Idiot

Pirʼyevning Dostoyevskiy romanini ekranlaştiriş istagi suratga oliş boşlanişidan ança oldin paydo bölgan. Hali 1943-yilda, Alma-Atadagi evakuatsiyada yurganida, rejissyor örtoqi Sergey Eyzenşteynga «Idiot» asari asosida film oliş ğoyasi haqida gapirgan. Kartina uçun ssenariyni Pirʼyev bir munça keyinroq — 1948-yilda yozgan (boşqa manbalarda — 1947-yilda), garçi öşa paytda ğoyani amalga oşiriş imkoniyati deyarli yöq edi: 1920-yillardan Xruşçyov «iliqlaşuvi»gaça Dostoyevskiy ijodi SSSRda yaşirin taqiq ostida edi. Romanni ssenariyga moslaştirişda Pirʼyev köplab sahna va dialoglarni çiqarib taşladi, «yagona asab tolasi» sifatida esa Nastasya Filippovna atrofida röy bergan voqealarni tanladi. Keyinçalik «Idiot»ning ekrandagi talqini haqidagi qaraşini tuşuntirar ekan, rejissyor şunday degan edi: «Roman mazmunini eslab, bir oz közni qisib qarasangiz, ikkinçi darajali narsalar körinmay qoladi va faqat odam hamda pul hokimiyati qoladi».

1955-yilda «Mosfilm» kinostudiyasiga rahbarlik qilgan Pirʼyev «Idiot»ni suratga oliş ğoyasiga qaytdi. Dostoyevskiyga murojaat qiliş istagini rejissyor «içki qoniqmaslikning ortib borişi» va murakkab ijodiy material ustida işlaş zarurati bilan izohladi: «Dostoyevskiy romanini ekranlaştirişga kirişar ekanman, özimning barça mahoratimdan mahrum böldim va men uçun nomaʼlum bölgan sohaga qadam qöydim». Studiya direktoriga — yaʼni öziga — ariza bilan murojaat qiliş notöğri deb hisoblagan Pirʼyev «Idiot»ni ekranlaştiriş taklifi bilan SSSR Madaniyat vazirligiga bordi. Ijobiy xulosa olgaç, rejissyor tayyor ssenariyni «Mosfilm» badiiy kengaşiga taqdim etdi. Pirʼyevning rejasiga köra, film ikki qismdan iborat bölişi kerak edi — «Nastasya Filippovna» va «Aglaya» (ikkinçi qism heç qaçon suratga olinmadi). 1955-yil 9-dekabrda bölib ötgan badiiy kengaş majlisida kinematografçilar rejissyorning ğoyasini maʼqulladi, biroq u darhol işga kirişa olmadi, çunki öşa paytda knyaz Mişkin rolini ijro eta oladigan aktyorni topa olmagan edi. Ssenariy harakatsiz qolmasligi uçun Pirʼyev «Idiot»ni suratga olişni Sergey Yutkeviçga taklif qildi. U suratga olişga rozi böldi, ammo tez orada asardan voz keçdi, çunki u ham boş rol ijroçisi yöqligi muammosiga duç keldi.

Pirʼyevning xotiralariga köra, agar Grigoriy Çuxray «Qirq birinçi» filmi uçun kinosinovlarni körib çiqayotganida Sepxin nomidagi teatr bilkasini bitirgan Yuriy Yakovlevni körmaganida, «Idiot»ni suratga oliş boşlanmasligi mumkin edi. «Mosfilm» direktori sifatida Pirʼyev studiyada suratga olinadigan barça kartinalardagi asosiy rollar ijroçilarini tasdiqlaşda iştirok etardi va Yakovlev unga Govoruxa-Otrok rolining munosib nomzodi bölib tuyuldi. Biroq Çuxray bu rolga Oleg Strijenovni olişga qaror qildi.

