«Odam № 217» — 1944-yilda rejissyor Mixail Romm tomonidan suratga olingan sovet badiiy filmi bölib, Uluğ Vatan uruşi haqida.
1Treylerlar
▶2Rollarda
Yelena Kuzmina, Anna Lisyanskaya, Vasily Zaychikov
3Syujet
Film 1944-yilda nemis harbiy asirlarining yurişi bilan boşlanadi. Ularga olomon orasidan qarab turgan,…
Film 1944-yilda nemis harbiy asirlarining yurişi bilan boşlanadi. Ularga olomon orasidan qarab turgan, yoşgina, ammo soçlari oqargan Tatyana Krilova bir ayolning gaplariga quloq soladi: u askarlarning battar holatiga işora qilib, varvarlar boşqaça körinişi mumkin emasligini aytadi. Şu payt u közoynak taqqan, oqsoqlanayotgan, ziyolilarga öxşagan askarni köradi va bu odam varvar emas, uni majburan frontga haydaşgan bölişi mumkinligini aytadi. Javoban Tatyana kutilmaganda, u ham şunday ziyoli körinişli «oddiy nemislarni» körgan, ammo ularning hammasi xuddi şunday qotil bölib çiqqanini aytadi va ayolga öz hikoyasini sözlay boşlaydi.
1942-yilda uni 217-raqam bilan va uning dösti Klava Vasilyevani majburan Germaniyaga ostarbayterlar sifatida haydaşadi. Klavani fabrikaga joylaştirişadi, Tatyanani esa bakaleyşçi Iogann va Greta Kraussalar uy xizmatçisi sifatida olib ketişadi. Tatyanadan taşqari, Kraussalarning uyida yana bir ostarbayter — matematik Sergey yaşaydi, uni Kraussalar otboqar qilib uşlab turişadi. Kraussalar va ularning qizi Lota öz nişoni Rudolf Peşke bilan Tatyanaga pisand qilmay munosabatda bölişadi, uni oğir işlarga ortiqça yuklab, doimo xörlaşadi. Tatyanani çidaşga majbur qiladigan yagona narsa — Sergeyning rejasi: u Kraussalar beradigan non bölaklarini yaşirinça zaxiraga yiğadi va bahorda Klavani ham olib qoçişni rejalaştirişadi, çunki Klavaning ahvoli yanada oğirroq — fabrikada uni va boşqa işçi ayollarni doimo kaltaklaşadi.
Şu orada boşqa syujet çiziği rivojlanadi. Lota va Rudolf turmuş qurmoqçi, ammo Rudolf Kraussalar nazarida badavlat odam bölib körinişni xohlaydi, buning uçun esa Kraussalarda bor pulga muhtoj: Lotadan biladiki, Germaniyada natsional-sotsialistlar hokimiyatga kelganidan söng darhol bir yahudiy Iogannga katta miqdorda pulni saqlaşga bergan. U Iogannni bu pullarni berişga köndirişga har tomonlama urinadi, ammo u har safar pulni bermaslik uçun turli bahonalar topadi. Şunda u Rudolfga, agar u Sergeyni yozişdan töxtatsa, pulni beradigan bölib, işora qiladi — Sergey imkon topsa matematik tadqiqotlar bilan şuğullanadi, bu esa Kraussalarga yoqmaydi, çunki u ularning qoğozini sarflaydi. Şunda Rudolf har kuni Sergeyning boşiga tayoq bilan urişni boşlaydi — u tayoq bilan yuradi, çunki tuğilişidanoq bir oyoği ikkinçisidan qisqa bölgan va şu sababli öz vaqtida frontga ham tuşmagan. Buni birinçi marta körgan Tatyana Iogann va Rudolfning yuziga urib yuboradi va şu uçun uni politsiyaga, karserga tört kunga jönatişadi. U faqat otasi haqidagi xotiralari (u har qanday tirik mavjudot oğriq sezişi mumkinligini aytgan) va maktab haqidagi xotiralari (bitiruv marosimida direktor ularga millatidan qatʼi nazar, inson eng qadrli tirik mavjudot ekanini eslatgan) tufayli çidaşga muvaffaq böladi. Şu orada Sergeyning ahvoli yomonlaşa boşlaydi — kaltaklar tufayli u xotirasini yöqotib qöyadigan böladi va oxir-oqibat yozişni töxtatadi.
