«Dost» — Leonid Kvinikhidze rejissyorligida, Eduard Akopovning «It» pyesasi asosida Mosfilm kinostudiyasida 1987-yilda suratga olingan sovet badiiy filmi-masal bölib, fantasmagoriya unsurlarini öz içiga oladi.
1Rollarda
Sergey Shakurov, Yelena Solovey, Galina Polskikh
2Syujet
Film Ivan Buninning «Chang tuşlari» hikoyasidan keltirilgan iqtibos bilan…
Film Ivan Buninning «Chang tuşlari» hikoyasidan keltirilgan iqtibos bilan boşlanadi:
Kimning haqida gapirişning farqi yöq? Yerda yaşayotgan har bir kişi buga loyiq.
Içkilikka berilgan mastkaş (Sergey Şakurov) va gapiruvçi it (nyufaundlend Yutgay, ovozi Vasiliy Livanovniki) haqida hikoya bölib, u odamlardan köra yaxşiroq tuşunadi, haqiqiy inson böliş nimani anglatişini, va odamga özi bilan qayta uçraşişda yordam berişga harakat qiladi.
Kolyun, içkilikbozlikka berilgan odam, «quşlar bozori»da yuradi va göyo kasal bolaga it sotib oliş uçun yetmayotgan pulni söraydi. Uni bir odam (Anatoliy Romaşin) it bilan kuzatib turadi, Kolyunni çetga çaqirib, itini unga beradi va hatto buning uçun qöşimça tölaydi, deydi. Kolyun rozi böladi. Odam iti bilan taʼsirli xayrlaşadi. Kolyun kimyoviy tozalaş korxonasidagi işiga qaytadi, itni kiriş oldiga boğlab qöyadi va hamsuhbati Mitkani aroq olib kelişga yuboradi. Lekin ularga içişga bergan emas, sergak boşliq ayol (Galina Polskix) yöl qöymaydi. Kolyun janjal kötaradi. Boşliq uni LTPga davolanişga yuboriş bilan qörqitadi. Uyga qaytayotganda Kolyun öziga içimlik sotib oladi, lekin it zinadan şişalarni tuşirib yuboradi, keyin esa gapira boşlaydi. It özini Döst deb ataydi. U Kolyunda normal insonni uyğotişga, endi içiş kerak emasligiga işontirişga harakat qiladi. Biroq Kolyun avvaliga Döstga eʼtibor bermaydi, faqat uning oğzini oçmasdan qanday gapirişi haqida öylaydi va uni şayton deb öylaydi. Ammo u Kolyunni jismoniy maşqlar qilişga, ertalablari yugurişga, içkilikni taşlaşga majbur qiladi. Xohlamasdan ham Kolyun asta-sekin içişni töxtatadi. U Döst bilan yaqinlaşadi, suhbatlaşadi, garçi ular orasida tez-tez ziddiyatlar kelib çiqsa ham. Kolyun Döstga ötmişi haqida gapirib beradi. Biz bilamizki, Kolyun ziyoli odam bölgan, akkordeonda çalgan, bu sohada xorijiy ekspertlar tan olgan katta yutuqlarga erişgan; uylangan, yetti yoşli qizi bor, u onasi bilan yaşaydi, onasi hali yoş va çiroyli ayol. Kolyun qizi bilan uçraşişga qaror qiladi. Lekin bu uriniş muvaffaqiyatsiz tugaydi: Kolyun qizi bilan uçraşib, uning otasi ekanini tan oladi. Qiz yiğlab yuboradi va onasini çaqiradi, u hovliga çiqib baqira boşlaydi, Kolyun esa Döst bilan birga devor orqasiga yaşirinadi.
Bir ertalab Kolyunning oldiga Mitka itqitarlar bilan keladi. Döst bilan tanişgan dastlabki kunlarda Kolyun Mitkaga ikkita xat yozgan edi: birinçisida vaziyatni bayon qilgan, ikkinçisida esa yordam söragan. Döst Kolyunni eşikni oçmaslikka iltijo qiladi, lekin u oçadi va itga açinib, itqitarlardan itga «yengilroq munosabatda bölişni, oğritmaslikni, şaharning taşqarisiga olib borib qöyib yuborişni» söraydi. Kolyunning özini esa «komissiyon haqi»ni berib, kvartiradan çiqarib yuborişadi.