Kunlar ötdi, lekin köz öngimda hali ham körgan yoş aktyorim turardi. Tösatdan angladim: mening tasavvurimda u knyaz Mişkin obrazi bilan boğlanadi. Öşa közlar — çuqur, aqlli, mehribon, sözsiz, Dostoyevskiy tasvirlaganidek. Faqat közlargina emas — artistning butun qiyofasida qandaydir tabiiy olijanoblik sezilardi.

Mişkin rolining ijroçisi topilganini tuşungan rejissyor «Idiot»ni ekranlaştiriş ğoyasiga qaytdi va Yakovlevni «Mosfilm»ga taklif qildi. Kinosinovlardan söng aktyor boş rolga tasdiqlandi; boşqa nomzodlar Pirʼyev tomonidan hatto körib çiqilmadi.

Nastasya Filippovna obrazini ekranda gavdalantira oladigan aktrisani topiş ança qiyin keçdi. Tayyorgarlik davrida «qahramon»ni topiş imkoni bölmadi va Moskvadagi teatr aktrisalari iştirokida kinosinovlar suratga oliş jarayonida davom etdi. Baraşkova rolining nomzodlari orasida Yevgeniya Kozireva ham bor edi — unga hatto kostyumlar tikilgan edi. Kartinaning çorak qismi suratga olingaç, ijodkorlar Vaxtangov nomidagi teatrning yoş aktrisasi Yuliya Borisovaga eʼtibor qaratdi. Uning kino tajribasi deyarli yöq edi va u dastlab Baraşkova rolidan voz keçdi. Borisovaning roziligi faqat Nastasya Filippovna iştirokidagi sahnalar suratga olinmay qolgan paytda olindi. Rolni repetitsiya qilişga va asta-sekin rol çiziğini işlab çiqişga vaqt qolmagan edi, şuning uçun aktrisa deyarli darhol Kozireva uçun tikilgan libosda suratga oliş maydoniga çiqdi.

1957-yil 12-iyulda SSSR Madaniyat vazirligida birinçi qism («Nastasya Filippovna») işga tuşirilişi haqida buyruq çiqdi, tayyor lentani topşiriş muddati — 1958-yil 6-fevraldan keçiktirmaslik kerak edi. Kartinaning byudjeti öşa davr uçun juda kamtarona edi — 3 930 000 söm. Pirʼyev kinoguruhni şakllantirar ekan, operator lavozimiga doim hamkorlik qilib kelgan Valentin Pavlovni taklif qildi — «Sevimli qiz» (1940) filmidan boşlab. Rassom-postanovşik etib Stalen Volkov, kostyum rassomi etib esa Konstantin Savitskiy tayinlandi. Film musiqasini yaratiş bastakor Nikolay Krryukovga taklif qilindi, u Pirʼyevning «Sibir yerining ertagi» va «Ölim konveyeri» kabi kartinalarida işlagan edi.

Hali tayyorgarlik bosqiçida suratga oliş guruhi film uslubi, mizanssenalar qurilişi va kadr formati bilan boğliq masalalarni hal qilişi kerak edi. Pirʼyevning sözlariga köra, «Idiot»da yirik planning ustunligi qahramonlar yuzlarida hissiyotlar spektrini körsatiş, tomoşabinlarga ularning közlarini yaqinlaştiriş istagi bilan boğliq edi — «bunday yeçim Dostoyevskiy romanlaridan mantiqan kelib çiqardi». Lentaning talqini va ohangini muhokama qiliş suratga oliş guruhini bu rangli kino böladimi yoki qora-oq kino böladimi, degan savolga javob berişga majbur qildi. Dostoyevskiy asarlari illyustratsiyalarini örganib, film rassomlari uning qissa va romanlari uçun tasvirlar köpinça grafika uslubida bajarilganiga eʼtibor qaratdi. Şunga qaramay, rejissyor keyinçalik tan olganidek, kartina yaratuvçilarini «rang öziga tortgan»:

