Game of Death

Bruce Lee tomonidan yozilgan filmning asl ssenariysi Robert Clouse va Sammo Hung Kam-Bo tomonidan yaratilgan versiyadan keskin farq qiladi:

Uşbu ssenariyga köra, boş qahramon — jangovar sanʼat çempioni Hai Tien bölib, uning singlisi va jiyani koreys guruhi tomonidan öğirlanadi. Maqsad — uni vazifani bajarişga majburlaş: pagodadan xazinani olib çiqiş, tört yordamçisi bilan birga pagodaning beş qavatidan ötiş va har bir qavatda jangovar sanʼat ustasini mağlub etiş.

Robert Clouse yozgan ssenariyda bu ğoya aslida finalga aylandi, pagodaning özi esa restoranga «aylandi». Şu ssenariyga köra, pagodada uç emas, balki beş qavat bor edi va Karim Abdul-Jabbar aynan beşinçi qavatning boşliği edi. Biroq Bruce sahnani oxiridan suratga olişga qaror qildi: u beşinçi, törtinçi va uçinçi jangni suratga oldi, ular filmga mos ravişda uçinçi, ikkinçi va birinçi bölib kirdi. Birinçi qavatda Bruce Lee bilan ilgari birga suratga tuşgan Hwang In-şik ustoz bölişi rejalaştirilgan edi, ikkinçi qavatda esa «çayon» uslubi ustasi Toşio Kimura bölişi kerak edi. Şuningdek, suratga oliş oxiridan boşlangani sababli, yakuniy filmda qahramon Lining faqat ikki yordamçisi bor edi (ularning rollarini James Tien va Chi Yan ijro etgan), tört yordamçi emas. Rejaga köra, ulardan ikkitasini birinçi va ikkinçi qavat ustalari öldirişi kerak edi.

Bruce Lee filmga ish boşlaşni «Enter the Dragon» filmi AQŞda çiqqandan keyin deyarli darhol boşladi; bu filmning rejissyori esa u edi. Öşa paytda Bruce Lee allaqaçon maşhur va talabga ega aktyorga aylangan edi, unga hamma yoqdan takliflar kelardi. Ammo u bitta film bilan çeklanişga qaror qildi.

Suratga oliş boşlanganda ssenariy hali yozilmagan edi, garçi asosiy harakat oldindan öylangan bölsa-da.

Oxirida yakuniy bölib qolgan sahna 1972-yilda, Bruce Lee «Enter the Dragon» filmida rol olişdan oldin suratga olingan edi. U uni tugatişga ulgurmadi, bundan taşqari, bu epizod tartibsiz, qismlarga bölinib suratga olingan, bu esa filmni tugatiş bosqiçida işlagan suratga oliş guruhi uçun qöşimça qiyinçiliklar tuğdirgan.

Bruce Leeʼning ölimi xabarini köpçilik dastlab aktyor yangi filmni tarğib qiliş uçun foydalangan reklama hiylasi deb qabul qildi (syujetning ayrim tafsilotlari, xususan boş qahramonning ölimi, öşanda ham maʼlum edi), ammo tez orada bu haqiqat ekani maʼlum böldi. Bruce Lee aynan suratga oliş paytida vafot etganmi, bu nomaʼlum, ammo haqiqat şuki, jangovar sanʼat ustasi ölimga duç keldi, uning sababi hozirgaça nomaʼlum. Hatto Lining haqiqiy dafn marosimi kadrlari filmga kiritilgan edi.

Bruceʼning ölimi suratga oliş guruhini juda oğir ahvolga soldi: filmni tugatiş uçun suratga olingan material keskin yetişmasdi. Şunda Golden Harvest prodyuserlari eng maşhur Li filmi — «Enter the Dragon» rejissyori Robert Clouseʼni taklif qilişga qaror qilişdi. U yeçim topdi: ssenariyni şunday qayta yozdiki, boş qahramon ham öladi (bu esa maşhur jangovar sanʼat ustasi öz ajali bilan ölmagan degan miş-mişlarni ham keltirib çiqardi). Yangi ssenariyni yozişda Raymond Chow va Sammo Hung Kam-Bo bevosita iştirok etdi.

Natijada bu filmda Bruce Lee rolini dublyorlar ijro etdi: asosan koreys aktyori va taekvondoçi Kim Tai-chung (Kim Tai-chung), şuningdek, keyinçalik Jackie Chan bilan hamkorlik orqali ança maşhur aktyorga aylangan Yuen Biao «Ölim öyini»da baʼzi akrobatik tryuklarni bajargan. Dublyorlarning yuzlarini qora közoynaklar, bintlar va yomon yopiştirilgan qari odam grimi yaşirgan; kombinatsiyalangan suratga oliş yordamida dublyorga bir zumga Lining yuzi qöyilgan. Dublyorlarning yuzlari faqat oxirgi qöl jangida yaxşi körinadi, yaqin planlarda esa Bruce Lee yuzi bilan kadrlar qayta montaj qilingan. Natijada butun film aynan şu tarzda qayta suratga olindi.

Prokatga çiqqandan söng darhol «Ölim öyini» noaniq qabul qilindi: bir tomondan, bu muxlislar uçun öz butlarini kinoteatr ekranida yana köriş uçun ajoyib imkoniyat edi, ikkinçi tomondan, öşa paytda Jackie Chan maşhurligi allaqaçon avj olayotgan edi va «Ölim öyini» çiqqan yili suratga olingan «Mast usta» birinçi haftasidayoq HK $8 000 000 yiğib, Lining filmlari örnatgan barça rekordlarni yangiladi.

Umuman olganda, «Ölim öyini» prokat davomida HK $3 436 169 yiğdi va yuqorida tilga olingan «Mast usta»dan ança orqada qoldi.

