Gogol. Viy

Ertalab Dikanka şahriga sehrgar-basurmon Basavryuk keladi: mahalliy aholi uni tanaydi va qörqadi, çunki u masihiylarning jonini ovlovçi sifatida şuhrat qozongan. Biroq uni hibsga oliş uçun asos yöq, ruhoniy esa Gogolni undan uzoqroq yurişga ogohlantiradi.

Dikankada navbatdagi qiz (Darina) yöqolib, uni qidirişlar natija bermagaç, Gogol Guroning yozuvlari orasida sanalar röyxatini topadi: çerkov bayramlari, va har bir bayramga Qoronği Otliqning bir qurboni töğri keladi. Darinani topişga urinib, Gogol öz sovğasini nazorat qilişni örganişga harakat qiladi va «yirtqiç uyasi»da qizil gul köradi. Bu xayolni qanday talqin qilişni bilmay, u nihoyat öziga oşiq bölgan suvpari Oksananing yordamini qabul qiladi; uning şarti — Nikolay unga tegişli bölişi kerak. Gul qon-gul bölib çiqadi, u yilda bir marta, oltin yaşirilgan joyda gullaydi. Uni uzib, xazinani faqat gunohsiz jon olişi mumkin, agar u boşqa gunohsiz odamning qonini tökgan bölsa.

«Yirtqiç uyasi» — Ayiq jarligi bölib çiqadi, mahalliy aholi uni laʼnatlangan yer deb hisoblab, çetlab ötadi. Xayollarda Nikolay u yerda qotillik sodir bölişini oldindan köradi va nomaʼlum qiz unga savol beradi: «Balki sen mening juftingdirsan?» Miltiqni olib, Gogol keçasi öşa yerga boradi, ammo Otliq örniga sehrgar Darinani olib keladi. U kiçik qizning kuyoviga, boyib uylanişi uçun oltin olişi maqsadida qon tökişni taklif qiladi, sehrgar esa uning jonini oladi. Kazak rozi bölganda, Nikolay uni köndira olmay, miltiqdan öldiradi va sehrgar ğoyib böladi. Yaralangan Darinani zörğa qutqaradi patologoanatom şifokor Leopold Bomgart: u ötmişda bolani qutqara olmaganidan söng tirik odamlarni operatsiya qilmaslikka vaʼda bergan edi, ammo şifokor yana urinişga jasorat topadi va bu unga muvaffaq böladi.

Biroq Qoronği Otliqning yangi qurboni bölgan qotillikni oldini oliş mumkin bölmadi: qurbon xayollarda köringan ikkinçi qiz bölib çiqdi. Gogol, Bomgart, Yakim, temirçi Vakula va tergovçi Binxga bayramni kutişdan boşqa çora qolmadi.

Yangi bayram arafasida Gogol Binxni Dikanka aholisini keçasi uylaridan çiqmaslikka çaqirişga köndiradi. Keça qurbonsiz ötsa-da, ertalab 7 ta uyda Otliqning qonli belgisi topiladi. Odatda Qoronği Otliq zodagonlarga tegmagan va faqat dehqonlarni öldirgan bölsa-da, bu safar Danişevskiylar uyi ham belgilangan. Boşqa imkoniyat körmagan Nikolay belgilangan uylardagi barça qizlarni xavfsiz joyda, kazaklar qöriqlaşida yaşirişni taklif qiladi. Bu taklifni Binx qöllab-quvvatlamaydi, çunki u Gogolni qotil bilan aloqada deb gumon qila boşlaydi. Graf Aleksey Danişevskiy ham Gogolning taklifiga qöpol şaklda rad javobini beradi va xotini Lizani xavfsiz joyga olib ketişni istamaydi.

Temirçi Vakulaning kiçik qizi Vasilina tufayli Gogol qonli belgilarni qişloqdagi jodugar Ulyana qöyganini taxmin qiladi (belgilar it qoni bilan çizilgan, uning uyida esa qiz qon oqayotgan ölik it va smetanada uçib yurgan galuşkalarni körgan). Biroq jodugarni söroq qiliş imkoni bölmaydi: uni nomaʼlum şaxs osinagi qoziği bilan sançib öldiradi va Nikolay paydo bölganda qoçib ketadi. Qotillik joyida huşiga kelgan Gogol Binxning gumoniga tuşadi (qotilni undan boşqa heç kim körmagan). Polda Gogol nomaʼlum şaxs tuşirib ketgan, lotin tilida tuşunarsiz swehrli sözlar yozilgan varaqni topadi, jodugarning qöl kafti esa polga kumuş mix bilan qoqilgan böladi.