Işning eng boşida bizga Ganyaning qörqib qilgan harakatidan tökilgan qizil şarob kölmak bölib qon köliga aylanayotgan kadrlar köz oldimizda gavdalanardi. Knyazning sözlari bilan uyğunlaşib, bu falokat sezgisini uyğotişi kerak edi. Bizning tasavvurimizda sodir bölayotgan köp narsalar şamlarning lyustra, kandelyabr va braʼlardagi aksi, öçoqning qon tillari va hokazo bilan qöşilib ketardi. Bularning hammasi, bizga tuyulişiça, rangni talab qilardi. <…> Rangda biz kadrni böyaş emas, balki unga hissiy töldiruvçi qidirdik.

Kartinadagi rang yeçimi, tadqiqotçilar taʼkidlaganidek, ikki asosiy rang — qizil va kulrang-kök qarama-qarşiligiga asoslangan edi. Haşamat va ehtirosning yorqin rangi Nastasya Filippovnaning mehmonxonasida va qisman general Epançin xonalarida ustunlik qiladi; sovuqroq gamma Peterburg köçalarini va Ivolginlar uyini körsatuvçi kadrlarda mavjud. Asosiy qahramonlarning ruhiy holatini yaratuvçilar rang va yoruğlik öyini orqali ham yetkazişga intilişgan: masalan, knyaz Mişkin «boşqa ölçamda» turgandek, qişloqdoşi Mari ning fojiali taqdirini eslaydigan epizodda bu namoyon böladi. Hikoyaçi Epançinlar xonasida, qizil rangli portyera fonida ötiradi, uning rangi kaminadagi olov va kandelyabrlardagi yonayotgan şamlarga mos keladi. Pirʼyevning zamondoşi tanqidçilarning hammasi ham lentaning rang töyinganligini va kontrastli uyğunliklarini qabul qilmadi. Masalan, kinoşunos Lyudmila Pogojeva 1958-yilda «Kino sanʼati» jurnalining 7-sonida yozgan ediki, «Idiot»dagi haddan taşqari yorqin rang baʼzan vulgarlik çegarasiga yetadi — bu ayniqsa Nastasya Filippovnaning xonadonidagi sahnaga tegişli. Bundan taşqari, Pogojeva kartina yaratuvçilarini qahramonlar kostyumlarining «dabdabasi», ranglarning ortiqça rang-barangligi va dekoratsiyalarning oğir haşamati uçun tanqid qildi.

Suratga olişning asosiy qismi «Mosfilm» pavilonlarida ötdi. U yerda qahramonlar yaşaydigan xonalar interyerlari bilan birga şahar epizodlari ham suratga olingan. Dekoratsiyalar yordamida rassom-postanovşik Stalen Volkov va uning yordamçilari köçalar, köpriklar, kanallar, boğlarni «qurdilar». Kartinadagi voqealar qişda bölgani uçun köça sahnalari uçun qor taqlid qiluvçi kesilgan qoğoz, şuningdek, gips va paxta işlatilgan. XIX asr rus poytaxtining atmosferasini iloji boriça haqqoniy aks ettiriş uçun kartina yaratuvçilari meʼmorçilik, maişiy şaroit va öşa davr libослari haqidagi bosma materiallarni, jumladan, madaniyatşunos va şaharşunos Nikolay Anciferovning adabiy ekskursiya şaklida yozilgan kitoblarini oldindan örgandilar.

Leningradda ötkazilgan tabiiy suratga olişlar nisbatan kam böldi. Şahar obyektlarida işlaş qiyinlaşdi, çunki ayrim epizodlarni bahorda, erigan qor şaroitida suratga olişga töğri keldi. Knyazning çanada qorli köça böylab yurişini işonçli körsatiş uçun kinoguruh oqib turgan soylarga avval arra qipiqlari, keyin esa gips sepdi. Metall tösiqlarning çöplari qirovli körinişi uçun ularni ketma-ket vazelin va naftalin bilan surtişdi. Xuddi şu kristall modda qahramonlarning ust kiyimlariga ham sepilib, qor bilan qoplangan möynali kiyim va paltolar illyuziyasi yaratildi.

