Butunlay yöqolgan — Georgiy Daneliya rejissyorligida «Mosfilm» kinostudiyasida 1973-yilda suratga olingan sovet badiiy töliq metrajli rangli film. Mark Tven romani «Gekelberri Finnning sarguzaştlari» asosida yaratilgan.
1Treylerlar
▶2Rollarda
Yevgeny Leonov, Irina Skobtseva, Roman Madyanov
3Syujet
Film Gek va uning dösti — qoçgan qora tanli qul Jim haqidagi hikoyani aks…
Film Gek va uning dösti — qoçgan qora tanli qul Jim haqidagi hikoyani aks ettiradi.
Bir vaqtlar Gek otasi bilan yaşardi — u sarsargardon va içkilikka ruju qöygan odam bölib, tez orada şaharni tark etgan edi. Hokimiyat bolani himoyaga olib, uni bева Duglasga tarbiyaga topşirdi. Endi Gek işonçli nazorat ostida yaşaydi, odob-axloq örganadi, lekin tez orada şaharga qaytgan otasi bola uçun uç yuz dollar tölaşni talab qiladi va rad javobini olgaç, öğlini öğirlab, Missisipi daryosi qirğoğidagi kulbasiga qamab qöyadi va tölov kutadi.
Gek devor içida yaşirinça çiqiş joyini arralaydi va qamoqdan qoçişga tayyorlanadi. Uning otasi şahardan yangilik olib keladi: bola uçun pul berilmasligi, Duglas bevaning vasiylik masalasi böyiça sud kutilayotgani, sud esa Gekning yangi oilada qolişini qonuniylaştirişi kutilayotgani aytiladi. Şu munosabat bilan Gekning otasi içkilik içadi va tunda, delirium tremens holatida, öğlini ölim fariştasi deb öylab, piçoq bilan unga taşlanadi va böğmoqçi böladi, lekin bu unga uddalay olmaydi. Gek hayotidan qörqib, qölida miltiq bilan uxlab qoladi. Bu yerda qoliş xavfli ekanini tuşungan Gek otasi yöq paytda qoçadi va öz ölimini soxtalaştiradi. Endi u uyning narigi tomonida, Missisipi daryosi qirğoğida yaşaydi. Ertasi kuni u dösti — Jim bilan uçraşadi, u bevа Duglasning qora tanli qulidir. Maʼlum bölişiça, u bevadan qoçgan ekan. Ikkalasi birgalikda sol yasab, Kayroga suzib ketişadi. Jim erkin bölişni va oilasini sotib olişni juda istaydi, agar tasodifan bu şahardan ötib ketsa, abadiy qul bölib qolişi mumkin. Gek uni taşlab ketişga qaror qiladi — u qayiqda suzib ketadi, lekin ertasi kuni ertalab yana Jim bilan uçraşadi, u esa Gekdan deyarli voz keçmoqda. Bola u oldida uzr söraydi, şu paytda esa maʼlum böladiki, ular Kayroni allaqaçon ötib ketişgan.
Köp ötmay solga ikki firibgar tuşadi, ular ğazablangan olomondan qoçib kelişgan. Ulardan biri havaskor aktyor va pardozi çiroyli odam bölib, özini Bridjuoter gertogi deb taniştiradi. Ikkinçisi esa keksa xasis bölib, özini Fransiya qiroli Lyudovik XVII deb ataydi, Lyudovik XVI va Mariya-Antuanettaning «öğli». Sol qirğoqqa yetib kelgaç, Gertog mahalliy teatrlarda Şekspir asarlarini sahnalaştira boşlaydi va xalqni hazil tomoşalari bilan öziga jalb qiladi, söng tomoşabinlarning pullari bilan qoçib ketadi. Keyingi şaharda Qirol mahalliy vaʼzgöy Piter Uilksning vafot etganini va uning qizlariga endi butun meros tegişini bilib oladi. Ammo agar marhumning akalari — ingliz Garvi va kar-soqov Uilyam kelsa, meros yarmi ularga ötadi. Piterning akalarini Amerikadagi heç bir qarindoşi körmagani uçun Gertog va Qirol mos ravişda Uilyam va Garvi bölib körinişadi, Gek esa ularning xizmatkori Adolfus rolini öynaydi. Firibgarlarning haqiqiy niyatini — yetim qizlarning merosini qölga kiritişni bilib olgan Gek ularning pulini öğirlaydi va dafn marosimi arafasida tobutga yaşiradi. Marosimda mulkka haqiqiy Garvi va Uilyam keladi, Gek va Jim qoçişga urinişadi, lekin Qirol va Gertog ularga yetib olişadi.
Uçinçi şaharda Gek öziga va Jimga Kayroga ketadigan paroxod çiptasini oladi, çunki u nihoyat firibgarlardan qutulmoqçi. Maʼlum böladiki, Qirol Jimni sotib yuborgan va olingan pulga içkilik içgan. Gek Jimni qutqaradi, lekin paroxod jönab ketadi. Şu payt mahalliy polkovnik Şerborn içkilikboz Bogsni öldiradi, «mast» Gertog esa xavotirga tuşgan şahar aholisini öz tomoşasiga taklif qiladi. Javoban ular uni va Qirolni qatron va patga bulğab, şahardan haydab çiqarişadi. Ularga açinib qolgan Gek va Jim yiğlayotgan firibgarlarni solga olişadi. Gekning yakuniy istagi — Jimga erkin bölişda yordam beriş.
