«Heathers» (ingl. Heathers) — 1988-yilda Michael Lehmann suratga olgan amerikança «qora hazil» komediyasi. Bu film uning debyuti böldi. Boş rollarda Christian Slater, Winona Ryder va Şannen Doherty ijro etgan. Filmning asl nomi «Heathers» bölib, u Hezer ismining köplik şaklini anglatadi. Köp mamlakatlarda film butunlay boşqa nomlar bilan maʼlum. Reklama treylerida film «Lethal Attraction» nomi bilan namoyiş etilgan.
Film prokatda muvaffaqiyatsizlikka uçragan bölsa-da, kultli klassikaga aylanib, videotöplamlar sotuvidan yaxşi daromad keltirdi. 1990-yilda Michael Lehmann va Denise Di Novi «Independent Spirit» mukofotini «Eng yaxşi debyut film» nominatsiyasida olişdi, ssenariy muallifi Daniel Waters esa Edgar Allan Poe mukofotiga sazovor böldi. 2006-yilda film Entertainment Weekly jurnalining «Maktab haqidagi 50 ta eng yaxşi film» röyxatida 5-örinni, 2008-yilda esa Empire jurnalining «Barça davrlarning 500 ta eng buyuk filmi» röyxatida 412-örinni egalladi.
1Treylerlar
▶2Rollarda
Winona Ryder, Christian Slater, Shannen Doherty
3Syujet
Westerberg örta maktabida, Ogayo ştatidagi xayoliy Şerwood şahrida, bir xil ismli uç bitiruvçi qiz — Heather…
Westerberg örta maktabida, Ogayo ştatidagi xayoliy Şerwood şahrida, bir xil ismli uç bitiruvçi qiz — Heather Çandler (Kim Walker), Heather McNamara (Lisanne Falk) va Heather Duke (Şannen Doherty) — maşhurlik va obrödan foydalanadi. Bu uçlikka Veronica Sawyer (Winona Ryder) xizmat qiladi. U aʼloçi bölib, Heatherlar uni öz maqsadlari uçun işlatadi, evaziga Veronica ularning maşhurligiga ortiqça bölişadi va çetda qolgan hisoblanmaydi. Maktabda yangi öquvçi Jason «Jay-D» Dean (Christian Slater) paydo böladi. Uning otasi quriliş kompaniyasiga egalik qiladi, şu sababli Jason tez-tez maktab almaştiradi. Veronica u bilan qisqa suhbatlaşgaç, unga simpatiya his qiladi, va bu hissiyotni hatto maktab bezorilari Kurt Kelly (Lance Fenton) va Ram Sweeney (Patrick Laborteaux) Jasonni tahdid qilganda ham buzolmaydi. Ular Jasonning Veronikaga köz qöyganini körib qolişadi, Jason esa ularga böş öqli pistoletdan öq uzadi. Bir munça vaqt ötgaç, Veronika Çandler bilan janjallaşadi. Çandler uni mahalliy kollejdagi elitar ziyofatga olib borgan edi, lekin Veronika u yerdagi jamiyatdan ruhan tuşkunlikka tuşib, qusib yuboradi. Çandler ertasi kuni butun maktabga Veronikaning xatti-harakati haqida gapirib berişini va u endi ularning maşhurligini baham köra olmasligini aytadi. Keyinroq, kundaligiga köngil yozar ekan, Veronika uçta Heather bilan döstlaşişdan oldingi hayoti ança yaxşi bölganini anglaydi. Şu payt unga Jason yordamga keladi, uning maʼnaviy qöllab-quvvatlaşi tez orada özaro sevgiga aylanadi. Veronika unga uçlik bilan döstligi tufayli öz aql-zakovatini behuda sarflayotganini tan oladi. Jason Veronikaga Çandlerdan öç olişni taklif qiladi: sut va apelsin şarbatidan tayyorlangan kokteyl beriladi, u ham qusişi kerak. Biroq Veronika tasodifan Jason