Pirʼyevning sözlariga köra, şahar obrazini yaratiş uçun film yaratuvçilari köça epizodlariga Dostoyevskiyning «Jinoyat va jazo», «Kambağal odamlar», «Netoçka Nezvanova» kabi asarlaridan tanilgan qahramonlarni kiritdilar. Parapet yonida turgan Rodion Raskolnikov va skameykada ötirgan Sonya Marmeladova tasvirlangan qisqa sahnalar suratga olindi. Biroq montaj paytida bu va boşqa syujet çiziğini oğirlaştiradigan parçalar olib taşlandi. Kartinadagi barça «qöşimça» qahramonlardan faqat kiştak çalib yuruvçi va qöşiq aytayotgan qizça qoldi.

Baxruşin nomidagi teatr muzeyida «Idiot» filmi asosiy qahramonlari kostyumlari eskizlari saqlanib qolgan. Eskizlarga qaraganda, rassomlarning dastlabki ğoyasi keyinçalik lentada körsatilgan variantlardan farq qilgan. Masalan, rasmlarda knyaz Mişkin keng, kulrang kostyumda tasvirlangan, Nastasya Filippovnaning libослари esa rangi jihatidan filmdagiga qaraganda bosiqroq körinadi: illyustratsiyalarda oç kulrang va qora ranglar ustunlik qiladi. Çizilgan obrazlar ijroçilarning taşqi maʼlumotlarini hisobga olgan holda yaratilgan. Knyazning qiyofasida soqoli va azobli közlari eʼtiborni tortadi; Nastasya Filippovnaning yuzi pardaga yaşiringan, ammo uning tabiatining ehtirosliligi figuraning murakkab harakatidan sezilib turadi. Kostyumlar kartinada xarakterlar, his-tuyğular va qahramonlar kayfiyatini oçib beruvçi badiiy element vazifasini bajarişining dalili — bu poyezd vagonidagi birinçi sahna. Bu sahnada kamera «ehtiyotkorlik bilan kostyumlangan yölovçilar»ni körsatadi: rasmiy formadagi konduktor, kulrang keng plaşda va şarfda Mişkin, mɵʼʼʼʼʼ... Rogojin esa möynali tulupda, yaʼni merluza möynasidan tikilgan oğir tulupda. Bir-biriga qarama-qarşi ötirgan knyaz va savdogar ijtimoiy guruhlarga mansub bölsa-da, dastlab «közgu aksi» kabi körinadi: «Ikkalasi ham oqarib ketgan, közlari ostida kökimtir doğlar».

Tadqiqotçi Anastasiya Ryabokonning fikriça, Nastasya Filippovnaning kostyumlari qahramonning içki parokandaligi va ruhiy nizosini taʼkidlaşga xizmat qiladi. U gohida yaşil baxmal pöstin, gohida alvon içki yubkali yaltiroq atlas libosda körinadi, ammo uning kiyimlarida deyarli doim yorqin qora detal bor: bu yoki yuz ifodasini yaşiruvçi parda, yoki şlyapadagi par. Öz tuğilgan kunini ham u yana qora libosda nişonlaydi. Epançina Aglaya kostyumi boşqaça — u qatʼiy, simmetrik, unda sovuqroq ohanglar ustunlik qiladi. Pirʼyev filmida Aglaya Nastasya Filippovnaga emas, balki uning portretiga öxşaydi va knyaz Epançina bilan uçraşganda buni payqaydi. Rogojin qiyofasida tadqiqotçilar eʼtiborini uning şarfini qadagan qönğiz şaklidagi sanjoq jalb qiladi (bu detal Dostoyevskiy romanida ham bor). Filologiya fanlari doktori Tatyana Kasatkina taʼkidlaşiça, savdogar Nastasya Filippovnaning qabulida taqib kelgan skarabey qönğizi tasodifiy emas: u «jonlanayotgan ruhni» ramz qiladi.