4Suratga oliş guruhi
Ssenariy mualliflari — Viktoriya Tokareva, Georgiy…
Ssenariy mualliflari — Viktoriya Tokareva, Georgiy Daneliya
Boş rejissyor — Georgiy Daneliya
Rejissyor — Lika Averbax
Boş operator — Vadim Yusov
Boş rassom — Boris Nemeçek
Kompozitor — Andrey Petrov
Ovoz operatori — Inna Zelensova
Dirijyor — Georgiy Garanyan
Operator — Yuriy Nevskiy
Muharrir — Vladimir Ognev
Musiqa muharriri — Raisa Lukina
5Rollarda
Roman Madyanov — Gek…

Roman Madyanov — Gek Finn
Feliks Imokuede — Jim
Yevgeniy Leonov — Qirol
Vaxtang Kikabidze — Gertog (ovozini Leonid Kanevskiy bergan)
Vladimir Basov — Gekning otasi
Irina Skobtseva — bева Duglas
Yekaterina Verulaşvili — miss Uotson, bева Duglasning singlisi
Natalya Sayko — Meri Jeyn, Piter Uilksning qizi
Irina Savina — Joanna «Quyon Lab», uning singlisi
Mitya Yerşov — Bak, qöşnilari bilan qon duşmanligidagi oila bolasi
Abessalom Loriya — Alvares, tobutsozning yordamçisi
Anatoliy Yabbarov — tobutsoz (ovozini Grigoriy Şpigel bergan)
Ivan Ryjov — Bogs, içkilikboz
Andrey Fayt — Garvi Uilks
Yuris Strenga — Uilyam Uilks
Eduardas Kunaviçyus — epizod
Yuriy Chernov — pristandagi odam (ovozini Mixail Kononov bergan)
Vladimir Ivaşov — polkovnik Şerborn
Gennadiy Yaloviç — vaʼzgöy
6Faktlar
Jim rolini Xalqlar döstligi universitetining muhandislik fakulteti talabasi, Nigeriyadan kelgan Feliks…

Jim rolini Xalqlar döstligi universitetining muhandislik fakulteti talabasi, Nigeriyadan kelgan Feliks Imokuede ijro etgan.
«Butunlay yöqolgan» filmi Kann kinofestivali direktori tomonidan SSSRdan tanlov körsatuvi uçun saralangan. Festival arafasida Brejnevning AQŞga taşrifi kutilayotgan edi, Georgiy Daneliya esa yuqori lavozimli amaldor bilan suhbatda beehtiyotlik bilan film antiamerikaça ekanini aytib yuborgan (holbuki, unda bunday narsa yöq edi). Natijada lentani festivalga yubormadilar, uni ikkinçi toifaga kiritib, kinoteatrlarda faqat ertalabki birinçi seansda namoyiş etişdi. Keyingi yili öşa amaldor özi Daneliyaga filmni Kannga yuborişni taklif qildi va ötgan yilgi festivalda uni «Columbia Pictures» prezidentiga körsatganini, unga kino juda yoqqanini aytdi. Endi qarşilik qilayotgan Daneliyaning özi edi, çunki frantsuz tomoni iştirok etiş uçun Andrey Tarkovskiyning «Oyna» filmini tanlagan edi. «Butunlay yöqolgan» filmi baribir festivalga yuborildi, rejissyorga esa barça matbuot konferensiyalarida bir xil savol berilardi: «Nega Tarkovskiy emas, aynan siz keldingiz?»
Daneliyaning sözlariga köra, amerikalik tanqidçilar filmni Mark Tven asarlarining eng yaxşi ekranlaştirilişi deb tan olişgan.
Filmdan parçalar frantsuz bolalar xori «Les Poppys»ning «Mon copain de la grande maison» klipida işlatilgan.
Boş rol uçun köplab nomzodlar bor edi, to Roman Madyanov paydo bölgunga qadar va boş rol ijroçisi haqidagi barça savollar barham topdi.
Bak degan qahramon dastlabki ssenariyda yöq edi, holbuki u asl manbada bor. Lekin 1972-yil may oyida R. Niksonning Moskvaga taşrifidan söng va boşlangan «keskinlikni yumşatiş» siyosatidan keyin epizodlardan biri amerikaga qarşi deb topilib, ssenariydan olib taşlandi. Şunda zudlik bilan töldirilişi kerak bölgan «teşik» paydo böldi. Buning uçun Mark Tven romanida bor bölgan Bak epizodi mos keldi. Daneliya va Tokareva Gekning Bak bilan uçraşuvi haqidagi yetişmayotgan epizodni yozişdi. Butun guruh allaqaçon Litvada suratga olişda bölgani uçun Bak roli uçun zudlik bilan ijroçi kerak edi va u tez topildi hamda boş rol uçun rad etilgan nomzodlar orasidan fotosuratlar böyiça tasdiqlandi.
Matn: maqola tarjimasi «Совсем пропащий» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.