Gogol. Terrible Revenge

Oldingi film voqealaridan söng darhol, ehtimol vafot etgan Nikolay Gogolni Dikanka qişloği yaqinida dafn etişadi. Yer ostida qolgan Gogol otasining arvohini köradi: burnini boğiç bilan örab olgan sirli janob bilan şartnoma tuzgaç (keyinroq maʼlum böladiki, uning burni umuman yöq), Vasiliy Gogol-Yanovskiy abadiy dözaxga ketadi, burunsiz esa Nikolayga: «Yaşe, Qoronğu!» deydi. Natijada Gogol huşiga keladi va dahşatga tuşgan olomon köz öngida qabrdan çiqadi.

Binx tomonidan hibsga olingan Gogol tuşunadiki, olomon uni Qoronğu Otliq yoki uning yordamçisi deb osib öldirişi mumkin: qişloq aholisi tirilgan «vurdalak»ni qizlarning ölimida aybdor deb biladi. Yakim beixtiyor gapirib yuborib, nihoyat xöjayinga burunsiz notaniş bilan Vasiliy Gogol-Yanovskiy örtasidagi şartnoma sirini oşkor qiladi.

Kazaklar isyon kötarganda, Gogolni gulxanda yoqmoqçi bölişadi, ammo Vakulaning kiçik qizi yarim ongli holda yomğir çaqiradi va u olovni öçiradi. Şundan söng Gogolni osmoqçi bölişadi, lekin oxirgi daqiqada uni, ilgari halok bölgan deb hisoblangan tergovçi Yakov Petroviç Guro qutqaradi. Hamma (Gogol, Guro va Binx) qotilliklarda aloqadorligi mumkin bölgan yagona odam qoldi, deb qaror qiladi — bu graf Aleksey Danişevskiy.

Şu payt graf Danişevskiy özi rusalka Oksanaga (uni köradi, lekin u unga körinmagan) yaqinlaşib, bitim taklif qiladi: uni tiriltiradi, evaziga Oksana Nikolayni Dikankadan abadiy olib ketişi kerak. Agar bunga rozi bölmasa, Danişevskiy Gogolni öldirib, tahdidni bartaraf etişga majbur böladi. Rusalka ikkilanmasdan rozi böladi.

Danişevskiyning mulkini tintayotgan Gogol, Binx va Guro yaşirin yertölani topişadi, u yerda Danişevskiy va qurbongohda qayta tirilgan Oksana bor. Binx Danişevskiyga öq uzadi va u kutilmaganda osongina öladi (Otliq hamişa öqqa çidamli bölgan). Oksana huşiga kelişi bilan haqiqiy Qoronğu Otliq paydo bölib, uning böğzini darhol kesadi. Undan keyin, 13-qurbon nafas olişni töxtatgaç (12 öldirilgan va bir qayta tirilgan), Otliq yana inson qiyofasiga qaytadi. Hammani hayratga solib, u Yelizaveta Danişevskaya ekan.

Hozirgi zamon voqealari (1829-yil) va 163 yil oldingi voqealar (1666-yil) bir vaqtda körsatiladi.

1666-yilda kazak ataman pan Danila polşalik bosqinçilarga, sehrgar Kazimir Mazovetskiy boşçiligidagi qöşinga qarşi turiş uçun yölga çiqadi. Butun qöşindan faqat kazak Ostap qaytib keladi va atamanning katta qizi Mariya bilan kiçigi Lizaga polyaklar qöşinni yengib, otalarini öldirganini va tez orada ularga hujum qilişlarini aytadi. Opa-singillar çölda yaşovçi sehrgar ayolga murojaat qilişadi, u esa polşalik sehrgarni bir kişi sörab olingan halqani kiydirib yengiş mumkinligini, şunda Kazimirning kuçi yöqolib, u ölik odamga aylanişini, biroq uni öldirişning narxi dahşatli bölişini aytadi. Şunga qaramay, Liza sehrgar ayoldan halqani oladi. Qorovul va asirga öxşab kiyinib, opa-singillar Kazimirning çodiriga kirib, uni qölga olişadi va sud qiliş uçun olib ketişadi. Toğda yöl ketayotganda sehrgar Kazimir ularga, uning laʼnati faqat kimgadir muhabbat qöygandagina tugaşini aytadi va singlisi Mariyadan uni qöyib yuborişni söraydi: agar Mariya unga javob bersa, u sehrgarlikdan voz keçib, oddiy odam böla oladi. Ammo Liza sehrgarni öldirişga qaror qiladi va Mariya bilan jangga kirişadi. Oxir-oqibat Mariya qoqilib, jarlikka yiqiladi. Ğazab bilan Kazimirning boşini kesgan Liza özi ham öşa laʼnatga duçor böladi: kesilgan boş uni laʼnatlaydi — har 30 yilda u 12 qiz va bir qayta tirilgan odamni qurbon qilişi kerak böladi, özi esa ölimni bilmaydi, to özi sevib qolmagunça. Mariya esa ölib dözaxga tuşganda, olovli ovoz uning istagini söraydi va uni insonlar dunyosiga qaytişga buyuradi: agar singlisini öldirsa, yaşab qoladi, aks holda qari ayol qiyofasida sarson bölib yuradi.

