Guard Me, My Talisman

Jurnalist Aleksey Dmitriyev xotini Tatyana bilan Boldinoga reportaj tayyorlaş uçun keladi. Bu yerda har kuzda Puşkinga bağişlangan tantanalar ötkaziladi. Ular Boldino muzeyi direktori va döstlari Dmitriynikida töxtaydi. Aleksey Boldino boğida sahnalaştirilgan pantomima rejissyori, Boldino taqdiridan chin dildan xavotirda bölgan Mixail Kozakov bilan suhbatlaşadi, Bulat Okudjava bilan gaplaşadi, qadimiy qöşiqlarni yozib oladi.

Aleksey va uning xotinini izma-iz kuzatib yuradigan bir yigit bor — Anatoliy Klimov. U ataylab köprikda ularga duç keladi va Aleksey bilan Dantes haqida gaplaşmoqçi böladi. Yigit Dantesga aniq hamdardlik bildiradi. U Puşkinning don Juan röyxatini eslaydi, Puşkin xotiniga oşiq bölgan Voronsov uni duelga çaqirganda, Puşkin ham Dantes örnida bölişi mumkin edi, deydi. Aleksey yigitning nimaga moyil ekanini tuşunadi. Esiga Vyazemskiyning Bayron yozuvlarining yöqolişidan qattiq afsuslangani va Puşkinning unga javobi tuşadi: «Ularning nima keragi bor, xalq tan olişlarni iştiyoq bilan öqiydi, çunki öz pastkaşligidan xursand böladi — u bizday kiçik, bizday jirkanç. Yolğon. U kiçik va jirkanç, lekin siznikiday emas. Boşqaça».

Bir munça vaqt ötgaç, Klimov göyo tasodifan yana Aleksey va uning xotini bilan uçraşadi, keçirim söraydi va ular bilan tanişmoqçi böladi. Alekseyni Klimovning tirjrabozligi bezovta qiladi, lekin u suhbat mavzusini davom ettiradi va birinçi uçraşuvda boşlagan fikrini izçillaştiradi: Voronsov duelga çaqirganda ham Puşkin Dantes örnida böla olmasdi, çunki u Peterburgga maʼlumot yoziş örniga... Puşkin bir neça marta duel qilgan, ammo heç kimni yaralamagan. Aleksey Klimovga Puşkin haqidagi kitobni berişni taklif qiladi va uni xotini bilan turgan uyga kitobni oliş uçun kelişga çaqiradi.

Keçqurun Dmitriynikida mehmonlar yiğiladi: Aleksey, uning xotini, Bulat Okudjava, Mixail Kozakov. Klimov ham keladi. Ular Puşkin haqida, buyuk insonning hayotini ekranda qanday aks ettiriş kerakligi haqida bahslaşadi. Ular bahslaşib ötirganda Klimov Tanyani raqsga taklif qiladi. Ertasi kuni Aleksey şaharga ketadi, obkomdagi kerakli odamlar bilan Boldino muzeyini moliyalaştiriş masalasini hal qiliş uçun.

Şahardan qaytgan Aleksey tösatdan xotini Tatyanani Klimov bilan xonada köradi. Tatyana sarosimada, eriga nimadir tuşuntirişga urinadi. Lekin u kutilmaganda Klimovga duelga çaqirişini aytadi. Klimov buni hazil deb qabul qiladi, ammo uni qöllab-quvvatlaşga qaror qiladi. Keçqurun Aleksey yuzi qonga bulanib uyga qaytadi va xotiniga odam öldirganini aytadi. Tanya dahşatga tuşib Dmitriyni çaqiradi, u esa Alekseyga militsiyaga borib hammasini tan olişni maslahat beradi. Şundan söng Tanya özi bilan Klimov örtasida aslida nima bölganini çalkaş gapirib beradi.

Keyin Aleksey va Klimov duel joyi tomon botqoq böylab ketayotgan sahna körsatiladi. Söng Aleksey Klimovni uzoq-uzoq nişonga oladi (Klimov esa miltiq oğzi oldida öynoqilaydi, çunki raqibi öq uzmasligini biladi) va öq uzmasdan turib birdan huşini yöqotib yiqiladi.

Finalda Dmitriy miltiqning barça öqlarini topadi va öq uzilmaganini, heç kim öldirilmaganini tuşunadi. U buni Tanyaga aytadi va Alekseyning nima uçun bunday qilganini tuşunmoqçi bölib uning oldiga boradi. U ketgaç, Tanya paydo böladi, yotgan Alekseyni quçoqlaydi, silaydi va muhabbat sözlarini qayta-qayta takrorlaydi.

Roman Balayan filmi haqida:

«Talisman»da men allaqaçon öz yölini tanlagan qahramonga murojaat qildim. Natija — Makarovga nisbatan — yanada dramatik çiqdi. «Parvozlar» qahramoni inqiroz davrida özini aldamagan edi. «Talisman»da esa u birdan öziga yangiça nazar taşladi. Dastlab, hali Rustam Ibragimbekovning arizasida öldirilgan odam, militsiya va tergov bor edi. Haqiqiy duel menga xalaqit berardi. Lekin filmdagidek amalga oşmagan duel dahoni, dahodek yaşagan odamni yana bir bor uluğlaş uçun kerak edi. Balki mening urinişim sodda bölib çiqqandir, ammo buning uçun ham uyalmayman. «Talisman» muhokamasida bir tanqidçi, ayol ekan, «Bu yerda qahramon qörqoqlikni nişonlaydi» deganda hayron qoldim. Voy xudoyim, biz odamning öldiriş uçun emas, öliş uçun ketayotganidagi azoblarini körsatdik. Aleksey şubhalari uning özi haqidagi barça tasavvurlariga tegdi. Uning içida hamma narsa «qulab», silkinib ketgandek böldi. Axir u özini öldira olmasdi! Şunday qilib, «Men sizni duelga çaqiraman» degan bemaʼni gap oğzidan çiqib ketdi. Bu öz-özi bilan öyin edi, u esa tanlov taşladi. Tanqidçilar esa, töğrisi, u yoki ahmoq, yoki qörqoq, deb hisobladi.