Tebraniş

«Gravity» (ingl. Gravity) — 2013-yilgi amerika-britaniya ilmiy-fantastik trillери, rejissyor Alfonso Kuarónning ettinçi töliqmetrajli filmi. Boş rollarda Sandra Bullock va George Clooney orbitada kosmik şattlari halokatga uçragaç, Yerga qaytişga urinayotgan amerikalik astronavtlarni ijro etadi. Kuarón ssenariyni öğli Xonas bilan birgalikda yozgan va filmni Universal Pictures studiyasida işlab çiqarişga urinib körgan. Keyinçalik tarqatiş huquqlarini Warner Bros. Pictures sotib olgan. Oldin Kuarón bilan «Garri Potter va Azkaban mahbusi» (2004) filmida işlagan Devid Xeyman u bilan birga filmning prodyuseri böldi. «Gravity» filmi töliq Britaniyada suratga olingan. U yerda vizual effektlarga ixtisoslaşgan britaniyalik Framestore kompaniyasi filmning vizual effektlari katta qismini yaratiş uçun uç yildan ortiq vaqt sarfladi. Bu effektlar filmning 91 daqiqasidan 80 dan ortiğini egallaydi.

Kartina jahon kino matbuotidan yuqori baho oldi. Metacritic maʼlumotiga köra, yildagi ijobiy şarhlar soni böyiça u tarixiy drama «12 yillik qullik» filmidan keyin ikkinçi örinda turadi. Rotten Tomatoes maʼlumotiga köra, yildagi ijobiy şarhlar soni böyiça film yetakçi örinni egallab, «Yarim tundan oldin» (2-örin) va «12 yillik qullik» (3-örin) filmlaridan ilgarilab ketgan. «Gravity» 2013-yilning eng yaxşi filmlari röyxatlarining köpçiligiga kiritilgan. Uni eng yaxşisi deb tan olganlar orasida Empire va Time kabi nufuzli jurnallar tahririyatlari bor.

«Gravity» filmi 2013-yil 28-avgustda 70-Venetsiya xalqaro kinofestivalini oçdi. Şimoliy Amerikadagi premyerasi esa uç kun ötib Tellurayd kinofestivalida bölib ötdi. Ekranlarga çiqqandan keyin «Gravity» tanqidçilar tomonidan keng eʼtirof etildi. Ularning barçasi rejissyorlik, vizual effektlar, operator ishi, aktyorlik öyini va musiqani yuqori baholadi. Yilning eng yaxşi filmlaridan biri hisoblangan bu kartina tanqidçilarning köplab yillik röyxatlariga kirdi va Amerika kino sanʼati instituti tomonidan uning har yilgi «Yilning filmi» röyxatiga tanlandi. Film 2013-yilda kassa yiğimi böyiça sakkizinçi örinni egalladi. U dunyo böylab 723 million dollardan ortiq yiğdi, işlab çiqariş byudjeti esa taxminan 100 million dollar böldi.

«Gravity» 86-«Oskar» mukofoti marosimida 10 ta yetakçi nominatsiyada tanlovga tuşdi, jumladan «Eng yaxşi film» va «Eng yaxşi ayol roli» (Bullock) nominatsiyalarida. Film 7 ta yetakçi mukofotni, jumladan «Eng yaxşi rejissyorlik» (Kuarón) mukofotini qölga kiritdi. 67-Britaniya kino akademiyasi mukofotlari marosimida film 11 ta nominatsiyada tanlovga tuşdi, jumladan «Eng yaxşi film» va «Eng yaxşi ayol roli» (Bullock) nominatsiyalarida. U 6 ta asosiy mukofotni, jumladan «Ajoyib britaniyalik film» va «Eng yaxşi rejissyorlik» (Kuarón) mukofotlarini oldi. Film 71-«Oltin globus» mukofoti marosimida ham 4 ta nominatsiyada tanlovga tuşdi, jumladan «Eng yaxşi film — drama» va «Dramadagi eng yaxşi ayol roli» (Bullock) nominatsiyalarida. Kuarón esa «Eng yaxşi rejissyorlik ishi» nominatsiyasida ğolib böldi.

