Harvey

Işsiz içkilikbozi va turmuş qurmagan Elwood Dowd (James Stewart) 40 yoşida keksa beva opasi Vita Simmons (Josephine Hull) bilan 348-uyda yaşaydi. Elwood özining ajralmas dösti deb ikki metrli oq quyon Harveyʼni hisoblaydi, uni esa faqat u köradi.

Velosipedli poçtaçi Elwoodga suğurtalangan xat olib keladi, u esa uni darhol yirtib taşlaydi. Uni kuzatib turgan opasi va katta yoşdagi jiyani Myrtle xursand bölişadi, çunki u yana qahvaxonalarga yöl olgan. Xizmatkor miss Johnson Elwood uni böşliqqa taniştirgandan keyin işdan ketadi. Oşpaz Elvira dasturxon yozadi. Myrtle bobosi öğliga qöli ostida vafot etganda barça merosni unga qoldirganidan norozi. Vita qizini turmuşga berişga urinadi, biroq uyda ğalati amakisi va körinmas dösti borligi uning barça rejalarini buzadi. Mehmonlar yiğila boşlaydi. Vita oilaviy yuristi, uni hamon «qizim» deb ataşga odatlangan sudya Omar Gaffneyʼga qönğiroq qilib, unga nimadir şivirlaydi. Sudya sud kotibi Minningerʼga mehmonxona davom etar ekan, şlyapa va pidjak kiygan, qölida palto kötargan Dowdʼni uşlab turişni topşiradi.

Bar bartenderi Cracker va «Charlieʼs» barining boşqa doimiy mijozlari Elwoodning ğalati xulqiga odatlanib qolişgan. Janob Migglesʼning döstidan Dowd öz ota-bobolari mulkida böladigan qabul haqida bilib oladi. Içkilik uçun pul tölamagan mijoz «çetdagi odam» tölab qöyadi, deydi va Elwood buni tasdiqlaydi.

Pianino jörligida qöşiq aytayotgan, töla kökrakli Mrs. Tewksburyʼning yengil sakrab turganini körib, Mrs. Simmons uyalişini yaşiradi. Vita ölgan deb öylagan va tobutda Myrtlning buvisini körgan Mrs. Elsa Çauvenet keladi. Elwood kutilmaganda qaytib keladi va odatdagidek Harveyʼni eski dösti bilan taniştiradi, bu esa uni hayratga soladi. Mrs. Çauvenet şoşilib ketadi. Dowd bu safar ham qarindoşlarini jiyanining kuyovlik daʼvogarlarining onalari oldida şarmanda qiladi, ularni öz xayoliy döstlariga taniştiradi. Vitaning sabr-toqati tugaydi, u Gaffneyga qönğiroq qiladi, u esa yölda boşini urib olib, şifokorga borgan Minningerʼni koyiydi. Akasini xonaga olib kirgaç, Vita göyo ovozlarni eşitadi, lekin bu taşlab qöyilgan göşakdan unga murojaat qilayotgan Gaffney ekan. Ayol unga ular muhokama qilgan işni bajarişni söraydi. Elwood Harveyʼga Jane Austenʼning «Sezgi va sezuvçanlik» romanini öqişni boşlaydi.

Opa-aka «Çumleyʼs Rest» ruhiy şifoxonasiga kelişadi. Vita çiqib ketganida, Elwood haydovçi Genriʼga öz vizitkasini beradi. Göyoki qayğudan yiğlayotgandek, Mrs. Simmons Dowdni muassasaga yozdiradi va uning 24 aprelda 42 yoşga tölganini, yulduz turkumi böyiça u buqa, özi şer, Myrtle esa ularning örtasida ekanini aytadi. Xizmatçi Wilson yangi bemorni palataga olib boradi. Vita doktor Sanderson bilan gaplaşib, akasi bolaligida mutlaqo soğlom bölganini, lekin onasi vafotidan keyin özgarib, içkilikka berilib, uyga «jamiyat çiqindilarini» olib kela boşlaganini aytadi. Keyin u hayron qolgan psixiatrga özi ham baʼzan köradigan körinmas dösti Harvey haqida xabar beradi. Sanderson hamşira miss Kelly va Wilson ortidan yuguradi. Vita Dowdning buyumlarini oliş uçun ketadi, Wilson esa signalizatsiyani yoqadi. Xizmatçi Mrs. Simmonsʼni akasi uçun gul terayotgan holatda topadi, uni zörlab olib ketib, 13-palataga qamaydi. Doktor Sanderson bu opa aslida göyoki kasal aka sifatida uni obrösizlantirmoqçi, aka esa buni özidan oldin qilmasin, deb öylaydi. Psixiatr miss Kellyʼdan Dowdni tinçlantirişni söraydi, toki u özboşimçalikda ayblamasin, özi esa doktor Çumley oldida tuşuntiriş beriş uçun ketadi. Dowd Sandersonni taniştiradi, u esa kasal aka emas, balki opasi ekanini aytadi. Doktor Elwoodni işontirmoqçi böladi, Vita tez-tez şişaga yopişib olişini aytadi, lekin bu haqiqat emas. Elwood muassasa xodimlarini Harvey bilan taniştirmoqçi böladi, lekin uzr sörayotgan doktor unga bunga ruxsat bermaydi. Elwood ikkovini «Charlieʼs» barga taklif qiladi, şunda ular özining «yaxşi dösti» bilan tanişadilar.

