Как я провёл э́тим ле́том → Kak ya provyol etim letom
«Kak ya provyol etim letom» (sarlavhada anakoluf stilistik usuli qöllangan; işçi nomi — «Oxirgi kun») — Aleksey Popogrebskiy rejissyorligidagi, triller janridagi rus badiiy filmi bölib, 2008–2009 yillarda suratga olingan.
Filmning jahon premyerasi 2010-yil 17-fevralda Berlin kinofestivali dasturi doirasida bölib ötdi. Rossiyadagi premyera namoyişi 2010-yil 27-martda Rostov-na-Donuda böldi. Rossiya prokatiga film 2010-yil 1-aprelda çiqdi.
Film 2010-yilgi Berlin kinofestivalining tanlov dasturiga kiritildi va yakunlariga köra ikki nominatsiyada «Kumuş ayiq» mukofotlariga sazovor böldi: «eng yaxşi erkak roli» uçun mukofotni Grigoriy Dobrigin va Sergey Puskepalis oldi, «sanʼatga ulkan hissa» uçun esa film operatori Pavel Kostomarov taqdirlandi. Şu yili film 54-London kinofestivalining boş mukofotiga ham sazovor böldi.
1Rollarda
Sergei Puskepalis, Grigoriy Dobrygin
2Syujet
Voqea xayoliy «Aarçim oroli» da röy beradi (filmning mualliflari uni Çukotkadagi Valkarkay stansiyasida…
Voqea xayoliy «Aarçim oroli» da röy beradi (filmning mualliflari uni Çukotkadagi Valkarkay stansiyasida yaşagan, frantsuz sayohatçisi Jil Elkem ekspeditsiyasi tarkibida Grenlandiyadan Çukotkagaça piyoda yetib kelgan it Arçum şarafiga şunday nomlaşgan). Orol Şimoliy Muz okeanida joylaşgan.
Qutb stansiyasida ikki kişi yaşaydi va işlaydi: meteostansiya boşliği Sergey (Sergey Puskepalis) va uç oylik amaliyotga kelgan stajyor Pavel (Grigoriy Dobrigin). Navbat tugab bormoqda. Sergey uzoq vaqtdan beri bölmagan materikka qaytişni kutmoqda, u yerda uning xotini va öğli kutib turişibdi. Pavel amaliyot va mayda rözğor işlari bilan kompyuter öyinini almaştirib turadi. Taşqi dunyo bilan yagona aloqa — markaziy baza bilan radioaloqa.
Bir kuni Sergey göşt baliq ovlaş uçun ketadi va Pavelga bu haqda materikka xabar bermaslikni söraydi. Sergey yöqligida radioeşittirişda uning xotini va öğlining başiga tuşgan baxtsiz hodisa haqida xabar keladi, şu munosabat bilan Sergey va Pavelni evakuatsiya qilişlari hamda stansiyani konservatsiya qilişlari aytiladi. Xabarni qabul qilgan Pavel stansiyada Sergeyning yöqligini aytişga jurʼat etolmaydi. Qaytib kelgan Sergey Pavelning belgilangan tartibni buzib, maʼlumotlarni qölda yiğmasdan, töliq avtomatikaga işonganini bilib qoladi. Sergey Pavelni qattiq tanbeh beradi, çunki avtomatik ravişda olingan telemetrik maʼlumotlar hali kalibrlanmagan. Vazifa aynan ularni kalibrlaşdan iborat, toki uzluksiz köp yillik kuzatuvlar, unga juda köp oğir, hatto qahramonona mehnat sarflangan, jumladan Sergeyning özi ham mehnat qilgan kuzatuvlar qadrsizlanmasin. Şu sababli Pavel unga radiogramma topşirişga jurʼat etolmaydi. Oila halokati va stansiyaning konservatsiyasi Sergeyning hayotini maʼnosiz qiladi. Şuning uçun keyinçalik Pavel Sergeyning noadekvat reaksiyasini taxmin qilib, uning falokatli xabarni olişiga yöl qöymaslik uçun aloqa seanslariga tösqinlik qila boşlaydi.