19-Tanqidçilar tanlovi mukofotlari marosimida film 10 ta nominatsiyada tanlovga tuşdi, jumladan «Eng yaxşi film» va «Eng yaxşi ayol roli» (Bullock) nominatsiyalarida. U 7 ta asosiy mukofotni, jumladan «Eng yaxşi ilmiy-fantastik/qörqinçli film», «Eng yaxşi rejissyorlik» (Kuarón) va «Eng yaxşi ayol roli jangari filmda» (Bullock) mukofotlarini qölga kiritdi. Bullock AQŞ aktyorlar gildiyasi mukofotining eng yaxşi ayol roli nominatsiyasida ham tanlovga tuşdi. Film 2013-yilda Reyi Bredberi mukofotini, 2014-yilda esa eng yaxşi sahna asari uçun Hugo mukofotini oldi. Ekranlarga çiqqanidan beri film 2010-yillarning va XXI asrning eng yaxşi filmlari röyxatlarida köp marta tilga olingan.

Hali bolaligida Meksikada yaşagan kelajakdagi kartina rejissyori Alfonso Kuarón Sovet kosmik dasturining muxlisi bölgan, uning yotoqxonasi devorida Yuriy Gagarin va Aleksey Leonov portretlari osilgan edi. Aynan ikkinçisining oçiq kosmosga çiqişi hikoyasi, kosmonavt halok bölişiga oz qolganda, filmning syujeti uçun ilhom manbai bölgan.

2009-yilda rejissyor Alfonso Kuarónning öğli Xonas otasiga özi suratga olayotgan filmning qoralama ssenariysini öqiş uçun berdi. Ssenariy bilan tanişgan Kuarón-katta öğli yozgan hikoyadan qattiq taʼsirlandi va özi ham şunga öxşaş narsa qilişni xohlaşini tuşundi:

Işga kirişgan postanovçi boş ayol roli uçun Angelina Jolie, Natali Portman, Blake Lively, Scarlett Johansson, Marion Cotillard, Rachel Weisz, Naomi Watts va boşqa nomzodlarni körib çiqdi. Oxir-oqibat roliga rozi bölgan Bullock bu qanday suratga olinişini tasavvur qila olmaganini tan oldi: «Bunday ğoya qanday amalga oşirilişini mutlaqo tasavvur qila olmasdim. Menga katta samolyotda suratga olinişim kerakligini aytişdi. Samolyot osmonga kötarilib, keskin pastga tuşadi va 20 soniya davomida oğirliksizlik şaroitini simulyatsiya qiladi. Va butun kun şunday. Bundan taşqari, men uçişni yoqtirmayman».

Mattning rolini Robert Downey Jr. ijro etişi mumkin edi.

Filmni suratga oliş 2011-yilning may-iyul oylarida Angliyaning Surrey grafligidagi Şepperton Studios va AQŞning Arizona ştatidagi Powell suv omborida bölib ötdi. Suratga oliş maydonçasida robotlar va köplab texnika bor edi. Skafandrlar uçun Kuarón AQŞ NASA va rus «Sokol» skafandrlarini işlatişga qaror qildi.

Filmning maxsus effektlarini işlab çiqqan britaniyalik Framestore kompaniyasi kartina kölami böyiça Jeyms Kemeronning «Avatar» filmiga öxşaşini taʼkidladi. Xususan, ekranda körinadigan voqealarning taxminan 60 foizi kompyuter grafikasi yordamida yaratilgan.

Ijroçi prodyuser Kris Defariya film 17 daqiqalik sahna bilan boşlanişini va u körinadigan montaj tikuvlarisiz bitta dublda suratga olinganini aytdi.

