«Qanday qilib Pyotr podşoh arapni uylantirgani haqida ertak» — Moskva Lenin ordeni kinostudiyasi «Mosfilm»da 1976-yilda rejissyor Aleksandr Mitta tomonidan A. S. Puşkinning tugallanmagan «Pyotr Buyukning arapi» asari asosida suratga olingan sovet badiiy melodrama filmi.
Filmning premyerasi 1976-yil 6-dekabrda bölib ötdi.
1Treylerlar
▶2Rollarda
Vladimir Vysotsky, Aleksei Petrenko, Irina Mazurkevich
3Syujet
Bir kuni Pyotr I ga kiçik arap sovğa qilindi — «qora tanli podşoh öğli». Ammo saroyda u qul emas,…
Bir kuni Pyotr I ga kiçik arap sovğa qilindi — «qora tanli podşoh öğli». Ammo saroyda u qul emas, tarbiyalanuvçi sifatida yaşadi: podşoh uning kršeniy otasi bölib, unga Ibrohim Petroviç Gannibal ismini berdi.
Zehni ötkir bola yangi vatanida fanlarni tez özlaştirib, çuqurroq bilim va nafis odob oliş uçun Fransiyaga yuborildi. U yerda nafaqat istiqbolli yoş olim, balki «vahşiy Rossiya»dan kelgan kişi sifatida, şuningdek, ispanlar bilan jangda yaralangan va jasorati uçun gersog Orlean tomonidan mukofotlangan jangçi sifatida tanildi. Şu tariqa u saroyda maşhur odamga aylandi va xonimlarning qiziqişini uyğotdi. Natijada Gannibalning turmuş qurgan ayol bölgan sevgilisi qora tanli bola tuğdi, janjal çiqdi, aldangan eri bilan duel bölib, uning öldirilişi va Gannibalning Rossiyaga surgun qilinişi sodir böldi.
Parijdan qaytgaç, bir balda arap boyar Gavrila Rtişevning qizi Natalyaga oşiq böldi. Natalya esa bu qora tanli odamdan qörqardi. Pyotr öz kršeniyasini Natalyaga uylantirişni xohladi, şu bilan birga Ibrohimni ruhan rus zaminiga boğlamoqçi edi. Arap Natalyaga yoqmayotganini va hatto undan qörqayotganini taxmin qilib, uni xotinlikka olişdan boş tortdi. Podşoh irodasiga böysunmaslik Pyotrning arapga munosabatini özgartirdi, şuning uçun podşoh Ibrohimga özini körsatişni taqiqladi.
Vaqt ötib, Natalya bu ğalati, lekin ajoyib odamni sevişini tuşundi va Ibrohim olijanoblik qilib, uning raqibi Mixail Govorov bilan (Gannibalning fikriça, Natalya uni yaxşi körardi) töy qilişga uringanidan keyin özi uning oldiga keldi.
Ular podşohdan keçirim söraşdi, ammo şu paytda ham Ibrohim Pyotrga öz eʼtiqodlarining töğriligini isbotlaşga urindi, lekin podşoh uni sözlari bilan töxtatdi: «Jim böl, jim böl, aks holda yana janjallaşamiz».
4Rollarda
Vladimir Vysotskiy — Ibrohim…
Vladimir Vysotskiy — Ibrohim Gannibal
Aleksey Petrenko — podşoh Pyotr
Rtişevlar:
Ivan Ryjov — Gavrilo Afanasyeviç Rtişev
Irina Mazurkeviç — Natasha Rtişeva
Mixail Kokşenov — Sergunka Rtişev
Jenya Mitta — Vaneçka Rtişev
Nikolay Sergeyev — Afanasiy Rtişev
Semyon Morozov — Mişka Govorov
Valeriy Zolotuxin — Filka
Mixail Gluskiy — hazil Balakirev
Oleg Tabakov — P. I. Yagujinskiy
5Epizodlarda
Aleksandr Baruşnoy —…

Aleksandr Baruşnoy — diplomat
Vladimir Kaşpur — kemasozi Yost
Vasiliy Kornukov — töp işlab çiqaruvçi
Yuriy Komarov — graf de Kaveniak
Valentina Klyagina — Rtişevlar uyidagi xizmatkor qiz
V. Maxov — saroy aʼzosi
Vladimir Menşov — A. D. Menşikov
Yuriy Martinov — ofitser
T. Nepomnyaşçaya — baldagi xonim
Yakov Klebanov — Pyotr Şafirov
Anatoliy Obuxov — Nikişka Maslakov
Irina Peçerниkova — grafinya Luiza de Kaveniak
Aleksandr Pyatkov — Ivan
Klara Rumyanova — Gavrila Rtişevning xotini
Elena Rubtsova — Nataşaning buvisi
Andrey Fayt — abbat
Stanislav Çekan — marşal
Lyudmila Çursina — imperatritsa Yekaterina I
Aleksandr Grave — muallif matni
6Suratga oliş guruhi
Ssenariy mualliflari — Yuliy Dunskiy, Valeriy Frid, Aleksandr…
Ssenariy mualliflari — Yuliy Dunskiy, Valeriy Frid, Aleksandr Mitta
Boş rejissyor — Aleksandr Mitta
Boş operator — Valeriy Şuvalov
Boş rassomlar — Igor Lemeşev, Georgiy Koşelev
Kompozitor — Alfred Şnitke
Rejissyor — M. Koldobskaya
Qöşiq matni — Roman Sef
Qöşiqni ijro etgan — Oleg Anofriyev
Kostyum rassomi — Nadejda Buzina
Grim rassomlari — P. Kuzmina, M. Podsuxskaya
Baletmeyster — Yuriy Şerling
7Visotskiy filmda
V. Fridning xotiralariga köra, Visotskiy «noziyalilar bölmagan dunyodagi ziyoli odam» rolini öynaş…

