişlari bor odamlar ham…
Sayyor sirk truppasida oddiy aktyorlar bilan birga jismoniy rivojlanişida ekstremal oğişlari bor odamlar ham çiqadi. Gözal gimnastka Kleopatra tasodifan gözalligidan hayratga tuşgan lilliput Hansning katta meros olganini bilib qoladi. U Hansni sevganini körsatadi va unga nomzodlik boğlagan karlik Frida bilan ajralişni buyuradi.
Kleopatra bilan Hans töy öynaydi, mehmonlar orasida truppaning barça sirk «uroddar»i va Kleopatraning sevgilisi, kuçli odam Gerkules bor. Uroddar Kleopatrani öz «doirasiga» qabul qiliş marosimini ötkazmoqçi böladi, lekin mast bölib qolgan gözal va Gerkules ularni masxara qila boşlaydi. Karliklar Kleopatraning körinişidagidek saxiy emasligini tuşunadi va uni kuzatişni boşlaydi.
Şu bilan birga, klоun Frosoning va raqqosa Venera hikoyasi rivojlanadi; Venerani Gerkules yaqinda taşlab ketgan edi. Froso va Venera — mehribonlik va yolğizlik bir-biriga özaro mehr uyğotgan ikki yolğiz inson. Ular uroddar bilan yonma-yon yaşaydi va ularga özaro bölgani kabi insoniy munosabatda böladi, boşqa sirkçilar esa ularni doim haqorat qiladi.
Töydan keyin Kleopatra Hansni sekin taʼsir qiluvçi zahar bilan zaharlaşga urinadi. Hans oğir kasal bölib qolganini körsatadi, lekin uroddar Kleopatraning niyatini biladi va qulay payt kutib, qasos oladi. Gerkules orqasiga piçoq yarasi oladi, uning keyingi taqdiri nomaʼlum. Asl versiyada finalda uni kastratsiya qilişadi. Kleopatraning vagoni çaqmoq çaqqan yomğirda yölda ağdarilib ketgan safarlardan birida uroddar uni örmonda topib oladi. Ayol bilan nima va qanday qilişgani nomaʼlum, ammo bir neça yildan keyin sayyor balaganda butunlay boşqa Kleopatrani köramiz — gapiriş qobiliyatidan mahrum, aqldan ozgan xunuk ayol (ördak-ayol).
Finalda (u baʼzi montaj versiyalaridan çiqarib taşlangan) Frosо va Venera Hansga Frida bilan yaraşişda yordam beradi; Frida hamon uni sevadi.
3Rollarda
Olga Baklanova —…
Olga Baklanova — Kleopatra
Henry Victor — Gerkules
Harry Earles — Hans
Daisy Earles — Frida
Wallace Ford — Frosо
Leila Hyams — Venera
Roscoe Ates — Roscoe
Rose Dione — madam Tetrallini
Daisy va Violet Hilton — siam egizaklari
Sçlitzie — özini özi ijro etadi
Prince Randian — özini özi ijro etadi
Josephine Joseph — germafrodit
Olga Roderick — soqolli ayol
Frances ÖConnor — qölsiz ayol
Elizabeth Green — Quş-qiz
Johnny Eck — pastki tanasi yöq odam
Angelo Rossitto — Angelino
4Yaratiliş tarixi
MGM kompaniyasi 1920-yillarda Browningning talabi bilan Robbins hikoyasiga huquqlarni sotib oldi. 1932-yil…

MGM kompaniyasi 1920-yillarda Browningning talabi bilan Robbins hikoyasiga huquqlarni sotib oldi. 1932-yil iyunda Irving Thalberg Browningga John Barrymore iştirokida «Arsène Lupin» filmini suratga olişni taklif qildi. Browning rad etib, 1927-yildan boşlangan «Freaks» ustida işlaşni davom ettirişni afzal kördi. Uning iltimosi bilan loyihaga ssenaristlar Willis Goldbeck va Elliott Clawson jalb qilindi. Ssenariy yozişda Leon Gordon, Edgar Allan Woolf, Al Boasberg va Charles MacArthur ham iştirok etdi. Ssenariy 5 oyda şakllandi; asl hikoyadan unda faqat lilliputning oddiy ayolga uylanişi va ularning töy ziyofati qolgan. Filmda Victor McLaglen (Gerkules), Myrna Loy (Kleopatra) va Jean Harlow (Venera) iştirok etişi rejalaştirilgan edi, ammo Thalberg birinçi darajali yulduzlarni jalb qilmaslikka qaror qildi.