Filmning deyarli barça sahnalari kompyuter yordamida tayyorlandi, söngra ularga aktyorlarning yuzlari joylaştirildi. Aktyorlar 6×6×6 metrlik, devorlari LED ekranlardan iborat maxsus kubda suratga olingan. Ekranlarga atrofdagi kosmos tasviri çiqarilgan edi. Natijada skafandr oynalarida va yuz hamda kiyimlardagi yoruğlik-soya öyinida işonçli aks etiş olindi. Renderlaş Arnold dasturi yordamida amalga oşirildi. Faqat şaderlarni qayta işlaş uçun dasturçilar 71 ming qator kod yozişdi. Vizual effektlar rahbari Kris Uotts sözlariga köra, agar tasvirni hisoblaş uçun bir protsessorli kompyuter işlatilganida, premyeraga ulguriş uçun hisob-kitoblarni miloddan avvalgi 5 ming yil oldin boşlaş kerak bölardi.

Film matbuot tomonidan quvonç bilan kutib olindi. Rotten Tomatoes portali maʼlumotiga köra, tanqidçilarning 97 foizi filmga ijobiy baho berdi. Deyarli 300 ta şarh böyiça örtaça baho 10 ballik şkalada 9,1 böldi. Metacritic maʼlumotiga köra, filmning örtaça bahosi 100 ballik şkalada 96 böldi (hisobga olingan 49 ta şarh asosida).

Filmning ilmiy tomoni yuqori baholarga sazovor böldi. Masalan, astrofizik Jan-Lyuk Margo filmning haqqoniyligini tahlil qilib, «kinoçilar syujetni real asoslarga qurganini va fizika qonunlariga rioya qilişga aniq intilganini» taʼkidladi. Şuningdek, filmda oğirliksizlik, yoruğlik va suyuqliklarning kosmosdagi xatti-harakati, inersiya hamda tovuşning tarqalişi haqiqatga yaqin körsatilgani aytildi.

Astronavt Mayk Massimino kosmonavtlarning ishi va texnika filmda imkon qadar işonçli körsatilganini qayd etdi. Şunga qaramay, ayrim texnik xatolar uçun film tanqid qilindi. Xususan, kosmik obʼektlar orasidagi parvozlarning haddan taşqari soddalaştirilgani aytildi. Tanqidga javoban filmning rejissyori «bu hujjatli film emas, balki fantastik film» ekanini eslatdi.

Jeyms Kemeron «Gravity»ni kino tarixidagi kosmos haqidagi eng yaxşi film deb atadi. Kventin Tarantino ham filmni özining fikriça yilning eng yaxşi kartinalari qatoriga kiritdi. Köplab naşrlar «Gravity»ni 2013-yilning eng yaxşi filmlaridan biri deb atadi, jumladan Rolling Stone, Huffington Post, The Guardian, Yahoo Movies, GQ, Adme va Gazeta.ru. Time, Empire, «Mir fantastiki» va KG-Portal kabi naşrlar esa uni yilning eng yaxşi filmi deb tan oldi. Bir qator naşrlar «Gravity»ni XXI asrning yoki ön yillikning eng yaxşi filmlari röyxatiga, yoki heç bölmaganda ön yillikning eng yaxşi ilmiy-fantastik filmlari röyxatiga kiritdi.

IMDb kinobazasi maʼlumotlari:

2013 — 70-Venetsiya kinofestivalining Future Film Festival Digital mukofoti.

2013 — Gollivud kinofestivalining eng yaxşi ayol roli uçun mukofoti (Sandra Bullock).

2013 — AQŞning Milliy kino tanqidçilar kengaşi maʼlumotiga köra, yilning eng yaxşi 10 filmi röyxatiga kiritilgan.

2013 — Amerika kino sanʼati instituti maʼlumotiga köra, yilning eng yaxşi 10 filmi röyxatiga kiritilgan.

2014 — «Sputnik» 3 ta mukofoti: eng yaxşi musiqa (Stiven Prays), eng yaxşi vizual effektlar, eng yaxşi tovuş, va yana 5 ta nominatsiya: eng yaxşi film, eng yaxşi rejissyorlik ishi (Alfonso Kuarón), eng yaxşi ayol roli (Sandra Bullock), eng yaxşi operator ishi (Emmanuel Lubezki), eng yaxşi montaj.

2014 — AQŞ aktyorlar gildiyasi mukofotining eng yaxşi ayol roli nominatsiyasi (Sandra Bullock).