V. Fridning xotiralariga köra, Visotskiy «noziyalilar bölmagan dunyodagi ziyoli odam» rolini öynaş imkoniyatidan juda xursand bölgan. U işga şiddat bilan kirişdi va faqat aktyor sifatida emas. Bir neça kun ötmay Vladimir Semyonoviç film uçun ikkita qöşiq olib keldi: «Qaroqçilar qöşiği» va «Gumbazlar».
Ammo film montaj qilinayotganda maʼlum böldiki, bu qöşiqlar «kartina yeta olmaydigan balandlikni belgilab qöyadi». Şu sababli, qaysi epizodlarda bu qöşiqlar yangraşi allaqaçon belgilangan bölsa-da, Aleksandr Mitta ulardan voz keçişga qaror qildi.
Suratga oliş davomida Visotskiy Yomas köçasidagi markaziy «Yurmala» mehmonxonasida yaşadi, u yerda kurort hayoti qaynardi. Suratga oliş guruhi uçun xonalarni Latviya Kommunistik partiyasi Yurmala şahar qömitasi fondidan uning birinçi kotibi Karlis Litsis taqdim etdi. Buni film administratori Yuliy Kruminş uddaladi; u işlab çiqariş jarayoniga ham masʼul edi va aktyor boş oğriğidan azob çekmasligi uçun unga oldindan ozgina aroq qöşilgan kefir berib turardi.
8Faktlar
Ibrohim Gannibal heç qaçon rus qizi bilan turmuş qurmagan. 1731-yilda u yunon ayoli Yevdokiya Andreyevna…

Ibrohim Gannibal heç qaçon rus qizi bilan turmuş qurmagan. 1731-yilda u yunon ayoli Yevdokiya Andreyevna Diopera bilan, 1736-yilda esa Xristina Şeberg bilan turmuş qurgan.
Filmda Rossiyada Gottorp globusining paydo bölişi haqida eslatib ötiladi.
Rejissyor Aleksandr Mitta tomonidan montaj qilingan birinçi variant ikki serияli edi. Ammo Davlat kino qömitasi rahbariyatining talabiga köra, rejissyor filmni qayta montaj qilib, sezilarli darajada qisqartirişga majbur böldi va oldindan tasdiqlangan bir serияli variantga qaytdi.
Dastlab film «Pyotr Buyukning arapi» deb nomlanişi rejalaştirilgan edi, ammo bu nom badiiy kengaş tomonidan rad etildi. Bu özgariş Visotskiyni ranjitdi. U keyinçalik aççiq istehzo bilan, uni boş rolga çaqirişganini, ammo oxir-oqibat u «podşohdan keyin va vergul bilan» qolganini aytgan. Visotskiyning özi aytişiça, «Badiiy kengaşda qandaydir aqlli odam, xöş, podşoh haqida bölsin, aks holda arap haqida bölgan edi, deb qaror qildi».
9Film baholari
Mixail Şoloxov S. Semanovning taşabbusi bilan 1976-yil 14-martda L. I. Brejnevga xat yöllab, filmni keskin…

Mixail Şoloxov S. Semanovning taşabbusi bilan 1976-yil 14-martda L. I. Brejnevga xat yöllab, filmni keskin salbiy baholadi, unda «rus millatining qadr-qimmati oçiqdan-oçiq haqorat qilinayotgani, Pyotr I ning ilğor taşabbuslari kamsitilayotgani, rus tarixi va xalqimiz masxara qilinayotgani… jahon sionizmi, xoh xorijiy, xoh içki bölsin, rus madaniyatiga hujum qilmoqda», deb yozgan.
Aleksandr Galiç filmga boşqaça tanqidiy fikr bildirgan: «…Ğoyasi böyiça film göyo Puşkin syujeti asosida… ammo bu Aleksey Tolstoy asari asosidagi kartina… Butun muammo şundaki, Aleksey Tolstoy, juda isteʼdodli odam, «Pyotr I» romanini yozayotganda oçiq adabiy öyin va stilizatsiyaga murojaat qilgan. Va bu film, göyo… «Pyotr I»ni takrorlaydi… — stilizatsiyaning stilizatsiyasi…»
10Kadrlar
2
1 · TMDB
2 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «Сказ про то, как царь Пётр арапа женил» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.