oldindan maişiy kimyo preparati solib qöygan kружkani oladi (bu ğoyani Veronika asosli sabablar bilan rad etgan edi). Jason buni payqaydi, lekin Veronikani töxtatmaydi. Çandler «kokteyl»ni içib, öladi. Veronika vahimaga tuşadi, lekin Jason uni Çandler nomidan öz-özini öldiriş haqida ölim oldi xatini yozişga köndiradi, uning xatini taqlid qilib (Veronika har qanday xatni taqlid qila oladi, çunki u köpinça Heatherlar uçun uy vazifalarini bajargan edi). Ölim sababi sifatida ular «afsona» öylab topişadi: Çandler hayotini qayta öylab körgan, eng maşhur qiz bölsa ham, aslida juda baxtsiz ekanini tuşungan. Şu sababli uning ölimi maktabda katta ğalayon keltirib çiqaradi. Öquvçilar faqat uni gapirişadi va uning faqat yaxşi tomonlarini eslaşadi, çunki «ölim oldi xati»ga köra, Çandler hammaga köringanidek ahmoq bölmagan deb işonişadi. Veronika va Jason esa bularni tinglab, faqat kulib qöyişadi.
Çandlerning dafnidan keyin Heather McNamara Veronikani Kurt va Ram bilan uçraşuvga taklif qiladi, lekin bu uçraşuv butunlay barbod böladi: Kurt va Ram şunçalik içib olişadiki, Veronika ulardan ketib qoladi. Ertasi kuni maktabda Veronikaning obrösi qattiq zarar köradi: Kurt va Ram uning ular bilan buzuq şaklda aloqasi bölganini tarqatişgan. Veronika va Jason darhol ularni şarmanda qiliş rejasini tuzişadi. Veronika ikkalasini örmonda uçraşuvga çaqirib, ularni yeçinişga köndirişi kerak. Keyin, kerakli payt kelganda, Veronika Jasonga işora beradi va u ularga «Iç luge» (nemisça «Men yolğon gapiryapman») deb nomlangan huşdan ketkazuvçi öqlar otadi. Veronika ularning nomidan xat yozadi: unda ular bir-biriga bölgan gomoseksual sevgilarini tan olişadi va şu sababli öz joniga qasd qilmoqçi bölişadi. Keyin u yigitlarga guruh jinsiy aloqada qatnaşişni vaʼda qilib, ularni örmonga taklif qiladi. Ikkalasi joyga kelib yeçingaç, Jason Veronikaning işorasi bilan Ramni otadi va u yiqiladi. Veronika Kurtga öq uzadi, lekin xato qiladi va Kurt qoçib ketadi. Jason uning ortidan quvadi, Veronika esa Ramni közdan keçirib, öqning haqiqiy ekanini tuşunadi. Qörquvdan fazoda yönalişini yöqotgan Kurt Jason tomonidan Veronika tomon haydaladi, va u endi köproq qörquvdan, ataylab emas, yana bir bor öq uzadi va bu safar nişonga tegadi. Jason uni tinçlantirib, bu ikkalasi jamiyat uçun juda ortiqça elementlar edi, deb işontiradi. Söng ular atrofga turli dalillarni taşlab ketişadi: gey jurnali, konfetlar, mayda-çuyda buyumlar, Veronika yozgan xat, şuningdek Joan Crawford portreti va mineral suv şişasi (Jasonning sözlariga köra, Ogayoda erkak pivo içmasa, u gey hisoblanadi). Şu sababli politsiyada heç qanday şubha qolmaydi: yigitlar gomoseksual bölgan va bir-biriga sevgisiz bölgani uçun öz joniga qasd qilişgan. Ularning ölimi ularni Çandler kabi maşhur qiladi. Dafnda Veronika va Jason kulgini zörğa tiyişadi, Kurtning otasi esa «Mening öğlim gey, lekin men uni sevaman! Men ölgan gey öğlimni sevaman!» deyotganini eşitişadi.