1829-yilda tergovçi Guro Lizani ilgari antikvar dökonidan topilgan öşa afsungar halqa bilan boğlaydi va söroq paytida maʼlum böladiki, öldirilgan graf Danişevskiy qadimiy polyak sehrgarlar avlodidan bölib, Yelizavetaga bir tomonlama oşiq bölgan va aslida 30 yil davomida unga maxsus iksir tayyorlab kelgan xizmatkor ekan. Guro uni sudga bermoqçi emasligini tan oladi: u Gogolni Dikankaga Qoronğu Otliqni tutiş uçun yem sifatida olib kelgan va endi yaşirin jamiyat topşiriğiga köra abadiy yaşaydigan Qoronğu Otliqni Peterburgga olib borişi kerak, u graf Benkendorf jamiyati bilan abadiylik siri bilan örtoqlaşişi uçun. Rad etsa, Gogolni öldiriş bilan tahdid qiladi. Bu suhbatni eşitgan Gogol va Binx Yakov Petroviçni töxtatişga şoşiladi. Guro Binxga tanlov beradi: yuqori lavozim yoki sud va ölim. Ammo Binx, öz şarafli insoni sifatida, Guro örniga Lizani öldirişga qaror qiladi va unga öq uzadi. Yaralangan Lizadan 13-qurbon aslida Nikolayning özi bölişi kerak edi, ammo Liza unga bölgan muhabbati tufayli uni ayab qolib, uning örniga (ham qayta tirilgan) Oksanani öldirganini eşitgaç, Gogol afsungar halqani yeçadi va Liza yana abadiy yaşaydigan Qoronğu Otliqqa aylanadi.

Guroni zörğa yengganidan söng, Qoronğu Otliq yana Lizaga aylanib, Gogolni birga ketişga taklif qiladi, ammo şu payt Dikankadan kampir Xristina paydo bölib, kutilmaganda katta opa Mariyaga aylanadi. Liza va Gogolni harakatsiz qilib qöyib, u Binxni öldiradi va Nikolay Vasilyeviçni ölimga olib keladigan darajada yaralaydi. Liza ölib yotgan Gogolni qutqarişga urinib, unga özining abadiyligini berişni xohlaydi, lekin Mariya uning boşini kesadi (xuddi 1666-yilda Liza sevgilisi Kazimirni öldirgani kabi). Gogolni va Guroni ölimdan Vakulaning kiçik qizi Vasilina qutqaradi — tuğilişidan sehrgar bölgan u yonayotgan somon qöğirçoği Maruşka bilan Mariyani şunçalik uzoq çalğitadiki, Gogol Mariyaning böyniga halqani qulflab qöya oladi. Voqeadan hayratga tuşgan Guro Gogolga yaşirin jamiyat aʼzoligini taklif qiladi, çunki uning topşiriği muvaffaqiyatli yakunlandi — abadiy yaşovçi qölga olindi. Rad javobini olgaç, Guro Gogolni heç qaçon uning yöliga çiqmaslikka ogohlantiradi, mahalliylarga bu yerda yuz bergan voqealar davlat siri ekanini eʼlon qiladi va Peterburgga qaytadi.

Gogol, xizmatkor Yakim, kotib Tesak, doktor Bomgart va kuzatuvçi Vakula mahalliy qabristonda Binxni dafn etişadi, bu paytda Gogol halok bölgan dösti haqida taʼsirli nutq sözlaydi.

Gogol ham poytaxtga, uyiga qaytadi va özi bilan Lizadan xotira sifatida qolgan çiroyli broşni olib ketadi. U tuşkunlikka tuşib, ikki haftalik içkilikbozlikka ketadi. Köp ötmay Nikolay Vasilyeviç Dikankadagi sarguzaştlari asosida kitob yozişga kirişadi.

1831-yil. Endi maşhur yozuvçi bölib qolgan Gogol öquvçilar bilan uçraşuvlardan birida uni öldirmoqçi bölgan sehrgar ayol bilan töqnaş keladi, ammo uni ölimdan Puşkin va Lermontov qutqaradi. Ular özlarini birodarlik aʼzolari deb taniştirib, Gogolni öz safiga qöşilişga taklif qilişadi. Nikolay rozi böladi.

Film tanqidçilar tomonidan örtaça baho oldi. «Rossiyskaya gazeta» şarhlovçisi Aleksey Litovçenko filmga 5 yulduzdan 4,5 yulduz qöydi va «„Gogol“da Gogolning merosi heç qayerga ketmagan — hammasi şu yerda, har tomonda tarqalgan işoralarda. Baʼzilari darhol közga taşlanadi, boşqalari esa çuqurroq yaşiringan — sirli burunsiz jinniy janob kabi» deb yozdi.

2019-yilda «Gogol. Straşnaya mestʼ» filmi «Gogol. Viy» filmi bilan birga «Oltin burgut» mukofotining 2 ta nominatsiyasini bölişdi: «Eng yaxşi boş rassom ishi» (Yelena Jukova) va «Eng yaxşi kostyum rassomi ishi» (Viktoriya Igumnova) nominatsiyalarida.