«Jentlmenlar omadi» — sovet kinokomediyasi, 1971-yilda Mosfilm kinostudiyasida rejissyor Aleksandr Seryy tomonidan suratga olingan. Ssenariy mualliflari — Georgiy Daneliya va Viktoriya Tokareva.
Filmning premyerasi 1971-yil 13-dekabrda Moskvadagi «Rossiya» kinoteatrida bölib ötdi. Film birinçi marta televideniyeda 1975-yil 1-yanvarda namoyiş etildi.
1972-yilda film sovet prokatida yetakçi böldi (uni 65,2 million tomoşabin kördi). U eng maşhur sovet kinofilmlaridan biri hisoblanadi, undagi köplab iboralar qanotli sözlarga aylangan.
1Treylerlar
▶2Rollarda
Yevgeny Leonov, Georgy Vitsin, Savely Kramarov
3Syujet
Örta Osiyoda uç jinoyatçi arxeologik ekspeditsiya qaziş joyidan Aleksandr Makedonskiyning oltin dubulğasini…
Örta Osiyoda uç jinoyatçi arxeologik ekspeditsiya qaziş joyidan Aleksandr Makedonskiyning oltin dubulğasini öğirlaydi. Moskvada uşbu ekspeditsiya rahbari, professor Nikolay Georgiyeviç Maltsev avtobusda jinoyatçilar boşliğiga — Aleksandr Aleksandroviç Oq laqabi «Dotsent» bilan maşhur şaxsga — suvdan çiqqandek öxşaş odam bilan töqnaşadi. Bu odam Yevgeniy Ivanoviç Troşkin bölib çiqadi — 83-sonli bolalar boğçasi mudiri, Uluğ Vatan uruşi faxriysi, orden sohibi, bolalarni va öz işini yaxşi köradigan, juda mehribon inson.
Tuşunmovçilik oydinlaşadi, ammo köp ötmay Troşkin yana eslanadi: uçala öğri ham militsiya tomonidan qölga olingan, ammo hibsga olingan jinoyatçilarda dubulğa yöq edi. Militsiya xodimlari boğça mudirini Dotsentga öxşaşligidan foydalanib, öğirlangan dubulğani topişga köndiradi va Troşkin Dotsent qiyofasida Özbek SSRdagi koloniyaga yöl oladi, u yerda Dotsentning şeriklari — Fyodor Petroviç Yermakov (Kosoy) va Gavrila Petroviç Şeremetev (Xmir) jazo ötamoqda (boşliqning özi esa Moskva atrofida ötirardi).
Rivoyatga köra, taxmin qilinayotgan Dotsent boşini qattiq urib olgan va xotirasining bir qismini yöqotgan, dubulğa qayerga yaşirilganini unutgan. Maʼlum bölişiça, Kosoy va Xmir Dotsentning aloqalari va rejalari haqida deyarli heç narsa bilmaydi. Ular moskvalik bölmagani uçun Dotsent qayerda bölganini va dubulğani oxirgi marta qayerda körganlarini aytib bera olmaydi. Militsiya xodimlari uçlikka «qoçiş» taşkil qilişga qaror qiladi; keyin Troşkin ularni Moskvaga olib kelişi kerak, şunda dubulğa izlanişini joyida davom ettiriş mumkin böladi.
Uçalasi sement eritmasi taşiladigan böş avtosisternada qoçişi kerak, ammo xatolik bilan ular boşqa maşinaga çiqib ketişadi va öşa maşina aynan sement eritmasi bilan töldirilmoqda, qoçqinlar unga çömişga majbur böladi. Ular kiyimsiz va pulsiz notaniş şaharda qoladi; bundan taşqari, ularga tasodifan yana bir mahkum — Örta Osiyolik firibgar Vasiliy Alibabayeviç Alibaba qöşiladi. Uni ham özlari bilan olib ketişga töğri keladi.