Ikki sanitar Kolyunning kvartirasiga kirib, uni töliq mast holda köradi.
Qora-oq tasvir. LTP. Bir muddatdan keyin Kolyun uyiga qaytadi. U köçadan beret va krossovkada, tumanli kabi sust holda uyiga ketadi. Kvartiraga kirgaç, Kolyun deraza fortoçkalarini oçadi, tumbaga ötiradi va Döstga sovğa qilgan töpçani qölida siqadi. Kolyun yiğlaydi. Eşik oçiladi, Döst kirib, dumini likillatib xöjayiniga tomon yuradi… Rangli muzlatilgan kadr.
3Rollarda
Sergey Şakurov — Nikolay Nikitin («Kolyun»), sobiq «Moskonsert»…
Sergey Şakurov — Nikolay Nikitin («Kolyun»), sobiq «Moskonsert» artisti
Nyufaundlend Yutgay — Döst (rolni ovoz bilan Vasiliy Livanov ijro etgan)
Anatoliy Romaşin — Döstning xöjayini
Viktor Uralʼskiy — Mitka, Kolyunning hamsuhbati
Galina Polskix — Eleonora Frantsevna, kimyoviy tozalaş direktori
Igor Yasuloviç — Andreiç, Kolyunning qöşnisi
Yelena Solovey — Jeri ismli olxöri rang pudelning egasi
Tatyana Koçemasova — Kolyunning sobiq xotini
Natalya Korençenko — Lena, Kolyunning qizi
4Suratga oluvçilar guruhi
Ssenariy muallifi: Eduard…
Ssenariy muallifi: Eduard Akopov
Rejissyor-postanovçi: Leonid Kvinikhidze
Operator-postanovçi: Yevgeniy Guslinskiy
Rassom-postanovçi: Yevgeniy Çernyayev
Bastakor: Aleksandr Rozenbaum
5Işlab çiqariş
Kolyun rolini Lev Durov va Lev Borisov sinab…
Kolyun rolini Lev Durov va Lev Borisov sinab körgan.
Leonid Kvinikhidze Aleksandr Rozenbaumdan özi yozgan qöşiqlarni boşqaça ohangda ijro etişni söradi, şu sababli filmda qöşiqlar asl nusxadan farqli uslubda yangraydi.
Kolyunning LTPdan çiqiş sahnasini suratga oliş uçun Sergey Şakurov oldindan tayyorgarlik körgan. Uning eʼtirof etişiça, qahramoni davolanişdan keyin aylangan «yarim tayyor mahsulot» va «nomukammal odam» körinişiga ega bölişi uçun u tunlari litrlab yaşil çoy içgan.
6Filmdagi qöşiqlar
Filmda Aleksandr Rozenbaumning qöşiqlari yangraydi, ularni film uçun tovuş muhandisi Vladimir Vinogradov…
Filmda Aleksandr Rozenbaumning qöşiqlari yangraydi, ularni film uçun tovuş muhandisi Vladimir Vinogradov yozib olgan:
«Vals-boston» («Sariq barglar gilamida oddiy köylakda…»)
«Sovuqlar haqida» («Men yopiq eşikni sindirardim…»)
«Menga uy çizib bering»
«Retro» («Tuğilgan kuning uçun senga atirgul gulidan guldasta sovğa qilaman…»)
«Qor ustida…» («Osmondan uçib kelayotgan qor ustida…»)
7Festivallar va mukofotlar
1988 — VKF (Butunittifoq kinofestivali): Sergey Şakurov — eng yaxşi erkak roli uçun…
1988 — VKF (Butunittifoq kinofestivali): Sergey Şakurov — eng yaxşi erkak roli uçun mukofot
8Kadrlar
2
1 · TMDB
2 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «Друг (фильм)» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.