«Nebesniy tixoxod» — 1945-yilda rejissyor Semyon Timoşenko tomonidan suratga olingan sovet musiqiy badiiy filmi.
1Rollarda
Nikolai Kryuchkov, Vasili Merkuryev, Vasily Neshchiplenko
2Syujet
Film uçta front dösti, qiruvçi uçuvçilar Vasiliy Buloçkin, Semyon Tuça va Sergey Kaysarov haqida hikoya…
Film uçta front dösti, qiruvçi uçuvçilar Vasiliy Buloçkin, Semyon Tuça va Sergey Kaysarov haqida hikoya qiladi. Ular uruş tugagunça hatto eng gözal qizlarga ham oşiq bölmaslikka ahd qilişgan.
Biroq ulardan biri — mayor Vasiliy Vasileviç Buloçkin (Nikolay Kryuçkov) jarohatdan keyingi soğliği tufayli tezkor samolyotlarda uçişi man etiladi va u «U-2» yengil samolyotlarida tungi bombardimonçi aviatsiyada xizmat qilişga majbur böladi. Qiruvçi samolyotning katta tezligiga örgangan mayor bu «osmon sekin uçuvçilari» bilan uçiş istiqboli oldida dovdiraydi.
Bundan taşqari, U-2 eskadronining butun xodimlari faqat qizlardan iborat. Ayollar eskadroni uçuvçilari bilan töqnaşgan döstlar birin-ketin öz hayotiy majburiyatlarini buzadi. Birinçi bölib ahdni Kaysarov buzadi (u buni 3 oy oldin, uçuvçi katta leytenant Svetlova bilan turmuş qurgani maʼlum böladi). Aerodromga «Pionerskaya pravda» gazetasi muxbiri Valya Petrova kelgaç, navbat mayor Buloçkinga keladi. Tuçada esa özi kabi «qatʼiy ajrim» tarafdori bölgan şturman Kutuzova bilan özaro simpatiya paydo böladi.
Buloçkin U-2da uçib, bu samolyotning kamçiliklari baʼzi vaziyatlarda beqiyos afzalliklarga aylanişiga işonç hosil qiladi. Buloçkin qömondonlikning qiruvçi aviatsiyaga qaytiş taklifini rad etadi.
Film oxirida öquv samolyoti U-2 öz konstruktori şarafiga yengil bombardimonçi Po-2 deb qayta nomlangani xabar qilinadi.
Natijada Kaysarov endi xotini Svetlova bilan munosabatlarini yaşirmaydi. Buloçkin Valentinaga (u general Petrovning qizi bölib çiqadi) öz his-tuyğularini tan oladi. Tuça esa döstlarining ayollar jozibasiga çidamsizligi fonida Kutuzovaga yangi ittifoq — na erkaklar, na ayollar, balki aralaş ittifoq tuzişni taklif qiladi…
3Rollarda
Nikolay Kryuçkov — mayor Vasiliy Vasileviç…

Nikolay Kryuçkov — mayor Vasiliy Vasileviç Buloçkin
Vasiliy Merkurev — katta leytenant (finalda — kapitan) Semyon Tuça
Vasiliy Neşçiplenko — kapitan Sergey Kaysarov
Alla Parfanyak — Valentina Konstantinovna Petrova (u Valya nomi bilan ham tanilgan), «Pionerskaya pravda» gazetasi jurnalisti va aviatsiya general-mayorining qizi
Lyudmila Glazova — katta leytenant Ekaterina Kutuzova
Tamara Alyoşina — katta leytenant Mariya Svetlova
Faina Ranevskaya — harbiy şifokor, tibbiyot professori
Konstantin Skorobogatov — Konstantin Vasileviç Petrov, aviatsiya general-mayori
Anatoliy Alekseyev — leytenant
Yakov Gudkin — oşpaz
Anatoliy Korolkeviç — tiş oğriği bilan jangçi
Vyaçeslav Krunçak — nemis uçuvçisi (titrlarda yöq)
Aleksandr Larikov — general-leytenant (titrlarda yöq)
Vasiliy Leonov — mayor (titrlarda yöq)
Valentina Ludinova — uçuvçi ayol (titrlarda yöq)
Veronika Mefodyeva — uçuvçi ayol (titrlarda yöq)
Natalya Razumova — Şura, uçuvçi ayol (titrlarda yöq)
Nineli Raudsepp — uçuvçi ayol (titrlarda yöq)
Valentina Romanova — hamşira (titrlarda yöq)
Sergey Ryabinkin — nemis generalining adyutanti (titrlarda yöq)
Ivan Savelyev — polkovnik (titrlarda yöq)
Manefa Sobolevskaya — uçuvçi ayol (titrlarda yöq)
Çeslav Suşkeviç — uçuvçi (titrlarda yöq)
Vladimir Taskin — nemis asi (titrlarda yöq)
Boris Feodosyev — bunkerdagi nemis uçuvçisi (titrlarda yöq)
Edda Şnirman — uçuvçi ayol (titrlarda yöq)
Aleksey Yan — nemis (titrlarda yöq)
4Suratga oluvçilar guruhi
Ssenariy muallifi — Semyon…
Ssenariy muallifi — Semyon Timoşenko
Qöşiqlar matni — Aleksey Fatyanov, Ivan Kozlov, Solomon Fogelson
Rejissyor — Semyon Timoşenko
Operator — Aleksandr Sigayev
Rassom — Isaak Maxlis
Tovuş operatorlari — Pyotr Vitsinskiy, Kirill Pozdnişev
Kompozitor — Vasiliy Solovyov-Sedoy
Ikkinçi rejissyor — Sergey Sidelyov
Filmning direktorlari — I. Goldin, Pyotr Sviridov
5Musiqiy hamrohlik
«Potomu çto my piloty» (boşlanişi: «Biz, döstlar, köçmançi…