Poyezdda Moskvaga yetib kelgaç, törtalik avval buzilişga tayyorlangan eski uyga joylaşadi, u yerda Vasiliy Alibabayeviç tasodifan kerogaz yoqayotib yonğin çiqaradi, şundan keyin Troşkin professor Maltsev bilan kelişib, «şeriklari» bilan birga uning daçasiga köçib ötadi.
Troşkin asta-sekin haqiqiy Dotsentning doirasini aniqlaydi. Uning sobiq şeriklaridan biri «Dotsent»ga «tugatdim» deb eʼlon qiladi va Troşkinni zinadan itarib yuboradi. Yana bir şerik, garderobçi Prohorov, Katta teatr yonidagi skverda uçraşişni taklif qiladi. Garderobçi Troşkinning oldiga Dotsentni taniydigan, ammo Troşkin tanimaydigan şerigi Mityayni yuboradi. Mityay va garderobçi uçraşuvga kelgan odam Dotsent emasligiga işonç hosil qiladi. Prohorov işdan ketadi va Mityayning kvartirasida yaşirinadi.
Militsiya xodimlaridan Troşkin haqiqiy Dotsentning koloniyadan qoçganini va tez orada şeriklari bilan aloqaga çiqişini bilib oladi, şu sababli operatsiya darhol töxtatilişi kerak. Ammo u şu töda bilan qolişga, Yangi yilni kutib olişga ruxsat söraydi: uzoq vaqt bunday jamoada yaşagan Troşkin retsidivist öğrilarda vijdonni uyğotiş va ularni ötgan hayotlarini qayta öylaşga majbur qiliş vazifasini öz zimmasiga oladi, buni esa u bandit qiyofasidan çiqmasdan qilişga majbur. Daçada kuranlar çalinayotganda Troşkin banditlar uçun mutlaqo xarakterli bölmagan yangi yil nutqini sözlaydi, ammo bu uning şeriklarini hayratga solmaydi: ular bu çiroyli sözlarni navbatdagi jinoyat uçun niqob deb hisoblaydi va Dotsentning ötmişdagi zulmlarini eslaşadi.
Şu orada haqiqiy Dotsent Mityaynikiga keladi va u yerda Prohorovni topadi. Garderobçi mehmonni «Özi keldi!» iborasi bilan kutib oladi va Mityay bilan köz uriştiradi; ikkalasi ham oldida Dotsent emas, balki Katta teatr yonidagi skverga kelgan odam ekanligiga qaror qilişadi. Dotsent ulardan uni yaşirişni söraydi. Şu bahona bilan Mityay va Prohorov uni qurilayotgan köp qavatli uy tomiga boşlab boradi, u yerda Mityay Dotsentni piçoqlamoqçi böladi, ammo u Mityayni tomdan itarib yuborib öldiradi. Garderobçi töpponça oladi. Şu yerda sahna uziladi.
Daçada Troşkin Şеremetevga ota-onasidan kelgan xatni beradi; xat koloniyaga yuborilgan va militsiya xodimlari bilan uçraşuv paytida olingan edi. Xatni öqigaç, vijdon azobiga doş bera olmagan Gavrila Petroviç öz joniga qasd qilişga muvaffaqiyatsiz urinadi. Tez yordam ketgaç, joylaşuvi militsiyaga maʼlum bölib qolişidan xavotirga tuşişadi, ammo Troşkin tibbiyot xodimini öldirganini aytadi, şundan söng jinoyatçilar öz ixtiyori bilan adolat qöliga topşirilişga va Troşkinni zararsizlantirişga qaror qilişadi.