2014 — «Oltin globus» mukofoti eng yaxşi rejissyorlik ishi uçun (Alfonso Kuarón) va yana 3 ta nominatsiya: yilning eng yaxşi drama filmi, dramadagi eng yaxşi ayol roli (Sandra Bullock), eng yaxşi musiqa (Stiven Prays).

2014 — 6 ta BAFTA mukofoti: eng yaxşi britaniyalik film, eng yaxşi rejissyorlik ishi (Alfonso Kuarón), eng yaxşi musiqa (Stiven Prays), eng yaxşi operator ishi (Emmanuel Lubezki), eng yaxşi vizual effektlar, eng yaxşi tovuş, va yana 5 ta nominatsiya: eng yaxşi film, eng yaxşi ayol roli (Sandra Bullock), eng yaxşi original ssenariy (Alfonso Kuarón, Xonas Kuarón), rassom-postanovçining eng yaxşi ishi, eng yaxşi montaj (Alfonso Kuarón, Mark Sanger).

2014 — 7 ta «Oskar» mukofoti: eng yaxşi rejissyorlik ishi (Alfonso Kuarón), eng yaxşi musiqa (Stiven Prays), eng yaxşi operator ishi (Emmanuel Lubezki), eng yaxşi montaj (Alfonso Kuarón, Mark Sanger), eng yaxşi ovoz montaji (Glenn Freemantle), eng yaxşi tovuş (Skip Lievsay, Niv Adiri, Christopher Benstead va Chris Munro), eng yaxşi vizual effektlar (Tim Webber, Chris Lawrence, Dave Şirk va Neil Corbould), va yana 3 ta nominatsiya: eng yaxşi film, eng yaxşi ayol roli (Sandra Bullock) va eng yaxşi dekoratsiyalar (Andy Niçolson, Rosie Goodwin, Joanne Woollard).

2014 — «Saturn» 5 ta mukofoti: eng yaxşi ilmiy-fantastik film, eng yaxşi rejissyor (Alfonso Kuarón), eng yaxşi aktrisa (Sandra Bullock), eng yaxşi montaj (Alfonso Kuarón, Mark Sanger), eng yaxşi vizual effektlar, va yana 3 ta nominatsiya: eng yaxşi ikkinçi plan aktyori (George Clooney), eng yaxşi ssenariy (Alfonso Kuarón, Xonas Kuarón), eng yaxşi dekoratsiyalar (Andy Niçolson).

Asosiy film suratga olinayotgan vaqtda ssenariy hammuallifi Xonas Kuarón rejissyor sifatida 7 daqiqalik «Aningaaq» spin-offini suratga oldi. Unda Rayan Stounning sirli Aningaaq bilan suhbati boşqa tomondan körsatilgan. Voqealar Grenlandiyada yaşab, baliq ovlayotgan inuit Aningaaq (Orto Ignatiussen) nuqtai nazaridan taqdim etiladi. U portativ radiostansiya orqali «Mayday» halokat signalini oladi. Stoun kabi u ham kim bilan gaplaşayotganini tuşunmaydi va suhbatdoşining ismi Meydey deb öylaydi. Stoun it hurişini taqlid qilganda, Aningaaq itlari ulişi uçun uladi, Stoun ham uning ulaşiga qöşiladi. Aningaaq oldiga xotini çaqaloq bilan keladi, çaqaloq yiğlaydi va Aningaaq uni tinçlantiradi (Stoun bola yiğisini eşitadi). Keyin aloqa uziladi va Aningaaq radiostansiya örnatilgan çana yonidan uzoqlaşadi.

Xonas Kuarónning sözlariga köra, u asosiy guruhdan uç hafta oldin Grenlandiyaga kelgan, suratga oliş joyini va aktyorlarni tanlaş uçun. Rayan va Aningaaq örtasidagi suhbat keyinçalik asosiy filmga kiritilgan. Warner Home Video moliyalaştirgan filmning byudjeti taxminan 100 000 dollar böldi, asosan bu suratga oliş guruhining uçiş xarajatlari edi.