Oilasining taqdiridan bexabar qolgan Sergey yana bir bor baliq ovlaşga jönaydi. Şu paytda Pavel ularni olib ketiş uçun yuborilgan vertolyot haqida maʼlumot oladi, buyumlarini yiğib, yakka özi qöniş nuqtasi tomon yölga çiqadi. Vertolyot tumanda Pavelni payqamaydi va uçib ketadi. Yölda ketayotgan Pavel ayiqning eʼtiborini tortadi, u uni quvib keta boşlaydi. Ayiqdan qoçayotganda vahimaga tuşgan Pavel jardan dengizga yiqiladi. Motorli qayiqda qaytayotgan Sergey tasodif tufayli Pavelni qutqarib qoladi va Pavel nihoyat unga haqiqatni aytişga jurʼat etadi. Sergey xabarni jim eşitadi. Şu bilan birga Pavel içki ongsizligida Sergeydan qörqadi, uning özining tuşunarsiz xatti-harakatlariga ğazablangan inson reaksiyasini kutadi va oldindan Sergey tomon miltiqdan öq uzadi. Sergey esa affekt holatida öz karabinidan bir neça marta Pavel tomonga öq uzib, uni qörqitadi. Pavel qoçib, orolning boşqa qismidagi taşlandiq eski binoda yaşirinib oladi.
Pavelga Sergey miltiq bilan uni otib taşlamoqçi bölib quvayotganday tuyula boşlaydi. Sergey haqiqatan ham taşvişlanib, yoş amaliyotçini qidiradi, atrofni tekşiradi. Nihoyat kulbaga ham yetib keladi va u yerda Pavelni bir neça bor çaqiradi. Pavel javob bermaydi, balki sezdirmay va jimgina yaşirinişga urinadi. Ammo beixtiyor polda yotgan radiolampaga bosib qöyadi va bu sezilarli şovqin çiqaradi. Sergey ovoz tomon öq uzadi. Pavel yaşirinadi, lekin qoçişga joyi yöq, u butunlay himoyasiz va tayyorgarliksiz qoladi, oçlik va sovuqqa mahkum böladi. Qattiq sovqotib, beixtiyor isinişga urinib, Pavel stansiyadagi RITEG (radioizotopli termoelektrik generator) oldiga keladi va uning iliq korpusiga yopişadi. Dastlab zavq bilan isinadi, lekin tuyqusdan radiatsiya haqida eslaydi: dozimetr bilan özini ölçab, RITEGdan katta radiatsiya dozasi olganini tuşunadi.
Umidsizlikka tuşgan, özi uçun boşqa çiqiş yölini topmagan va barça kulfatlarida Sergeyni ayblagan Pavel qasos olişga qaror qiladi. Bir munça vaqt ötgaç, oç va kir Pavel meteostansiyaga keladi, Sergey quritib qöygan bir neçta baliqni öğirlaydi, birini şoşilib yeydi (bunda böğiladi), qolganlarini esa RITEGda nurlantirib, joyiga qaytarib qöyadi. Sergey zaharlangan baliqni yeydi. Behuda va umidsiz sarson-sargardonlikdan söng Pavel keçqurun yana meteostansiya binosiga kelib qoladi. Sergey uning qiyofasini taşqarida körib, boş irğab uni içkariga kirişga taklif qiladi. Pavel kiradi va Sergey unga nurlangan baliqni taklif qiladi. Pavel rad etadi va Sergeyga uni zaharlaganini tan oladi. Sergey çiqib ketadi va sunʼiy ravişda qusiş orqali oşqozonini tozalayotgani eşitiladi. Qaytib kelgan Sergey Paveldan voqea haqida heç kimga xabar bermasligini söraydi.
Köp ötmay kema keladi. Aybdorligini his qilgan Pavel Sergeydan materikka jönab, tibbiy körikdan ötişni söraydi. Sergey rad etadi. Pavel kema tomon yönaladi, Sergey esa meteostansiya tomon qaytib, endi yolğiz qolişi kerakligini aytadi.
3Rollarda
Grigoriy Dobrigin — Pavel Danilov,…
Grigoriy Dobrigin — Pavel Danilov, texnik-amaliyotçi
Sergey Puskepalis — Sergey Gulibin, stansiya boşliği
Igor Çerneviç — Nikolay Petroviç Sofronov (ovoz)
Ilya Sobolev — Volodya (ovoz)
Artyom Tsukanov — Stas (ovoz)
4Suratga oluvçilar guruhi
Ssenariy muallifi: Aleksey…
Ssenariy muallifi: Aleksey Popogrebskiy
Rejissyor: Aleksey Popogrebskiy
Operator-postanovşik: Pavel Kostomarov
Tovuş rejissyori: Vladimir Golovnitskiy
Prodyuserlar:
Roman Boriseviç
Aleksandr Kuşaev
Treyler rejissyori: Dmitriy Tabaçnik
Treyler prodyuseri: Andrey Rusanov
Kompozitor: Dmitriy Katxanov
5Suratga oliş
Film Çukotka yarim orolida, Valkarkay stansiyasida (ChAO, Çaun tumani) uç yozgi oy davomida suratga olingan,…
Film Çukotka yarim orolida, Valkarkay stansiyasida (ChAO, Çaun tumani) uç yozgi oy davomida suratga olingan, ayrim sahnalar esa Şelagskiy burnidagi sobiq tumanli stansiyada — Çukotkaning eng şimoliy nuqtasida suratga olingan. Valkarkay stansiyasi yaqinida hozir taşlandiq PVO radar rotasi joylaşgan (radarlardan birida Grigoriy Dobrigin ijro etgan qahramon kataklanadi). Suratga oliş uçun «Aarçim oroli» ning batafsil geografik xaritasi yaratilgan.