Şundan keyin maktab öquvçilari orasida original usullar bilan öz joniga qasd qiliş maşinasi boşlanadi. Maktabda ortiqça vazni tufayli azob çekkan Marta Dunnstock yöl-transport yölida özini taşlaydi, lekin oğir sinişlar bilan tirik qoladi, bu esa uning ğamini yanada oşiradi. Şu orada Veronika bilan Jasonning munosabatlari yoriq ketadi: qiz endi uning sotsiopatik dunyoqaraşidan qörqa boşlaydi. Şuningdek, Jasonning ğalati otasi ham bor, u kompaniyasi snos uçun tayyorlangan binolarni portlatişni tomoşa qilişdan zavq oladi. Maʼlum böladiki, Jasonning onasi bir marta portlaşdan bir daqiqa oldin şunday binolardan biriga kirgan va hamma bunga baxtsiz hodisa deb qaraşgan, lekin Jason işonçi komilki, onasi erining qölidan qoçişning boşqa yölini topa olmagan. Jason Heather Duke bilan yaşirinça uçraşib, uni bolalik suratini bilan şantaj qiladi. Suratda u Marta Dunnstock bilan birga, bolaligida ular döst bölişgan. Bu surat Dukening hozirgi obrösiga zarba bölgani uçun Jason suratni unga qaytarişga vaʼda beradi, lekin evaziga u öquvçilardan göyo petitsiya uçun imzo yiğişi kerak. Bu petitsiya «Big Fun» rok-guruhining maktabda konsert berişi uçun, çunki ularning repertuarida aynan şu şahar böylab maşhur bölayotgan «Teenage Suicide (Donʼt Do It)» (rus. «Ösmirlar suitsidi (Buni qilmang)») qöşiği bor. Duke turli yöllar bilan öquvçilarni petitsiyaga imzo çekişga majbur qiladi. Şu orada Heather McNamara maşhur radioeşittirişga anonim qönğiroq qilib, hamma uni beğam deb öylaşini, aslida esa hayotida köplab baxtsizliklar borligini aytadi. Uning qönğiroğini tasodifan Veronika va Heather Duke eşitib qolişadi. Ertasi kuni Duke McNamaraning dardlarini butun maktabga yoyadi, şu sababli u umidsizlikka tuşib, dori içib özini zaharlamoqçi böladi, lekin Veronika uni öz vaqtida töxtatadi va ular örtasida haqiqiy döstlik boşlanadi. Şu orada Duke, uçlikda sokin qiz rolini öynagan bölsa-da, endi Çandler kabi özini tuta boşlaydi va uning Veronika bilan munosabatlari butunlay buziladi. Şunda Jason, u bilan munosabatlarida ham qiyinçilik boşlangan edi, Heather Dukeni öldirişni taklif qiladi, lekin Veronika keyingi qotilliklarda iştirok etişdan boş tortadi. Jason unga oçiqdan-oçiq, özi ham boşqalarning xatini taqlid qila olişini va uni osib qöyib, ölim oldi xatini uning xati bilan yozişi mumkinligini aytadi. Tunda Jason Veronikaning uyiga yaşirinça kirib, uning osilgan jasadini köradi. Veronika ölgan deb öylagan Jason yangi rejasi haqida monolog aytadi. Duke töplagan barça imzolarni u Westerberg öquvçilarining jamoaviy ölim oldi xati uçun işlatmoqçi, ular Jason maktabga bomba qöyganidan keyin halok bölişadi. Jason ketgaç, Veronikaning onasi xonaga kiradi va şunda maʼlum böladiki, Veronika özini osmagan, balki özini çoyşab bilan örab, unga arqon boğlab olgan.