Taxmin qilinişiça, film «Oskar» mukofotiga qisqa metrajli filmlar nominatsiyasida taklif qilinişi mumkin edi. Şunda u asosiy filmi bilan bir vaqtda nominatsiyalangan birinçi spin-off bölardi. Biroq oxir-oqibat u nominatsiyaga kirmadi. Qisqa metrajli film DVD va Blu-ray formatlarida asosiy filmning qöşimça materiali sifatida çiqarilişi kutilmoqda.

XKSni tark etganidan beri qahramon Roskosmos xayoliy kosmonavti L. Demidovga tegişli rus skafandrini kiyib yuradi. Skafandrda XKS «Ekspeditsiya 42» ekipajining nişoni bor, u haqiqatda faqat 2014-yil noyabrida amalga oşirilgan. Skafandr oçiq kosmosga çiqiş uçun möljallanmagan «Sokol» qutqaruv skafandri va «Orlan» skafandrining şlemi kombinatsiyasidan iborat. Biroq haqiqiy «Orlan» skafandrining şlemi ajratib bölmaydigan qilib yasalgan.

Filmning boşida körsatilgan qayta foydalaniladigan kosmik kema «Space Şuttle» çelnoklariga öxşaydi, lekin uning nomi heç qaçon uçmagan OV-100 «Explorer» (sözma-söz «Tadqiqotçi») töliq ölçamli maketining nomi. Film ekranga çiqqanidan keyin u «Independence» («Mustaqillik») deb özgartirildi. Şuningdek, qahramon STS-157 missiyasi raqamini aytadi, bu «Space Şuttle» dasturi doirasida amalga oşirilgan haqiqiy parvozlar soni (135) dan ança köp.

Jorj Kluni ijro etgan qahramon hazillaşib, haqiqiy kosmonavt Anatoliy Solovyovga tegişli bölgan oçiq kosmosda işlaş umumiy davomiyligi böyiça rekordni yangilaşga intilayotganini aytadi.

Film asosida Android va iOS uçun «Gravity: Donʼt Let Go» öyini çiqarilgan.

Narendra Modi filmning byudjetini Mangalyan sayyoralararo missiyasining haqiqiy narxi bilan soliştirgan.

Film yaratuvçilari «Soyuz» va «Şenjou» kosmik kemalarining tuşiş apparatlarini «takomillaştirib», konstruksiyaga yon lyuk örnatişgan (ehtimol, «Apollon» kapsulasiga öxşatiş uçun). Qahramonlar aynan şu lyukdan foydalanişni afzal köradi.

Filmda körsatilgan xitoy stansiyasi «Tyangun» deb ataladi va Tyangun-3 ga öxşaydi. Biroq suratga oliş vaqtida (2013-yilda) kosmosda uşbu seriyadan faqat bitta stansiya, yaʼni Tyangun-1 bor edi.

Parvozlarni boşqariş markazi rahbarini ovozlantirgan aktyor Ed Harris «Apollon-13» (1995) filmida Parvozlarni boşqariş markazi rahbari Jin Kranzni ijro etgan.

Filmning boşida körsatilgan sunʼiy yöldoşni portlatiş haqiqiy prototipga ega: 2007-yilda XXR özining eski meteorologik sunʼiy yöldoşi «Fenyun-1C» ni urib tuşirib, qarşi sunʼiy yöldoş qurolini sinovdan ötkazgan. Sunʼiy yöldoş va uşlovçi vayron bölganda çiqindilar buluti hosil böldi: yer kuzatuv tizimlari kamida 2317 ta bölakni, ölçami bir neça santimetrdan tortib kattagaça bölgan kosmik çiqindilarni qayd etdi. Bu sunʼiy yöldoşning qoldiqlari XKS orbitasi tekisligida ham bölib, 2011-yilda undan 1 km dan kamroq masofada uçib ötgan. Şunga öxşaş voqea 2008-yilda ham takrorlangan.

Filmning AQŞda prokati 2013-yil 4-oktyabrda boşlandi. Bu sana birinçi sunʼiy yöldoş «Sputnik-1» uçirilganining 56-yilligiga töğri keldi.