Troşkin şeriklari oldida niqobini taşlamoqçi böladi va juda yaxşi yopişib qolgan parikni boşidan yeçişga urinadi, ammo buning uddasidan çiqolmaydi, çunki uni boğlab, oğziga tiqin tiqişadi. Kosoy «Dotsent»ga, uni hibsga olinişidan oldin nimagadir muzlagan köldagi teşikka şönğitganini eslatadi. Xmir darhol dubulğa aynan öşa yerda yaşirilganini taxmin qiladi va uçalasi dubulğani oliş va Troşkin bilan birga militsiyaga topşiriş uçun öşa joyga yöl oladi. Muz ustida ularni haqiqiy Dotsent topib oladi va piçoq tahdid qilib Kosoyga dubulğani olişni buyuradi. Daçaga professor Maltsevning qizi keladi. Troşkin uning «Jiguli» maşinasida qayiq stansiyasiga şoşiladi va öz ikkiyuzlamasi bilan yuzma-yuz töqnaşadi. Qisqa janjaldan söng Kosoy, Xmir va Vasiliy Alibabayeviç avval Dotsentni, keyin esa Troşkinni eşkak bilan urib huşidan ketkazadi va ikkalasini ham militsiyaga topşirişga qaror qiladi: «Qança köp topşirsak, şunça yaxşi».
Militsiya ikkala Dotsentni olib ketadi. Professor Maltsev topilgan dubulğani boşi uzra ğolibona kötarib oladi. Militsiya maşinalari jönab ketadi. Şerik bölgan jinoyatçilar nega militsiya ularni ham hibsga olmaganini tuşunolmaydi. Şu paytda bir maşina töxtaydi va undan parik va grimsiz Troşkin tuşadi. Hayratga tuşgan uçlik («Allaqaçon qirib taşlaşibdi!») yölda uzoqlaşib qoçadi, Troşkin esa ularning orqasidan yuguradi.
4Qöşiqlarning ijrosi
Larisa Mondrus — «Uyğon va qöşiq ayt» qöşiğining ijrosi (xuddi şu nomli spektakldan), sözlari Vladimir…
Larisa Mondrus — «Uyğon va qöşiq ayt» qöşiğining ijrosi (xuddi şu nomli spektakldan), sözlari Vladimir Lugovoyniki, musiqasi Gennadiy Gladkovniki.
APN SSSR Badiiy tarbiya instituti bolalar xori, badiiy rahbar professor Vladislav Gennadyeviç Sokolov (kadr ortida) — «Oq qor parçalari ertalabdan aylanadi» qöşiğining ijrosi (sözlari Igor Şaferanniki, musiqasi Gennadiy Gladkovniki). Uşbu qöşiqning musiqasi filmning asosiy saundtrekiga aylangan.
5Yaratiliş tarixi
Aktyorlarni tanlaş ança kuç talab qildi. Masalan, Xmir rolini Lev Durov, Rudolf Rudin va Viktor Sergaçyov…

Aktyorlarni tanlaş ança kuç talab qildi. Masalan, Xmir rolini Lev Durov, Rudolf Rudin va Viktor Sergaçyov sinab körişgan. Vasiliy Alibabayeviç Alibaba rolini ijro etuvçini topiş ayniqsa uzoq davom etdi. Frunzik Mkrtçyan, Vladimir Etuş va Ilya Rutberg ham sinovdan ötişgan. Baadur Tsuladze bu rolni rad etgan: onasining kasalligi tufayli Moskvaga uçib kela olmagan. Köplab muvaffaqiyatsiz sinovlardan keyin nihoyat eʼtiborni Radner Muratovga qaratişdi, u avvaliga qamoqxona boşliği rolini öynaşi kerak edi. Ammo natijada qamoqxona boşliği roli qisqartirildi va Radner Muratov umrining asosiy rolini oldi.
Filmni suratga oliş 1970-yil dekabrida boşlandi. Rejissyor Aleksandr Seryy özi qamoqxonalarda bölgan va jinoiy jargonni öz quloği bilan yaxşi bilgan. Filmning ssenaristlaridan biri Georgiy Daneliya yaqinda ozodlikka çiqqan hamkasbiga ijodiy yordam berişga qaror qildi. Viktoriya Tokareva bilan birgalikda ssenariy yozdi va Goskinodan suratga olişga ruxsat oldi. Şuningdek, u aktyorlarni tanlaş va filmni suratga olişda faol iştirok etdi.