Ertasi kuni Jason kollej kotelxonasiga bomba qöyadi. Veronika uning orqasidan ergaşib, uning pistoletini tortib oladi va taymer mexanizmini töxtatişni talab qiladi. Rad javobidan keyin ular örtasida uruş boşlanadi. Jöşqinlik paytida Veronika Jasonning örta barmoğini öqqa tutadi, u esa unga beadab işora qilgan edi. Keyin u Jasonga bir neça marta öq uzadi va u yiqilib, bombani öçiradi. Veronika maktabdan çiqqanda, hali tirik bölgan Jasonni uçratadi. Jason unda bomba borligini körsatadi va taymerni yoqadi. «Endi, sen ölganingdan keyin, hayotingni nima qilasan?» degan savoliga Veronika sigaret tutatadi. Jason özini portlatadi. Kul bilan qoplangan, tutun içida qolgan Veronika portlaş ovozini eşitib yugurib çiqqan öquvçilar tomon maktabga qaytadi. U yerda Heather Duke bilan uçraşadi va unga endi Veronika ustidan heç qanday hokimiyati yöqligini işora qilib, Heather Çandler taqqan qizil lentani undan tortib oladi. Uni soçiga taqib, Marta Dunnstockni nogironlar aravaçasida köradi va unga yaqin kunlarda birga vaqt ötkazişni taklif qiladi, çunki u «hozirgina yigitidan ajralgan». Marta rozi böladi va ular ikkalasi Dukening hayron nigohi ostida maktab koridori böylab davom etişadi.
4Işlab çiqariş
Daniel Waters ssenariyni dastlab Stanley Kubrick uçun yozgan edi (filmning oçiliş sahnasi Kubrickning «Full…

Daniel Waters ssenariyni dastlab Stanley Kubrick uçun yozgan edi (filmning oçiliş sahnasi Kubrickning «Full Metal Jacket» filmiga hurmat sifatida yozilgan). Biroq u rejissyor bilan aloqaga çiqa olmadi, şuning uçun ssenariyni Michael Lehmann ga taklif qildi, u esa prodyuser Denise Di Novi bilan loyihada iştirok etişga rozi böldi. Köplab aktyorlar syujet juda qoronği deb hisoblab, suratga tuşişdan boş tortişdi. Jason va Veronika rollari uçun nomzodlar orasida Brad Pitt va Jennifer Connelly bor edi. Pitt proba berdi, lekin prodyuserlar uning nomzodini mos emas deb topişdi, çunki uning ijrosida Jason juda töğri körinardi. Connelly esa taklif qilingan rolni özi rad etdi. Keyin Veronika roliga 16 yoşli Winona Ryder tasdiqlandi, u filmda suratga tuşişni xohlardi. Keyinçalik şartnomani Christian Slater imzoladi. Heather McNamara rolini 17 yoşli Heather Graham ga taklif qilişgan edi, lekin uning ota-onasi unga suratga tuşişga ruxsat bermadi. Rollardan birida Drew Barrymore va Justin Bateman ham proba berişgan.
Film suratga oliş 1988-yilning fevraldan martgaça davom etib, 32 kun olgan. Birinçi suratga oliş kuni Kafforat kuniga töğri kelgan, va eng birinçi olingan sahna Veronika va Heatherlarning kroket öynab, Jasonning oşxonadagi harakatini, yaʼni u Ram va Kurtga böş öqlar otganini muhokama qilgan sahna edi. Şu bilan birga, Heatherlar yerga böyniga qadar kömilgan Veronikaning boşiga nişon olişga harakat qiladigan kiriş sahna-allyuziyasi eng oxirida olingan, va Lisanne Falk, McNamara rolini ijro etgan, öşa paytga kelib soçini qisqartirgani sababli parik taqib olgan.