Bastakor Nikolay Krryukov film uçun yozgan musiqa lentaning syujet elementi sifatida kiritilibgina qolmay, kinohikoyaning illyustrativ foni vazifasini ham bajaradi. Masalan, Rogojinning poyezd vagonida knyaz Mişkinga aytib bergan hikoyasi avval taşvişli musiqiy iboralar bilan (savdogarning boşiga tuşgan kulfatlar tarixi), keyin esa lirik, yuraklarni ezuvçi ohanglar bilan kuzatiladi (Nastasya Filippovna haqida gap ketganda torli çolğular partiyasi kirib keladi).

Kartina uçun Krryukov Mixail Matusovskiy sözlariga ikkita qöşiq yozdi. Ulardan birini köçada, şişqarning ohangiga qöşilib, kambağal qizça ijro etadi. Pirʼyevning sözlariga köra, uning obrazi «Jinoyat va jazo» va «Ösmir» romanlari asosida yaratilgan bölib, XIX asrning ikkinçi yarmi atmosferasini tiklaşga xizmat qilgan. Adabiyotşunos Uran Guralnikning taʼkidlaşiça, filmda «şişqar va qizça haqiqiy „dostoyevskiyça“ qahramonlar sifatida qabul qilinadi». Qizça ijro etadigan qöşiq Peterburgda töy qilayotgan «savdogar öğli» haqida bölib, şahar romansi uslubidagi stilizatsiyadir; uning syujeti «Idiot» qahramonlarining taqdiriga bilvosita öxşaydi. (Qöşiq matni mualliflik huquqi sababli keltirilmadi.)

Krryukov va Matusovskiyning ikkinçi asari — yengil-yelpi kuplet bölib, uni avval Ganya Ivolgin Nastasya Filippovnaning qabuliga boriş oldidan kuylaydi, keyin esa xonim salonining mehmoni — Darya Alekseyevna ijro etadi. (Kuplet matni mualliflik huquqi sababli keltirilmadi.) Tadqiqotçilarning fikriça, «şaloq Katrin» va unga biror taklif bilan yaqinlaşgan vazmin janob haqidagi öynoqi kupletlar boş qahramonning kelajagi haqida taranglik içida kutayotgan pallasiga hamohang. Adabiyotşunos Roman Nazirovning taʼkidlaşiça, Dostoyevskiy asarlarida uyatsizlik köpinça «syujet uçun muhim janjallar»ning paydo bölişida, nozlanişni va soxta holatni portlatiş uçun vujudga keladi.

1958-yil 1-aprelda «Mosfilm» studiyasi badiiy kengaşining aʼzolari tayyor kartinani muhokama qilişdi va uni «sovet kinosanʼatining katta yutuği» deb topişdi. Bir yarim oydan kamroq vaqt ötgaç — öşa yilning 12-mayida — «Idiot» («Nastasya Filippovna») mamlakat ekranlariga çiqdi. Bir yil davomida filmni 30,9 million tomoşabin kördi. 1959-yilda Kiyevda bölib ötgan Butunittifoq kinofestivalida kartina ikkinçi mukofotni oldi; bundan taşqari, u Edinburgdagi xalqaro kinofestival diplomi bilan ham taqdirlandi. 1958-yil oktabrda «Idiot» Ruminiyadagi sovet kinosi festivalida namoyiş etildi, 1959-yilda lenta Buyuk Britaniyadagi sovet kinosi haftaligi doirasida, 1960-yilda esa Kubada namoyiş qilindi.