«Potomu çto my piloty» (boşlanişi: «Biz, döstlar, köçmançi quşlarmiz»)
Matn muallifi: Aleksey Fatyanov
Kompozitor: Vasiliy Solovyov-Sedoy
«Keçki qönğiroq»
Matn muallifi: Ivan Kozlov
Kompozitor: Aleksandr Alyabyev
«Yölga çiqiş vaqti»
Matn muallifi: Solomon Fogelson
Kompozitor: Vasiliy Solovyov-Sedoy
Qöşiqni Rujėna Sikora ijro etadi.
Filmdagi qöşiqlar Leningrad, Moskva, Aprelevka va boşqa zavodlarda gramplastinkalarda çiqarilgan, 1950-yillar oxiri va 1960-yillar boşida «Akkord» plastinkalarida, 1960-yillar örtasidan esa «Melodiya» firmasi plastinkalarida çiqarilgan.
6Yangi tahrir
Film 1970-yilda «Lenfilm» kinostudiyasida tiklangan. Kartina asosan öşa aktyorlar iştirokida qayta…

Film 1970-yilda «Lenfilm» kinostudiyasida tiklangan. Kartina asosan öşa aktyorlar iştirokida qayta ovozlantirilgan. Şu sababli, masalan, katta leytenant Kutuzova keksa ovozda aniq gapiradi: qayta ovozlaş vaqtida bu rolni ijro etgan Lyudmila Glazova allaqaçon oltmişdan oşgan edi. Faina Ranevskaya gastrol safari tufayli yozuvda qatnaşa olmagan va uning qahramonini Anna Lisyanskaya ovozlaştirgan. Ranevskaya buni filmning ekranlarga çiqqanidan keyin bilib, juda norozi bölgan. Asl versiyadan farqli ölaroq, tiklangan versiya 10 daqiqaga qisqaroq. Filmning asl versiyasi 2011-yilda töliq restavratsiya qilinib DVD va Blu-ray (HD) formatlarida çiqarilgan.
7Rangli versiya
2012-yilga kelib «Birinçi kanal» buyurtmasi bilan filmni restavratsiya qiliş va kolorizatsiya qiliş işlari…
2012-yilga kelib «Birinçi kanal» buyurtmasi bilan filmni restavratsiya qiliş va kolorizatsiya qiliş işlari yakunlangan. Kolorizatsiya qilingan versiya öşa yilning 6-mayida namoyiş etilgan.
8Davomi
1974-yilda Riga kinostudiyasida Yuriy Yakovlev ssenariysi asosida «Sançoning sadoqatli dösti» filmi suratga…

1974-yilda Riga kinostudiyasida Yuriy Yakovlev ssenariysi asosida «Sançoning sadoqatli dösti» filmi suratga olingan. Filmdagi qahramonlardan biri — qiz Ritaning bobosi nafaqadagi aviatsiya generali bölib, bu rolni Vasiliy Merkurev ijro etadi. Filmda uning familiyasi aytilmasa-da, baʼzi işoralar bu «Nebesniy tixoxod» kinofilmidagi öşa sobiq katta leytenant Tuça ekanini anglatadi. Xususan, Ritaning oilasi yaşaydigan xonadon devorida bobosining harbiy ötmişiga oid suratlari orasida uning jangovar döstlari — kapitan Kaysarov (Vasiliy Neşçiplenko), katta leytenant Kutuzova (Lyudmila Glazova) va mayor Buloçkin (Nikolay Kryuçkov) U-2 samolyoti fonida tasvirlangan fotosurat körinadi. Bundan taşqari, filmda Vasiliy Merkurev ijrosida «Yölga çiqiş vaqti» qöşiği yangraydigan epizod bor.
9Tanqid
Sovet kinematografiyasi rahbari I. G. Bolşakov filmni muvaffaqiyatsiz deb yozgan. U şunday degan:…