Westerberg örta maktabi sifatida uçta maktab işlatilgan: John Adams örta maktabi (u yerda final kulminatsiyasi — ayvonda — suratga olingan), Verdugo-Hills örta maktabi (sport zali sahnalari, şuningdek Veronikaning xonasi dekoratsiyasi ham şu yerda örnatilgan) va Bridge akademiyasi. Syujet Ogayo ştatida bölsa-da, uçala maktab ham Kaliforniya ştatida joylaşgan. Heather Çandlerning oşxonasi, u yerda hal qiluvçi sahna bölib ötadi, Jason göyo tasodifan Veronikaga tozalaş eritmasi solingan piyolani beradi. Bu oşxona Veronikaning tuşi sahnalarida ham işlatilgan, u yerda Jason uni Heather Dukening oşxonasiga olib boradi, lekin kadrda öxşaşlikni payqaş juda qiyin, çunki bu sahnalar turli burçaklardan va turli rang yoritişlarida suratga olingan.
Veronikaning tuşi sahnasida, Jason Heather Dukening «Moby Dick» kitobidagi satrlarni çizib qöyadi, ular öz joniga qasd qiliş sababini heç qanday ölim oldi xatisiz tuşuntirişi mumkin edi. Dastlab bu sahnada «Kiyik uşlovçi (The Catçer in the Rye)» kitobi işlatilişi kerak edi, lekin muallifiylik huquqlari tufayli prodyuserlar uning huquqini ololmadi. Ikki aktyor uçun filmdagi ölim mavzusi başoratli bölib çiqdi: Jeremy Applegate (uning qahramoni Peter Dawson heç qaçon öz joniga qasd qilmasligini aytadi) 2000-yil 23-mayda 34 yoşida özini otib öldirdi, Kim Walker (uning qahramoni Heather Çandler Heather Dukedan «Nonuştada miyangda ösma bormidi?» deb söraydi) 2001-yil 6-martda 32 yoşida miya ösmasidan vafot etdi.
Christian Slater Jason Deanning obrazi uçun Jack Niçolsonning mimikasini köçirganini aytgan. U hatto Niçolsonga xat yozib, filmni körişni söragan, lekin javob kelmagan.
Jasonning Veronikaga monologi aytiladigan sahnada, u osilgan deb öylagan Veronika oldida, kadr oldida doimiy paydo böladigan oyoqlar Winona Ryderga emas, balki dubllyorga tegişli edi.
5Filmning naşrlari
1980-yillarning oxirida film VHS formatida çiqdi va katta sotuv hamda prokat hajmi tufayli qöşimça daromad…

1980-yillarning oxirida film VHS formatida çiqdi va katta sotuv hamda prokat hajmi tufayli qöşimça daromad keltirdi. 1996-yil sentyabrda film tiklangan stereo ovozi bilan laserdisk naşrida çiqdi. 1999-yilda film birinçi marta DVDda çiqdi, yangi naşr esa 2001-yilda paydo böldi. 2004-yilda Swatç Dogs And Diet Cokeheads hujjatli filmi bilan çeklangan naşr çiqdi, unda filmning yaratuvçilari va aktyorlarining intervyulari keltirilgan. 2008-yilda film Blu-ray formatida çiqarildi.
