Ilya Muromets

Kaliki perexojie gigant bogatir Svyatogorni uçratadi. U yerning uni kötarmayotganidan şikoyat qiladi, ularga öz qiliçini beradi, özi esa oti bilan birga toğga aylanadi. Örmon qişloğida kasal Ilya Muromets peçka ustida ötiradi. Qönğiroq jiringlaydi va tugarlarning otliq ordasi murza Sartak boşçiligida qişloqqa bostirib kiradi. Asirga Vasilisa ismli qiz tuşadi. Buni körgan Ilya Muromets özida bogatirlik kuçi yöqligidan nolaydi.

Tugarlar knyaz karvonini talaydi, Sartak esa boyar Mişatiçkani asir oladi. Biroq murza boyarni qöyib yuboradi va uni xoinlikka undaydi. Kaliki kuygan yer böylab yurib, Ilya Muromets qişloğiga keladi. Ular undan suv berişini söraydi. Ilya esa suv bera olmasligini, lekin ularni içkariga kirib, özlari suv olişga taklif qilişini aytadi. Eng keksa kalikilar kasal Ilyaga "turğun öt" şirasini içiradi va şu tariqa Ilya Muromets soğayib, Svyatogorning qiliçini oladi. Ota-onasi soğayişidan xursand böladi, lekin Ilya ularga Rus yerining himoyaçisi bölgan bogatir bölişni xohlaşini aytadi. Ota-onasi duo beradi, dehqon Mikula Selyaninoviç esa Ilyaga toyçoq sovğa qiladi, undan keyin bogatir oti voyaga yetadi.

Ilya toş körsatkiçga yetib boradi va Solovey-rozboynik ötirgan yölni tanlaydi. Qaroqçi vişillaş bilan bogatirni öldirmoqçi böladi, lekin özi asir tuşadi. Kiyevda knyaz Vladimir Qizil Quyoş köpdan keyin sud ötkazgaç ziyofat uyuştiradi, jarçi vazifasini bogatir Alyoşa Popoviç bajaradi. U öz sevgilisi Alyonuşkani uçratadi va uni ziyofatga taklif qiladi, lekin bu qizning qarindoşlariga yoqmaydi. Bundan taşqari, boyarinya Bermetovna yoş bogatirga oşiq bölib, uning eʼtiborini tortişga harakat qiladi. Ziyofatga Sarigorod (Tsargrad)dan elçilik bilan qaytgan bogatir Dobrinya Nikitiç ham keladi.

Ilya Muromets Kiyevga ziyofatga keladi va Alyoşa Popoviç bilan janjallaşadi. Boyar Mişatiçka knyaz Vladimirga sovğalar keltiradi va tugarlardan zörğa qutulib, Solovey-rozboynikni öldirganini aytadi. Biroq Ilya Muromets boyarni yolğonda ayblaydi va asir olingan Soloveyni körsatadi. Knyaz Ilyadan qaroqçini vişillatişni söraydi. Qaroqçining vişilllaşi katta vayronagarçilikka olib keladi va u knyazning buyruğiga köra yaşirin joyda öldiriladi.

Ilya Dobrinya va Alyoşa bilan döstlik ahdini tuzadi. Tugarlardan elçi keladi — bu Idolişe Poganoye, lekin muzokaralar yurişmaydi. Ilya elçini öldiradi va tugarlarni Kiyevdan haydab çiqaradi. U knyazga öz hayoti tarixini aytib beradi va Vladimir Qizil Quyoşdan topşiriq oladi. Ilya Muromets eng çekka çegara qalʼasiga keladi, u yerda murza Sartakning köçmançi lageri joylaşgan bölib, Sartak asir olingan Vasilisani Kalin-podşoga — tugar xalqining hukmdoriga sovğa qilmoqçi böladi. Biroq bogatir tugarlarni murza bilan birga haydab yuboradi va Vasilisani ozod qiladi. Vasilisa unga özi töqigan özi-özi dasturxonini sovğa qiladi.

Bir munça vaqtdan keyin Ilya homilador Vasilisa bilan xayrlaşadi va unga knyaz Vladimir tomonidan bir vaqtlar sovğa qilingan knyazlik uzugini qoldirib, öğliga Sokolniçek degan ism qöyişni söraydi. Daryo böyida Vasilisa Kiyevdan savdo mollari bilan yuborilgan boyar Matvey Sbrodoviçni kuzatib boradi. Biroq tugarlar karvonga hujum qiladi, Vasilisa yana Sartak qöliga tuşadi, boyar esa yaralanadi.

Qiş oxirida Kiyevda knyaz Vladimir xalqi bilan Maslenitsa bayramini nişonlaydi. Bayram avjiga çiqqanda yaralangan Matvey Sbrodoviç paydo bölib, knyazga tugarlar tomonidan karvonning talanganini xabar qiladi. Knyaz ğazablanib, Ilya Muromets yöqligidan şikoyat qiladi, buni esa boyar Mişatiçka öz foydasiga işlatadi. Vladimir Ilya Muromетsni saroyga kiritmaslik haqida buyruq beradi, lekin Ilya tez orada Kiyevga boyarlarning xoinligi haqidagi xabar bilan keladi.