Tomoşabinlar knyaz Mişkin bilan poyezd vagonida tanişadi: kamera yölovçilar qatoridan ğamgin, tuşunuvçan, taʼsirçan közli odamni ajratib oladi. Keyinçalik, ayniqsa qahramonning kasallik va çet elda uzoq davolaniş haqidagi eʼtiroflaridan söng, atrofdagilar uning mehribonligi va bolalarça soddaligini ahmoqlik deb qabul qilişlari ayon böladi. Ehtimol, faqat Nastasya Filippovna Mişkinda özining orzulari qahramonini — «mehribon, halol, yaxşi odamni» darhol tanib oladi. Yuriy Yakovlev yaratgan knyaz obrazi jahon adabiyotidagi Don Kixot va Jan Valjan kabi qahramonlarga içki jihatdan yaqin. Kinoşunos Lyudmila Pogojevaning taʼkidlaşiça, Mişkin — «yuzlarni biluvçi, uni kitob kabi öqiydigan odam». Şu jihatdan generalşa Epançinaning iltimosiga köra Nastasya Filippovnaning portretini mehmonxonaga olib kirgan sahna körsatkiçlidir. Rasmga lablarini tekkizgan qahramon bu notaniş xonimga ritsarlarça xizmat qilişga tayyorligini namoyiş etadi, çunki birinçi qaraşdayoq uning «haqiqiy tabiatini» his qiladi.

Knyaz Mişkinning obrazini oçib beruvçi eng muhim sahnalar qatoriga Ganyadan noloyiq ravişda olgan tokçaga oid epizod kiradi. Yakovlev qahramoni bu haqoratli zarbaga javoban «Oh, siz öz qilmişingizdan qançalik uyalasiz» degan sözni şunday «çuqur malomat» bilan aytadiki, Ivolginning kenjasi boşini egadi.

Knyazning xatti-harakatida, uning ojiz bolalarça köz yoşlarida şunday oğriq, dunyoni egallagan yovuzlik oldidagi şunday hayrat, şunday zaiflik va çalkaşlik borki, aynan şu sahna knyazning kelajakdagi taqdirini tayyorlaydi — birinçi qismda bu haqda hali heç narsa aytilmagan.

Tadqiqotçilar Mişkinning ekrandagi obraziga turliça talqin berişadi. Ularning bir qismi uning qiyofasida rejissyorning «eng yuksak axloqli dvoryanlik ziyolilari» haqidagi tasavvurlari amalga oşirilganini hisoblaydi. Şu bilan birga, adabiyotşunos Uran Guralnik yozganidek, kinoqahramonda romandagi qahramonga xos ruhiy kasallik deyarli sezilmaydi; uning psixikasida «adabiy» Mişkinga xos «mistitsizm izi» yöq. Guralnikning taʼkidlaşiça, Yuriy Yakovlev qahramonining harakatlari va xatti-harakatlari mutlaqo realistik motivatsiyaga ega. Boşqa nuqtai nazarni tadqiqotçi Anastasiya Ryabokon bayon etgan: uning yozişiça, Yakovlev qahramonida köp narsa «bu dunyoga tegişli emas», uning «osmoniy boşlanişi» Nastasya Filippovnaning mehmonxonasida eng yaqqol namoyon böladi. Qahramonning öng tomonida ötirgan knyaz göyo uning farişta-homiysi rolini bajaradi va şu sababli «Rogojin yuzidagi „şayton“ vaqtinça uning oldida çekinadi».

Yuliya Borisova ijro etgan qahramon kartina syujetining markazi bölib, atrofdagilar uni «öziga xos tabiat», «sayqallanmagan olmos», «ğalati xarakter» sohibi deb taʼriflaydilar; ostavşik Ivan Petroviç Ptitsinning sözlariga köra, uning qalbida yapon xalqiga xos fanatizm bor, ular «xörlovçisi köz öngida qornini yirtişga» qodir. Faqat knyaz Mişkin Nastasya Filippovnada dunyo nomukammalligi uçun aybni öz zimmasiga oladigan, zaif va baxtsiz odamni köradi. Öçoqqa taşlangan pullar bilan boğliq sahnada Lyudmila Pogojevaning sözlariga köra, qahramon «atrofdagilardan kuçsiz emas, balki kuçliroq». Şu daqiqada Nastasya Filippovna özining xörlovçilari bilan şunçaki hisob-kitob qilmaydi, balki «dunyo va özi ustidan sud ötkazadi».