Filmni suratga olişda Tod Browning köp jihatdan özining hayotiy tajribasiga tayangan — 16 yoşida u oiladan qoçib, uzoq vaqt sayyor sirkda işlagan.
Filmda kino tarixidagi jismoniy oğişli aktyorlarning eng taʼsirçan guruhi suratga tuşgan. Tod Browning kastingga AQŞning barça sayyor sirklaridan köpçilik maşhur sirk uroddarini taklif qildi. Qiziq tomoni şundaki, filmdagi barça sirk uroddar-aktyorlari — Garri va Deysi Earlesdan taşqari — özlarining haqiqiy ismlari bilan nomlangan, bu filmga hujjatlilik ruhini qöşadi.
Suratga oliş 1931-yil oktyabrdan dekabrgaça davom etdi. Filmning davomiyligi 90 daqiqa edi, ammo sinov körsatuvlari natijalariga köra (bir tomoşabin tomoşa paytida bolasi tuşib ketganini aytib, MGMni sud bilan tahdid qildi) studiya filmni 64 daqiqagaça qisqartirdi. Tsenzura Kleopatraga qarşi qasos sahnalari, Gerkulesni kastratsiya qiliş sahnasi, bir neçta komik lahzalar va asl epilogning katta qismiga tegdi; balaganning zazivalasi bilan yangi prolog va lilliputlar sevişganlarining yaraşuvini körsatuvçi epilog qöşildi. Bu versiyaning premyerasi 1932-yil 20-fevralda Los-Anjelesda bölib ötdi.
5Ahamiyati va taʼsiri
Zamondoşlar Browning taklif qilgan oçiqlik darajasiga tayyor emas edilar. Heç qanday tsenzura qisqartirişlari…

Zamondoşlar Browning taklif qilgan oçiqlik darajasiga tayyor emas edilar. Heç qanday tsenzura qisqartirişlari «Freaks»ni prokatdagi muvaffaqiyatsizlikdan qutqara olmadi. Film uç ön yillik davomida studiya arxivida kömilib yotdi, bir qator davlatlarda (xususan, Buyuk Britaniya va Avstraliyada) hamda AQŞning ayrim ştatlari va şaharlarida namoyişi taqiqlandi (uşbu taqiqlarning baʼzilari hali ham rasman bekor qilinmagan va rasman amalda deb hisoblanadi). Afsonaga köra, studiya jamoatçilikning salbiy munosabatidan şunçalik qörqqanki, ehtiyot yuzasidan filmning negativini yöq qilgan. Filmni prokatdan olib qöyilgaç, uning namoyiş etiş huquqini studiyadan maşhur sayyor balagan antreprenyori Duayn Esper sotib oldi va film ijro paytida uni «Taqiqlangan muhabbat» va «Tabiat xatolari» nomlari bilan körsatdi.
1961-yilda film qayta kaşf etildi va tez orada kult maqomiga erişdi. U 1960-yillardagi noconformist madaniy oqimlarga, masalan, zamonaviy fotografiyaning klassigi Diane Arbusga katta taʼsir körsatdi. 1967-yilda film Nyu-Yorkdagi Zamonaviy sanʼat muzeyida alohida körgazmada namoyiş etildi. 1994-yilda film katta badiiy ahamiyatga ega deb topilib, Milliy film reyestriga kiritildi.
David Lynçning «Fil odam» (The Elephant Man, 1980) filmi bevosita «Freaks» taʼsiri ostida suratga olingan.
David Bowiening «Diamond Dogs» qöşiği uşbu filmga havola bilan boşlanadi:
Elvira va Jenny Lee Snow iştirokidagi kadr amerikalik pank-guruh Circle Jerksning «Oddities, Abnormalities and Curiosities» albomi muqovasiga tuşgan. Wappenbund guruhining nogironlik bilan tuğilgan bolalarga bağişlangan «Kinder des Liçtes» albomi bezagida bolalar fotosurati muqovasidagi antiteza sifatida filmdan kadrlar işlatilgan.
6Kadrlar
4
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDB
4 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «Уродцы» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.