Garçi film tijorat jihatidan unçalik muvaffaqiyatli bölmasa-da, Li ijodining muxlislari unga xursand bölişdi va filmning prokatga çiqişi şarq jangovar sanʼatiga qiziquvçilarning yangi tölqinini keltirib çiqardi.

Film çiqqandan söng uning ölimining köplab versiyalaridan biri paydo bölib, rivojlandi: unga köra, Lining ilk filmlari triadalar pullari evaziga suratga olingan, u ular bilan şartnoma asosida hamkorlik qilgan (pulning bir qismi, hatto hammasi ularga berilişi kerak edi), ammo maşhurligi çöqqisiga çiqqaç, ular unga tölaşdan boş tortdi. Şunda triadalar Brusni öldiriş uçun qotil yollagan. Bu versiyani 1993-yilda Bruce Leeʼning öğli Brandon halok bölgaç yana qöllab-quvvatlaşdi; şuningdek, Li oilasining barça erkaklari ustiga laʼnat tuşgani haqida yangi versiya ham paydo böldi.

1979-yilda filmga «Game Of Death/Night Games» nomli saundtrek çiqdi. Aslida bu Bruce Leeʼning oldingi filmlaridagi, John Barry yozgan kompozitsiyalar va filmning özidagi musiqalardan iborat töplam edi.

Kompozitsiyalar röyxati:

Main Title/Set Fight With Çuck Norris

Will This Be The Song Ill Be Singing Tomorrow — Instrumental

Three Motorcycles/Stick Fight With Santo

Billys Funeral Dirge

Garden Fight

Billy And Anns Love Theme

The Big Motorcycle Fight

Goodbye Dr. Land

Will This Be The Song Ill Be Singing Tomorrow

Game Of Death — End Title

Stick Fight (With sound effects) / Main Title (Reprise)

Descent Into Decadence

The Lesbian Tango

The Wet Spot

Water Sport/The Dominatrixs Waltz

Phantom Of The Orgasm

Afterplay

Filmning prodyuserlari uzoq vaqt davomida asl plyonka va ssenariyni topişga urindi va faqat 1994-yilda bunga muvaffaq bölişdi. Ularning hayratiga, Bruce filmga kirganidan ança köproq material suratga olgan ekan, va 2000-yilda barça suratga olingan sahnalar bilan 125 daqiqali yangi, qayta tiklangan film versiyasi ekranlarga çiqdi.

«Ölim öyini» tanqidçilar tomonidan xotirjamlik bilan qabul qilindi. Ular filmning sönggi 30 daqiqasini hisobga olib, unga örtaçadan yuqori reyting berdilar (63 %).

Rotten Tomatoes saytida filmning umumiy reytingi 75 % ni taşkil etadi.

Film çiqqanidan bir munça vaqt ötgaç, tarixçi John Mallo Bruce Lee ssenariysi konsepsiyasiga asoslangan kiçik video çiqardi. Unda filmning barça suratga olingan asl materiallari işlatilgan, şuningdek, yangi sahnalar qöşimça suratga olingan, bu esa Bruce Leeʼning rejasini umumiy tasavvur qilişga yordam berdi. Bu material 2000-yillarda DVD körinişida çiqarildi va «Enter the Dragon» filmiga bonus sifatida berildi; 2012-yilda esa DVDʼda «Warriorʼs Way» filmiga qöşimça sifatida çiqdi.

2000-yilda Yaponiyada «Ölim öyini» suratga olinişi haqidagi hujjatli materiallardan iborat kiçik film DVDʼda çiqarildi.

Bruce Lee final sahnada ustalarga qarşi kuraşganda kiygan kostyum film çiqqandan keyin juda maşhur bölib ketdi.

Quentin Tarantino uni «Kill Bill» filmi uçun özlaştirdi, u yerda kostyumni Uma Thurman kiyadi (Quentin xuddi şu filmdan yapon maktabidagi janglar sahnasini ham «Fist of Fury»dan olgan).

«Tekken 3» kompyuter öyinida bu kiyim Forest Lawʼning yaşirin kostyumi hisoblanadi.

«Robotsyp» parodiya multserialida bu kostyumda isyonkor Iso Masih paydo böladi.

«Despicable Me» multfilmida şunga öxşaş kostyum (faqat oq çiziqlar bilan) yovuz Vector tomonidan kiyiladi.

«Uç bogatir. Ot yurişi» rus multfilmida ot Yuliy xuddi şunday kostyumda va samuray qiliçi bilan körsatiladi, ammo bu Uma Thurmanning parodiyasi sifatida.

«Umanetto» rus komediya multserialida «Yakudza» epizodida boş qahramon şunday kostyumda kuraşadi.

«My Talking Tom» simulyatorida bu kostyum kiyim tanlaş bölimida mavjud.

Xuddi şunday kostyumni «Böş qöl» laqabli darvoza posboni «Qotil futbol» filmida kiyadi, u taşqi körinişi bilan Bruce Leeʼga juda öxşaydi.

«Sleeping Dogs» kompyuter öyinida bu kostyumni boş qahramon uçun oçiş mumkin.

«Sifu» kompyuter öyinida kostyum arena rejimida sinovlarni muvaffaqiyatli ötkazgan uçun oçiladi.

Filmning nisbiy muvaffaqiyatidan keyin 1980-yilda «Death Tower» filmi çiqarildi. U asl film bilan heç qanday aloqasi yöq (faqat ingliz versiyasidagi boş qahramon ismi Billy Lo bundan mustasno). Film prokatda butunlay muvaffaqiyatsizlikka uçradi va tanqidçilardan keskin salbiy şarhlar oldi. Anʼanaviy ravişda u ustozning xotirasini masxara qiliş deb hisoblanadi.