«Aarçim» — filmdagi qahramonlarning radioçaqiruv belgisi, «Feya» — Pevek şahridagi haqiqiy bazaviy stansiyaning real çaqiruv belgisi. Aktyorlar amaldagi radiostansiyada işlagan va efirga bir neça marta haqiqiy meteorologlar kirib, biroz hayron bölib söraşgan: «Feya eşitmoqda, efirda kim?»
Suratga oliş aynan uç oy davom etdi — filmdagi voqea ham şunça davom etadi. Eng uzun suratga oliş smenasi 23 soat davom etdi — yoruğlik ruxsat bergança. Suratga oliş vaqtidagi örtaça harorat +5 daraja edi. Iyun-iyul oylarida bu kengliklarda quyoş deyarli botmaydi.
Film işlab çiqarişga suratga oliş arafasida kiritilgan RED raqamli kamerasida suratga olingan. Bu RED kamerasida suratga olingan birinçi rus töliq metrajli filmi. Töliq komplektdagi ikkita kamera maxsus Parijdan olib kelingan.
6Musiqiy jörligi
Rejissyorning filmga musiqa haqidagi fikri: «„Kak ya provyol etim letom“ ni rejalaştirganimda filmda…
Rejissyorning filmga musiqa haqidagi fikri: «„Kak ya provyol etim letom“ ni rejalaştirganimda filmda „Grajdanskaya oborona“ musiqasi yangraşi nazarda tutilgan edi. Ammo montaj paytida men uçinçi qahramonimiz paydo bölayotganini tuşundim — ulkan kuçga ega şaxs: Egor Letov. Filmning tuzilişi esa uni qabul qilmaydi — bunday kuç unga siğmasdi. Bu safar Dima Katxanovning oldida ham murakkab vazifa turardi — filmdan alohida mavjud böla olmaydigan musiqa yoziş. Uni olti oy yozdik. Efirga U2ning yangi xiti sifatida çiqariş mumkin bölgan variantlar ham bor edi».
7Badiiy xususiyatlari
Nemis kino tanqidçilarining taassurotiga köra, film Andrey Tarkovskiy asarlarini eslatadi. Amerikalik…
Nemis kino tanqidçilarining taassurotiga köra, film Andrey Tarkovskiy asarlarini eslatadi. Amerikalik «Variety» jurnali Popogrebskiy kartinasini «inson zaifligi tabiatining ajoyib tadqiqoti» deb atadi, rejissyorning özini esa «çet elga muvaffaqiyatli eksport qilinişi mumkin bölgan filmlari bilan Rossiyaning eng yorqin va isteʼdodli rejissyorlaridan biri» deb baholadi.
8Mukofotlar
2010 — Art Film Fest xalqaro kinofestivali, Trençin Teplitsida, kartina prodyuseriga eng yaxşi film uçun «Kök…
2010 — Art Film Fest xalqaro kinofestivali, Trençin Teplitsida, kartina prodyuseriga eng yaxşi film uçun «Kök farişta» mukofoti
2010 — Yerevan kinofestivalining ekumenik hakamlar hayʼatining maxsus diplomi
2010-yil — 60-Berlin kinofestivali
Eng yaxşi aktyor ishi (erkak roli) uçun «Kumuş ayiq» Grigoriy Dobriginga va Sergey Puskepalisga.
Sanʼatga ulkan hissa uçun «Kumuş ayiq» kinooperator Pavel Kostomarovga.
2010-yil — 46-Çikago kinofestivali, boş mukofot «Oltin Hyugo».
2010-yil — 54-London kinofestivali, boş mukofot.
2010-yil — Arktika mamlakatlari 1-xalqaro kinofestivali «Şimoliy şafaq» (Murmansk şahri), boş mukofot.
2010-yil — «CinemaScience» ilmiy filmlar 3-festivali (Bordo şahri), boş mukofot.
2011-yil — «Oltin burgut», eng yaxşi film uçun. A. P. Popogrebskiy bu mukofotni film ssenariysi uçun oldi.
2011-yil — KinoSoyuz mukofoti «ELEM».
Matn: maqola tarjimasi «Как я провёл этим летом» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.