Georgiy Daneliya öz rolini «badiiy rahbar» deb taʼriflagan, garçi rejissyor Aleksandr Seryy bölib qolgan bölsa-da. Ammo baʼzan Daneliya Seryy suratga olgan materialning uning qaraşlariga mos kelmagani sababli ayrim epizodlarni qayta suratga olişga majbur bölgan.
Umuman olganda, militsiya xodimlari film ssenariysiga xayrixohlik bilan munosabatda bölişdi, içki işlar vaziri Nikolay Şçolokov esa körganda yiğidan kulgan. Ammo tomoşada tulki jargonining köpligi sababli tasma Leonid Brejnev uni körmagunça «töxtatib qöyilgan». U maʼqullab, bu kinodagi barça bandit atamalarini bugungi kunda har qanday bola biladi, deb aytgan. Kartina prokatda ulkan muvaffaqiyat qozondi va juda maşhur böldi. Filmdan köplab iqtiboslar qanotli iboralarga aylandi.
Aleksandr Seryy filmga ikkita qöşiq kiritmoqçi edi — Georgiy Vitsin ijrosidagi «Fil haqida» (Xmir rояl çalayotgan epizodda) va Savely Kramarov qahramoni ijrosidagi «Yalta haqida». Bastakor Gennadiy Gladkov Vitsin uçun «It vals»ga öxşaş narsa yozgan, ammo badiiy rahbar, filmni montaj qilgan Georgiy Daneliya bu qöşiqlarni filmga kiritişga qatʼiyan qarşi çiqqan. Natijada filmda musiqiy raqam bölişi kerakligini faqat militsiya Xmir, Kosoy va Dotsentni hibsga olgan epizoddagi yagona kadr eslatadi: u yerda gitaraning bir qismi körinadi.
6Suratga oliş
Film Moskvada va Samarqand yaqinida suratga…

Film Moskvada va Samarqand yaqinida suratga olingan.
Uçalik Samarqanddagi Temuriylar maqbarasi yonida yugurib maşq qiladi (Özbek SSR), soxta Dotsent esa Samarqanddagi Ruhobod madrasasi yonida bolaga ular qayerda ekanligini söraydi. Qamoqxonadagi sahna (soxta Dotsentning Xmir va Kosoy bilan uçraşuvi) Samarqand viloyatidagi Kattaqörğon SIZOda suratga olingan. Temir yöl kesişmasidagi qoçiş epizodining qismlari Samarqand viloyati Pastdarğom tumanidagi «Pastdarğom» boğ-uzumçilik sovxozida suratga olingan; hozirda bu sovxoz N. A. Kazimov nomidagi boğ-uzumçilik sovxozi deb ataladi. Arxeologiya professorining daçasi «roli»ni Serebryany Borda joylaşgan kinoguruh aʼzolaridan birining — ehtimol, operator Georgiy Kupriyanovning daçasi öynagan; keyinçalik u uşbu daçani 1982-yildagi «Ölim uçiş paytida» filmida xorijiy rezident Maks Beyn turar joyi sifatida ham suratga olgan. Bolalar boğçasi, teatr va taşlandiq uy ham Moskvada suratga olingan. Öğirlangan dubulğa Dotsent tomonidan yaşirilgan suv havzasidagi sahnalar Moskva viloyatining Ramenskoye tumanidagi Makedonka daryosida (Pexorkaning irmoği) suratga olingan (2019-yil 4-mayдан — Ramenskoye şahar okrugi).