Kraussalarda tez-tez ularning akasi va öğli Maks haqida suhbatlar bölib turadi; ular uni faqat ijobiy tomondan tasvirlaşadi, u hozir şarqiy frontda. Ammo Maks dösti Kurt bilan taʼtilga uyga kelganda, hatto Kraussalarning özlari ham uning qançalik özgarganidan hayratga tuşişadi (keyinroq Iogann Gretaga, Maks va Kurt kabilar bilan Germaniyaning halok bölişini aytadi). Şunday bölib çiqadiki, Maks va Kurt aynan Kraussalar va Rudolf öşa yahudiy pullari haqida janjallaşayotgan paytda kelişadi. Gap nimada ekanini bilib, Maks Iogannni bu pullarni unga, yaʼni Maksga berişni qatʼiy talab qiladi va unga aryan sifatidagi burçini eslatadi. Şu bilan birga, ular Kraussalar nemis hokimiyatini haqorat qilgan deb ayblagan Sergeyni öldirişadi. Bu voqea buriliş nuqtasi bölib, öşa keça Tatyana Maks va Kurtni ular uxlab yotganda oşxona piçoği bilan piçoqlab öldiradi, şundan söng u Klava bilan sovet bombardimonçilarining havo hujumidan foydalanib qoçib ketişadi. Uylariga bomba tuşgaç, Kraussalar halok bölişadi.
Tatyana va Klava tunda yurib, odamlardan çetda yurişadi. Yölda fabrikada olgan kaltaklari tufayli Klava vafot etadi. Nihoyat, Tatyana Germaniyadan jarohatlangan ostarbayterlarni olib ketayotgan temir yöl poyezdiga duç keladi. U yerda u vatandoşi bölgan rus yigitini uçratadi, yigit vatanga qaytib davolanib olgaç, nemislarni öldirişga tahdid soladi, ammo keyin öz vijdoni bilan töqnaşib, faşistlar darajasiga tuşişini tuşunadi va buni aççiqlanganining, şafqatsiz munosabat körgani sababli ekaniga yöyadi. Tatyana javoban uni eslaşini aytadi — ular Klava bilan birga u bilan Germaniyaga taqsimlaniş uçun kelişgan edi. U yigitdan uni eslaydimi, deb söraydi va yigit bir daqiqalik ikkilanişdan söng tasdiqlab javob beradi, ammo kutilmaganda Tatyana aytadi: «Yöq, tanimading. Meni endi tanib bölmaydi. Buni sen mehribonlikdan aytding. Yana “mehribon emasman” deysan.»
Keyin harakat yana 1944-yilga qaytadi, u yerda körsatiladiki, oqsoqlanayotgan askar Rudolf bölgan (ehtimol, Germaniyada umumiy uruş eʼlon qilinganidan keyin frontga jönatilgan). Şundan söng Tatyana nemislar uruşning aybini Adolf Gitlerga yuklamasligi, ular uruş nima ekanini va u qanday dahşatlar keltirişini abadiy esda tutişlari kerakligi haqida nutq sözlaydi.
4Syomka guruhi
Ssenariy mualliflari: Yevgeniy Gabriloviç, Mixail…
Ssenariy mualliflari: Yevgeniy Gabriloviç, Mixail Romm
Rejissyor: Mixail Romm
Operatorlar: Boris Volçek, Era Savelyeva
Rassomlar: Yevgeniy Enei, Abram Freydin
Kompozitor: Aram Xaçaturyan
5Mukofotlar
Eng yaxşi rejissyorlik uçun Kinoijodkorlar assotsiatsiyasining Xalqaro katta mukofoti Mixail Rommga…
Eng yaxşi rejissyorlik uçun Kinoijodkorlar assotsiatsiyasining Xalqaro katta mukofoti Mixail Rommga topşirilgan (I XKF, Kann-46)
Stalin mukofotining II darajasiga rejissyor Mixail Romm, Yelena Kuzmina, Vasiliy Zayçikov hamda operator Boris Volçek sazovor bölgan (1946).
6Kadrlar
1
1 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «Человек № 217» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.