Sovet kinematografiyasi rahbari I. G. Bolşakov filmni muvaffaqiyatsiz deb yozgan. U şunday degan: «Qahramonlarning barça muhabbat sarguzaştlari jangovar voqealar — bombardimonlar, havo janglari fonida röy beradi, lekin bu faqat fon xolos va u filmni bayoqiçilik va soxtalikdan qutqara olmaydi».
Kinotanqidçi Rostislav Yurenev film çiqqanidan köp ötmay keskin retsenziya yozgan. Xususan, u şunday deb yozgan: «Film soxta, va gap janrda emas, balki „silliqlaş“, yengiltaklik, ğoyasizlik uslubida bölib, u eski operetta va eng yomon amerikaça revyulardan olingan». U şunday degan: «… aktyorlik öyinining, operatorlik mahoratining, musiqiy hamrohlikning yutuqlari filmni yaxşi qila olmaydi, balki faqat uning kamçiliklarini yanada sezilarli qiladi. Çunki filmda ğoya yöq, agar uruş paytida sevgining yaroqsizligi haqidagi aniq bemaʼnilikni rad etişni ğoya deb hisoblamasak. Çunki filmda uçiş va harbiy material kambağal va buzib körsatilgan. Çunki qahramonlarning xarakterlari öylab topilgan, tipik emas».
Keyinroq R. Yurenev «operator va kompozitorning muvaffaqiyati, bir neçta epizodik qahramonlarning va ötkinçi sahnalarning yutuği filmning jiddiy ğoyaviy-badiiy kamçiliklarini, albatta, qoplay olmadi» deb yozgan. Şu bilan birga u 1946-yilda yozganini takrorlagan: «„Nebesniy tixoxod“ va unga öxşaş filmlar nima haqida? Uruş olib boriş yoqimli va oson ekani haqidami? Biz oson ğalaba qozonganimiz haqidami?»
Rejissyor Timoşenko biografiyasida sanʼatşunos Igor Razdorskiy şunday deb qayd etgan: «Uruşdan keyingi yillarda ekranlarimizda Timoşenkoning „Nebesniy tixoxod“ musiqiy komediyasi muvaffaqiyat bilan namoyiş etildi. Töğri, tanqidçilar rejissyorni qahramonlik mavzusini yengil-elpi hal qilgani, qahramonlar xarakterlarini sayoz işlagani uçun bir neça bor tanqid qilişgan». U yana «köp ayblovlar töğri» deb hisoblagan: «filmning syujeti primitiv, qahramonlari şartli operetta ruhida oçiladi».
Sanʼatşunos Aleksandr Fyodorov şunday taʼkidlagan: «Vaqt ötişi bilan bunday fikrlar unutildi, „Nebesniy tixoxod“ komediyasi esa sovet, keyin esa rossiya ommaviy axborot repertuarida qolib ketdi, buning dalili, xususan, uning restavratsiyasi va kolorizatsiyasidir».
Sanʼatşunos Marina Jejelenko yozgan: «Albatta, bu uruş haqidagi komediya bölib, unda butun atmosfera afsonaviy va haqiqatdan uzoq edi, u ğazablangan rad javobiga loyiq emas edi…». U filmda «Nikolay Kryuçkov va Vasiliy Merkurevning ijrolari yaxşi» ekanini, «ayol obrazlaridan eng esda qolarlisi — gözal harbiy jurnalist, generalning qizi (Alla Parfanyak)» ekanini qayd etgan.
Yuqorida eslatilgan I. Razdorskiy xulosa qilgan: «… filmning ulkan prokat muvaffaqiyatini eʼtibordan çetda qoldirib bölmaydi va buni faqat tomoşabinlarning talabçan emasligi bilan izohlaş qiyin. „Nebesniy tixoxod“ uruş yillarining zöriqişidan keyin bir xil „yengillik“ vazifasini bajardi, film xalqning faşistik Germaniya ustidan buyuk ğalabasidan tuğilgan quvnoq, kötarinki kayfiyatga hamohang bölib çiqdi».
Yozuvçi Alina Yermolaeva yozgan: «Film uruşdan yaralangan odamlarning jonlariga haqiqiy möjizaviy malham surtdi. Unda şartlilik va baʼzan yaşirin noreallik bölişiga qaramay, hayot köp. Şunday filmlar bor — kayfiyatni kötariş uçun öziga xos dorilar, „Nebesniy tixoxod“ ulardan biridir».
«Seans» jurnali muallifi Viktoriya Safronova şunday hisoblagan: «„Nebesniy tixoxod“da syujet uçun keraksiz, ötkinçi qahramonlar yöq … Oltita asosiy qahramonning obrazlari rolning birinçi darajaliligiga mos keladigan batafsillik darajasida yozilgan».
10Kadrlar
1
1 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «Небесный тихоход» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.