7Qiziqarli faktlar
Filmning 35 yilligi munosabati bilan 2006-yil aprelda Qozoğistonning Taraz şahridagi (sobiq Jambul) bozor…

Filmning 35 yilligi munosabati bilan 2006-yil aprelda Qozoğistonning Taraz şahridagi (sobiq Jambul) bozor maydonida «Jentlmenlar omadi» qahramonlari — Dotsent, Kosoy va Vasiliy Alibabayeviçga haykal örnatildi. Kutilgan edi, keyinçalik unga Xmir ham qöşiladi. Bozor yopilgandan söng yodgorlik taşlab qöyildi va şahar restoranlaridan biri kiriş qismi oldiga köçirildi.
Yerevanda, xuddi şu nomli kafe («Jentlmenlar omadi») yonida filmning törtala qahramonini abadiylaştiruvçi kompozitsiya örnatilgan[1].
Moskvada aktyor E. Leonovning Dotsent-Troşkin obrazidagi haykali örnatilgan, ammo unda xato bor: haykalda Dotsentning kal boşi tasvirlangan, filmda esa uning soçi bölgan; kal esa boğça mudiri Troşkin bölgan va ssenariy böyiça u Dotsent sifatida çiqiş uçun parik kiygan. 2015-yil 17-oktabrda haykal öğirlanib, metallolom uçun bölaklarga bölingan, aybdorlar uşlangan. Haykal tiklangan va 2016-yil 10-sentabrda avvalgi joyiga örnatilgan.
V. A. Vanin ijrosidagi sobiq jinoyatçi Moskva markazida yaşaydi, bu 1970-yillar sovet voqeligiga mos kelmaydi.
Qurilayotgan uy — Prohorov va Mityay Dotsentni olib çiqqan tom — kelajakdagi «Zolotoye koltso» mehmonxonasining korpuslaridan biri (oçilgan paytda «Belgrad» deb atalgan). Orqa fonda qarşisida joylaşgan MIDning baland binosi körinadi.
Sahnalardan birida sovet avtosanoatining yangiligi — töq bodring qizil rangli VAZ-2101 körinadi. Filmni suratga oliş paytida bu avtomobillar yangi sotuvga çiqqan edi.
8Videoda naşr etilişi
2001-yilda film tiklanib, VHS va DVDda qayta çiqarildi. Diskda u Dolby Digital 5.1 va Dolby Digital 1.0 ovoz…
2001-yilda film tiklanib, VHS va DVDda qayta çiqarildi. Diskda u Dolby Digital 5.1 va Dolby Digital 1.0 ovoz tizimida, rus tilidagi subtitrlar bilan çiqarilgan; qöşimça ravişda: «Filmografiya» va «Komediya kollektsiyasi».
9Remeyk
2012-yilda filmning «Jentlmenlar, omad!» nomli remeyki çiqdi. Harakat 2012-yilga köçirildi. Film…
2012-yilda filmning «Jentlmenlar, omad!» nomli remeyki çiqdi. Harakat 2012-yilga köçirildi. Film tanqidçilardan salbiy baholar oldi.
10Qöşimça adabiyot
Bleyman M. Bu omadmi, janoblar? // Kino sanʼati. — 1972. — № 6. — B.…
Bleyman M. Bu omadmi, janoblar? // Kino sanʼati. — 1972. — № 6. — B. 65—71.
11Hujjatli kino
Hujjatli film. Muallif va boşlovçi — Aleksandr Kazakeviç. Rejissyor — Konstantin Golençik. «Neofit» studiyasi…
Hujjatli film. Muallif va boşlovçi — Aleksandr Kazakeviç. Rejissyor — Konstantin Golençik. «Neofit» studiyasi MÇJ VGTRK buyurtmasi bilan. 2019-yil (2020-yil 26-iyun). Jentlmenlar omadi. Men jahldor va dahşatli kulrang böriman. Kino haqida kino. 40 daqiqa. Rossiya-Madaniyat.
12Kadrlar
3
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «Джентльмены удачи» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.