Patologoanatom Bomgart sarayda jodugar jasadini yorib tekşiradi, söng aroq içib uxlab qoladi. Jodugar jonlanib, uxlab yotgan şifokorga hujum qilmoqçi böladi, ammo sarayga yugurib kirgan Binx, Tesak va Gogol uni yana öldiradi. Dalillar va notaniş odamning qurolini tekşirib (uni birinçi körgan suvparilar Oksana dahşatga tuşib yaşirinadi va bu Muqaddas yerdan olib kelingan, yovuz kuçlarga qarşi sehrlangan osina ekanini aytadi), Nikolay qotil jasad ustida marosim ötkazmoqçi bölganini, ammo uni tugatişga ulgurmaganini va demak, uni keyinroq yakunlaşga harakat qilişini xulosa qiladi. Qotilni haqiqatan ham jodugar jasadi yotgan sarayda pistirmada uşlaşadi: bu sayohatçi ekzorsist Xoma Brut bölib çiqadi. U bir neça yil davomida jodugar Ulyanani taʼqib qilgan va uning jasadini Viy bilan yangi jangda yem sifatida işlatiş, uni öldiriş uçun Dikankaga kelgan edi. Gogol qotil emasligiga işonç hosil qilgan Binx qizlarni taşlab ketilgan xutorda yaşirişga ruxsat beradi.

Xoma Gogolni garovga oladi va qamoqdan qoçib çiqqaç, Viyni yengişda yordam berişni söraydi. Çerkovda jodugar jasadi bilan özini qulflab, muqaddas doira çizgan Xoma Brut va Gogol Viyning kelişini kutişadi, ammo Xoma sehrli sözlarni öqiy boşlagaç, jonlangan jodugar Ulyananing çaqişidan halok böladi. Paydo bölgan iblis çerkovda töplangan nopok kuçlardan uning kipriklarini kötarişni söraydi. Gogol özi qattiq harakat bilan sehrli sözlarni oxirigaça öqiydi, şu bilan Viy ğoyib böladi, ammo Nikolayning özi ham ölik holda yiqiladi.

Şu paytning özida Qoronği Otliq yaşirin joyni (taşlab ketilgan xutorni) topib, somon omborida yaşirinib olgan barça qizlar va ularni qöriqlagan kazaklarni öldiradi. Joyga yetib kelgan Binx va Vakula bu makkor reja bölganini xulosa qiladi: barça qizlarni bir joyga töplab, Otliqqa ularni tezda yöq qilişda yordam beriş. Panohgohning joylaşuvini qotilga kim oşkor qilgan, bu joyni faqat beşta kişi bilgan: Binxning özi, uning yordamçisi kotib Tesak, Gogol va Danişevskiylar juftligi. Binx birinçi navbatda Gogolni hibsga olib söroq qilişni hal qiladi, ammo uni çerkovda hayot belgisiz topadi.

Filmni «Gogol» kinoserialining keyingi filmidan — «Dahşatli qasos»dan olingan sahnalar lavhasi yakunlaydi: Yakov Petroviç Guroning qaytişi, Gogolning dafn marosimi va Qoronği Otliq bilan jang.

Film rossiyalik kino tanqidçilaridan örtaça baho oldi. «Rossiyskaya gazeta» muxbiri Susanna Alperina qörqinçli va sirli janrni rossiyalik serial işlab çiqaruvçilar özlaştirganini va kinematografiya öz işini yaratiş imkoniyatiga erişganini (maqola muallifi taʼbiriça — «biz») taʼkidladi.

2019-yilda «Gogol. Viy» filmi «Gogol. Dahşatli qasos» filmi bilan birga «Oltin burgut» mukofotining 2 ta nominatsiyasini bölişib oldi: «Eng yaxşi badiiy bezak ishi» (Yelena Jukova) va «Eng yaxşi kostyum rassomi ishi» (Viktoriya Igumnova) nominatsiyalarida.