Bogatir Plençiş va Mişatiçka boşçiligidagi boyarlar bilan bahslaşadi. Keyin Dobrinya Nikitiç paydo bölib, Ilyani knyazlik saroyidagi ziyofatga kirişga köndiradi. U yerda Mişatiçkaning sözlari taʼsirida knyaz bogatirni zindonga taşlaşni buyuradi. Dobrinya va Alyoşa Popoviç ğazab bilan Kiyevdan ketişadi. Malika Apraksiya eridan qaroriga özgartiriş kiritişni söraydi, lekin u qatʼiy turib, Mişatiçkaga qamalgan Ilyaning ovqatlanişini nazorat qilişni buyuradi.

Vaqt ötadi. Maʼlum böladiki, Mişatiçka knyaz buyruğini bajarmagan va Sartak bir vaqtlar bergan tugar bunçugining matosini boçkada Dnepr suvlari böylab jönatmoqçi bölgan. Lekin taşlab yuborilgan boçka Razumey baliq ovlaşiga xalaqit beradi va Mişatiçka qoçib ketadi, zindon kalitini esa qopqonda qoldiradi. Razumey kalitni yaşiradi va tugar matosini özi bilan oladi. Kalin-podşo tugarlarning Kiyevga yurişini keçiktiradi, çunki u Vasilisaning Ilyadan tuğilgan Sokolniçekni Rusga qarşi tarbiyalaş bilan band. Sokolniçek özi kuçli Telebuganing kuraşda yengib çiqadi.

Tugar orda Rus yerini bosib ötadi va Kiyev devori ostida lager quradi. Kalin-podşo knyaz Vladimirdan 3 kun içida ulkan bojni talab qiladi, knyaz esa talablarni bajarişga rozi böladi. Malika eriga malomat qiladi va u zindonga tuşib, Murometsdan keçirim söramoqçi böladi. Lekin Ilya Muromets knyaz Vladimirning közini boyarning xiyonatiga oçadi va uni oçlikdan qutqargan özi-özi dasturxonini hammaga körsatadi. Knyazlik juftligi xalq bilan birga Murometsdan Rusni tugar bosqinidan himoya qilişni söraydi, xoin boyar esa öz qilmişiga yaraşa jazosini oladi.

Çekka qalʼada Dobrinya Nikitiç va Alyoşa Popoviç tugarlar ustidan jangda ğalaba qozonadi va yölda uçragan kalikilar bilan uçraşib, Kiyev yordamiga yöl olişadi. Kiyevda knyaz umumrus laşkarini yiğiş uçun vaqt yetişmasligidan şikoyat qiladi. Ilya Muromets Vladimirga Kalindan yana uç kun muhlat olib berişni vaʼda qiladi. U elçi kiyimini kiyib, yöl böyi uç kosa tanga va marvarid soçiş uçun yordamçilariga buyurib, yirtiq xaltalar bilan tugarlar oldiga yöl oladi va Kalinga boy sovğalar yölda soçilib ketganini tuşuntiradi.

Kalin-podşo askarlariga yöqolgan sovğalarni yiğişni buyuradi, buning uçun ular butun kun ketadi. Lekin tugarlar bu buyruqni bajarayotib, topganlarini köylagi ostiga yaşirişadi. Ilya ularning aldovini Kalin-podşo oldida oçadi va u bir neça aldovçini öldiradi. Qörqqan tugarlar şaman Nevryuy maslahati bilan topilgan va özlarining boyliklarini hukmdori oyoği ostiga qöyişadi, şunda ulkan tepalik hosil böladi.

Kalin-podşo eʼlon qiladi: agar Muromets tugarlarga topşirilsa, ular Kiyev devoridan çekinişadi. Bunga javoban tanilmagan Ilya yana ikki kun söraydi, söng tugarlar oldida özining haqiqiy mohiyatini oçadi va Kiyev devori tomon otlanadi, u yerda knyaz allaqaçon barça askarlarni yiğib bölgan. Kalin-podşo ğazablanib, quvğin yuborişni xohlaydi, lekin Sokolniçek aralaşib, Ilya Murometsni yakkama-yakka kuraşga çaqiradi. Ota va öğil bir-biri bilan kuraşadi, lekin Ilya Muromets raqibining qölida knyazlik uzugini körib, unga közini oçadi. Muromets Sokolniçekdan tugarlar lageriga qaytib, asirlar orasidan Vasilisani topişni söraydi.

Ilya Muromets kuraşda ğalaba qozonadi, bu esa tugar ordalarini rus laşkariga qarşi jangga va Kiyevga hujumga çiqişga majbur qiladi. Murza Sartak Alyoşa Popoviçning qölidan halok böladi. Kalin-podşo Zmey Goriniçni qöyib yuborişni buyuradi. Uç boşli ajdar jang maydonida paydo bölib, şu sababli tugarlar hujumga ötadi. Lekin Alyoşa Popoviç boşçiligidagi rus askarlari, ularga Sokolniçek ham qöşilib, ajdarni örab olib, u bilan jangga kirişadi. Zmey Goriniç Ilya Muromets qölida halok böladi va ruslar hujumga ötadi. Tugarlar mağlubiyatga uçrab, Kiyev devoridan qoçişadi, şaman Nevryuy esa halok böladi. Kalin-podşo asir tuşadi, Muromets esa öğli yordamida asirlikdan qoçib çiqqan xotini Vasilisa bilan uçraşadi.

Sokolniçek knyaz Vladimirning şaxsiy druzhinasiga kiradi, Ilya Muromets esa Kiyev devori ostida nutq sözlaydi.