Yuliya Borisova rolini tahlil qilar ekan, tanqidçilar nafaqat uning teatr uslubidagi öyiniga, balki har bir talaffuz qilingan sözni puxta artikulyatsiya qilişiga, şuningdek, roman va ekrandagi qahramon obrazi örtasidagi tafovutlarga ham eʼtibor qaratadilar. Filmda Nastasya Filippovna avvalo azob çekayotgan ayol sifatida namoyon böladi; unda baʼzi tadqiqotçilarning fikriça, Dostoyevskiy obrazining mohiyatini taşkil etuvçi «qoronğu tubsizliklar», infernallik va mistika pardasi sezilmaydi. Aktrisa qahramonining ruhiy böşalişi va içki sinişini yetkazadi, ammo Baraşkovaning oçiq noroziligi, avvalo, pul evaziga sotiladigan va sotib olinadigan buyum bölişni istamasligi bilan boğliq. Şundan salonga yiğilgan barça mehmonlarga qaratilgan jumla kelib çiqadi: «Hammangizni endi şunday pul iştiyoqi egallabdiki, hammangiz aqldan ozgandek bölib qoldingiz!» Ekranda Nastasya Filippovna obrazining talqini haqida, xususan, kinoşunos Rostislav Yurenev quyidagilarni yozgan:

Aktrisa va rejissyor uni [obrazni] demonizmdan, halokatli şahvatlarga böysunişdan mahrum qiladilar. Bu şahvatlarning ğazabi emas, balki pok-nozikligi oyoq osti qilingan, pulga almaştirilgan inson qadr-qimmati, haqorat qilingan ayollik va gözallikdan kelib çiqqan dahşatli oğriq Nastasya Filippovnani umidsiz harakatlarga undaydi.

Tanqidçilarning taʼkidlaşiça, Pirʼyev aktyorlarni tanlaşda ularning qahramonlari ikkinçi qismda qanday rivojlanişini dastlab aniqlab olişi kerak edi. Biroq barça ijroçilar bunga tayyor bölmadi. Lyudmila Pogojevaning fikriça, rejissyor Aglaya roli uçun aktrisani tanlaşda xato qilgan, unga ekranlaştirişning davomida syujet markazi böliş nasib etişi kerak edi. Rogojin rolini ijro etgan Leonid Parxomenkoga nisbatan ham tadqiqotçilar köplab daʼvolar bildirdilar. Dostoyevskiyning «Idiot» romanida Mişkin, Nastasya Filippovna va boy savdogar örtasida «çuqur psixologik va şaxsdan yuqori» aloqa mavjud bölsa, filmda bu özaro boğliqlik uzilib qolgan. Dostoyevskiyda Rogojin ekrandagidan köra murakkabroq, ziddiyatliroq qahramon bölib körinadi. Bu uning döstlari tödasiga ham taalluqli: ular rang-barang fon vazifasini bajaradilar va «içki jihatdan kam differensiallaşgan».

Şu bilan birga, Nikita Podgorniy yaratgan Ivolgin Ganya obrazi kartinada 1950-yillarning ikkinçi yarmidagi teatr spektakllaridagiga qaraganda ança yorqinroq çizilgan. Ganya Nastasya Filippovnaga muhabbat qöymasdan, pul evaziga unga uylanişga rozi böladi. Şu bilan birga u boy kelin Aglaya Epançina bilan savdolaşişga ham tayyor. Knyaz Mişkin va Ivolgin kenjasining muloqoti sahnasida, unda Ganya pul bilan hokimiyat va «eng ajoyib şaxs» bölişga erişiş mumkinligini oçiqçasiga tan oladi, Pogojevaning taʼkidlaşiça, u «katta ekspressiya» bilan ijro etilgan.