Gul terib yurgan Elwoodni muassasaga kelgan Mrs. Çumley çaqiradi, u agar körsa, Harvey «puka»sini uning oldiga yuborişga rozi böladi. Qorovul Herman Sçimmelpfeng Sanderson imzolagan ruxsatnomani körib, özi yasagan mexanik darvozani oçadi; Elwood unga öz vizitkasini beradi.

Xotini bilan ketayotgan doktor Çumley tasodifan Dowdning ikki teşikli şlyapasini kiyib oladi, göyo quloq uçun. Mrs. Çumley eri Dowdning ğalati iltimosi haqida gapiradi, janob Çumley esa Sandersonga işdan böşatilganini aytib, Mrs. Simmonsni ozod qilişni talab qiladi. Wilson luğatda «puka» haqida öqiydi: «Kelt mifologiyasidagi mavjudot, hayvon qiyofasidagi sehrli ruh, odatda juda katta». Puka xohlagan joyda va istagan vaqtda kimgadir körinadi. Yaxşi yurakli, lekin baʼzan zararli mavjudot, içkilikbozlar va telbalarning katta muxlisi…» Öqişni bölib, heç qayerdan ovoz eşitiladi: «Yaxşimisiz, janob Wilson?» Xizmatçi öqiganlarini Çumleyga aytişga behuda urinadi.

Gaffney Dowdnikiga boradi va Harveyʼni ofisga olib kelganida uni körganini tan oladi. Ular çarçagan Vitaga duç kelişadi, u Omardan xodimlarni sudga berişni talab qiladi, çunki xizmatçi uni bağriga bosib olib, kiyimlarini yeçib, vannaga solgan, keyin şifokorlardan biri uning jinsiy hayoti haqida savollar bergan, doktor Sanderson esa maxfiy maʼlumotlarni çiqarib, tarqatib yuborgan. Kelgan Wilson Dowdni qidirayotganini aytadi va Myrtle bilan xuşmuomalalik qiladi. Myrtle bu öziga imkoniyat ekanini tuşunadi va xizmatçini öziga rom qiladi.

Qaytib kelgan Dowd janob Crackerga qönğiroq qilib, Charlie haqida söraydi, keyin odatdagi stolini band qiladi. Keyin u onasining portretini öz va Harveyʼning suratiga yopadi. Myrtle «yarim yegan sendviçi»ni qoldirib ketayotgan Marvinni töxtatişga behuda urinadi. Kelgan Çumleyga Gaffney tayyorlanayotgan daʼvo haqida xabar beradi. Doktor keltirilgan portretni köradi, Vitaga esa yomon bölib qoladi. U akasi bilan telefonda gaplaşadi va Harvey haqiqatan mavjud, hozir esa u hammomda yuvinmoqda, deb uni uyga qaytişga undaşga harakat qiladi. Dowd Harvey yangigina kirganini aytib, göşakni qöyadi. Vita doktorga «Charlieʼs» bar haqida aytadi.

Işdan böşatilgan Sanderson miss Kelly bilan xayrlaşadi, u esa doktor hamma bilan soğinadi, faqat uni soğinmaydi, deb xafa böladi. Qaytib kelgan Wilson Çumley Dowd tomon ketganidan beri uç soat ötganini payqaydi va bar nomini eslaydi. Uçovlari öşa yerga yugurişadi.

Gavjum joyda Elwood yolğiz ötiradi. U miss Kellyʼga gul sovğa qiladi va 35 yillik kuraşdan keyin voqelikni yengganini aytadi. U tinglovçilariga doktor Çumley bilan uçraşuvi va uning 185 santimetrli Harvey bilan tanişgani haqida gapiradi, keyin esa Çumleyning Çikagodagi sarğiş soçli Mrs. Smilles bilan aloqasini oşkor qiladi, uni esa u bu haqda gapirmaslikni söragan edi. Köp içkaç Çumley nomaʼlum tomonga Harvey bilan ketib qolgan. Wilson bu hikoyaga işonmaydi va ğalatining eʼtirof etişini talab qiladi; kiçik janjal boşlanadi. Sanderson Ruth bilan raqs tuşadi.