DVD versiyasida muqobil ssenariy bor edi, uni New World Pictures yoşlar auditoriyasi uçun qabul qilib bölmas deb rad etgan. Bu versiyada Jason kotelxonada halok böladi, Veronika esa keyin maktab koridori böylab yuradi va uni faqat orqasidan körsatişadi, şu bilan birga hali işlayotgan bomba taymeri kadrlari almaşinib turadi. Veronika maktab eşigiga yetganida, u tomoşabinga ögirilib, bombaning (bu variantda u yanada gigant va murakkab konstruksiyali edi) uning tanasiga boğlangani körinadi. Taymer 0 ni körsatganda, ekran qorayadi va Veronika «Bum» deydi. Keyin ekrandan taşqaridan ovoz eşitiladi: «Butun insoniyat uçun qanday katta yöqotiş», (bu iborani filmning davomida bir neça personaj aytadi, ular Çandler, Ram va Kurtning ölimini tavsiflaganda), söng maktab öquvçilari raqsga tuşib, quvnab yuradigan promenad körsatiladi, ularning orasida oldin halok bölgan personajlar ham paydo böladi (ular orasida Jason Dean ham bor). Oxirida tabassum qilayotgan Veronika körsatiladi. Hamma xursand va bir-biriga muloyim. Bu sahna maktab portlagan va undagi barça odamlar halok bölib, endi öziga xos jannatda ekanini anglatardi, bu esa Jasonning final sahnasidagi «Osmon» ijtimoiy jihatdan qarama-qarşi şaxslar birga yaşay oladigan yagona joy ekanligi haqidagi sözlarini aniq aks ettirardi. Jasonning final sahnada Veronikaga aytgan «Tasavvur qil, men barça maktablarni portlataman» degan replikasi bu variantda Heather McNamara va Betty Finn Veronikaning maktab şkafçasida topadigan xat matni edi.
Özgarişlarga qaramay, film prokatda muvaffaqiyatsizlikka uçrab, $1,1 mln yiğdi. Swatç Dogs and Diet Cokeheads hujjatli filmida prokatdagi muvaffaqiyatsizlik studiyaning moliyaviy muammolari sababli yomon ötkazilgan marketing tadbirlariga boğlab tuşuntiriladi.
6Rollarda
Winona Ryder — Veronica…
Winona Ryder — Veronica Sawyer
Christian Slater — Jason Dean
Şannen Doherty — Heather Duke
Kim Walker — Heather Çandler
Lisanne Falk — Heather McNamara
Penelope Milford — Pauline Fleming
Glenn Şadix — ota Ripper
Lance Fenton — Kurt Kelly
Patrick Laborteaux — Ram Sweeney
Jeremy Applegate — Peter Dawson
René Estevez — Betty Finn
Jennifer Rhodes — Sawyer xonim
7Keyingi loyihalar
2009-yil iyunda Entertainment Weekly jurnali Winona Ryderga murojaat qilib, unda aynan Ryder va Slater boş…

2009-yil iyunda Entertainment Weekly jurnali Winona Ryderga murojaat qilib, unda aynan Ryder va Slater boş rollarni ijro etadigan davom ettirilayotgani haqida yozdi (Ryder öz qahramoni haqida, u Obi-Wan Kenobiga öxşab böladi, degan). Michael Lehmann bularning hammasini rad etdi.
2009-yil avgustda Sony Pictures Television telefilmga moslaştiriş tayyorlanayotganini eʼlon qildi, u Fox kanalida efirga çiqadi va remeyk böladi. Bu rejalar heç qaçon amalga oşirilmadi. Keyin 2012-yil sentyabrda Bravo kanali 20 yildan keyin voqealar rivojlanadigan, Veronika voyaga yetmagan qizi bilan uyiga qaytadigan telesериал körinişidagi davomini suratga olişini aytdi. Veronikaning qizi mahalliy maktabda Heather McNamara va Dukening qizlari — «Hezer» ning zamonaviy analogi «Ashley» bilan töqnaşadi. Loyihada Ryder va Slaterning har qanday iştiroki rejalaştirilmagan edi. 2013-yil avgustda Bravo serial işlanmasini töxtatdi.
2018-yilda remeyk serialning premyerasi baribir bölib ötdi. Asl filmning aktyorlaridan unda Şannen Doherty körindi va Jasonning marhum onasini ijro etdi. Avval u pilot qismida, keyin yana ikki qismda paydo böldi. Serial tanqidçilar va muxlislardan salbiy şarhlar oldi va oxirida birinçi mavsumdan söng, 10 qismdan keyin yopildi.
8Mukofotlar
1990 — «Edgar»…
1990 — «Edgar» mukofoti
9Kadrlar
3
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «Смертельное влечение» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.