Köçada çiqqan Elwood juftlikka Harvey bilan barlarga borib, yangi döstlarni izlaş va ularning hikoyalarini tinglaşni qançalik yoqtirişini aytib beradi. Bu gigant quyonni esa u bir neça yil oldin mast dösti Ed Hickeyʼni taksiga ötqazib, uni özining sevimli ismi bilan çaqirganidan keyin uçratgan. Sanderson haqiqatni biliş uçun Elwoodning otasi va eng yaxşi döstining ismlarini söraydi, lekin ular John Stiwasand va Vern McColloney deb atalgan. Dowdning «Harvey» ismli tanişi heç qaçon bölmagan. Şu payt Marvin çaqirilgan politsiyaçilar bilan keladi; Elwoodni şifoxonaga olib ketişadi.

Şifoxonaga qaytgan Çumley şlyapasini yöqotgan holda janob Sçimmelpfengga taʼqib qilinayotganini aytadi. Doktorning yuzi xuddi şabbodani körgandek. Kimdir uning orqasidan eşiklarni oçadi, u qörquvdan derazadan sakrab tuşadi. Signalizatsiya yoqiladi. Çumley kelgan xodimlarga özini kim quvganini aytmaydi. Kabinet eşigi içkaridan qulflangan böladi. Yakkama-yakka suhbatda Çumley Dowdga Harvey haqiqatan mavjudligini tasdiqlaydi. Dowd Harvey kelajakni başorat qila olişi va vaqtni töxtata olişini aytadi, buni u istalgan odamni istalgan joyga, istalgan vaqtga olib boriş uçun işlatadi. Şu tufayli u makon va zamonda harakatlanişi mumkin. Çumley divanga çözilib, ikki haftaga Eykrondagi sevimli qayin örmoniga, gözal notaniş ayol bilan öz ismi bilan emas, balki boşqa ism ostida, unga eng sir hikoyalarini aytib berişini tasavvur qiladi. U Dowdga, uning eng yaxşi dösti yöqligini, boşqalarga esa işonib bölmasligini aytadi.

Şifoxonaga Vita, Myrtle va doktor Sanderson tomonidan tunda çaqirilgan sudya Gaffney keladi. Sanderson «Formula 977» zardobi yuborilsa, Dowdning gallyutsinatsiyalari yöqolişiga işonç hosil qiladi. Vita qizini «yirtqiç» Wilson bilan quçoqlaşişga qöymaydi va akasiga u ularga muammo tuğdirayotganini aytadi. Buni eşitib, Elwood ukol olişga rozi böladi.

Vita taksi haydovçisiga 2 dollar 75 sent tölamoqçi böladi, lekin birinçi marta mayda pul solingan hamyonni topa olmaydi. Qöpol haydovçi uning xatti-harakatidan norozi bölgan ayolni akasidan pul söraşga majbur qiladi. Dowd odatdagidek xuşmuomalalik bilan özini, opasini va sudyani taniştiradi; haydovçi esa ismi I.J. Loftgren ekanini, butun umri şu şaharda yaşab, 15 yildan beri taksida işlaşini aytadi. Elwood unga öz vizitkasini beradi va uni taksi haydovçisi bölgan akasi Joe bilan birga mehmonga taklif qiladi; u rozi bölib, çayovni oladi. Dowd ketgaç, Loftgren şu yillar davomida şifoxonaga köplab odamlarni olib borganini, davolanib çiqqandan keyin ularning xursand va baxtli odamlardan qöpol va sabrsiz odamlarga aylanganini tan oladi. Akasi ham xuddi şunday «oddiy odam»ga aylanişini bilgan Vita ukolni töxtatişga qatʼiy kirişadi. U baralla Harvey bilan birga yaşaşni xohlaşini eʼlon qiladi va hamyonni sumkasidan topib, quyon akasini qutqarganini tuşunadi. U Myrtle va Ruthning sevgilisi bölgan Marvin va Lymanʼni mehmonga taklif qiladi. Hamma tarqaladi.

Elwood ayvonda Harveyʼni topadi. Doktor Çumley kuyonni öziga qoldirişni söraydi, Elwood rozi böladi. Qolganlar sudya ketayotgan taksiga ulgurolmay, avtobus bekatiga yöl olişadi. Elwood janob Sçimmelpfengga xayrli tun tilaydi, u esa öz postiga kiradi. Harvey doktorni Eykronga jönatib, darvozalarni oçadi va eng yaxşi döstiga qaytadi. Heç qaçon tomoşabinga körsatilmagan, portretdan boşqa joyda körinmagan gigant quyon Dowdning orqasidan tepalikdagi yölakça böylab Vita va Myrtle ortidan ketadi.