Incident at Map Grid 36-80

1980-yillar, «Sovuq uruş»ning avj nuqtasi. Şimoliy Muz okeanida AQŞ flotining köp maqsadli atom suv osti kemasi suzib yuradi; uning taʼsir doirasida SSSR Harbiy-dengiz flotining maşğulot ötkazayotgan jangovar kemalari bor. Amerikaliklarning sovet eskadrasiga hujum qiliş ehtimoli bor: «Hughes» firmasining maxsus kompyuteri odamning iştirokisiz qanotli raketalarga start beriş buyruğini bera oladi. Biroq işga tuşiriş uçun kapitan Tyornerning kayutasidagi boşqaruv panelidagi blokirovkani olib taşlaş kerak.

Major Gennadiy Volk boşçiligidagi havo tankeri ekipaji maşğulot hududidagi razvedka samolyotlarini yoqilği bilan taʼminlaş böyiça odatiy vazifani bajaradi. Volkning uçişida Şimoliy flot aviatsiya birlaşmasi komandiri, general-mayor Pavlov ham iştirok etadi; u yangi maşinalarga qayta öqitiş uçun eng qobiliyatli uçuvçilarni tanlamoqçi. Volkka qiziqib qolgan u uçişdan oldin ikkinçi uçuvçini almaştiradi. Nomaʼlum sabablarga köra Volk, şunga qaramay, qayta öqitiş va keyingi ilgarilaşdan voz keçadi va öz ekipajining şturmani Sergey Skibani oldinga surişga harakat qiladi.

Tu-16 razvedka samolyotlarini yoqilği bilan taʼminlaydi va şu payt Tyornerning kemasini qöriqlayotgan amerikalik «R-3 Orion» qidiruv-zarba samolyoti bilan uçraşadi. Maʼlum böladiki, uning komandiri mayor Armstrong va Volk «eski tanişlar». Uçuvçilar efirda gaplaşadi.

Şu orada kemada favqulodda hodisa yuz beradi: reaktor böyiça mutaxassis Alan reaktor sovutiş konturida oqiş aniqlaydi. Tyner suv yuzasiga çiqmaslikka qaror qiladi va Alanga nosozlikni bartaraf etişni buyuradi. Biroq nosozlikni tuzatib bölmaydi va kema suv yuziga çiqişga majbur böladi. Uni sovet kuçlari aniqlaydi, amerikaliklar esa hammasi tartibda ekanini aytadi.

Kuçli nurlaniş dozasini olgan Alan faqat sovet harbiylaridan yordam oliş mumkinligini tuşunadi. Şu sababli u kapitanning kayutasiga ötib, öt boşqaruv tizimidagi blokirovkani olib taşlaydi. Söng radioxonaga bostirib kiradi, u yerdan aloqaçini itarib çiqaradi va SOS signalini yuboradi. Alan kemadan plotga sakrab qoçmoqçi bölganida, Tyner uni öldiradi.

Sovet razvedka samolyotlari kemadan kelayotgan SOS signalini pelengatsiya qiladi va radiatsiyaning kötarilgan darajasini qayd etadi. Maslahatdan söng Şimoliy flot qömondoni admiral Spirin Tu-16 samolyotini qutqaruvçi kater «Frigat» va taʼmirçilar guruhi bilan kemaga yuboriş qarorini qabul qiladi. Ularni maqsadga samolyot kapitani Gremyaçkin — Volkning ikkinçi uçuvçisi olib borişi kerak. Biroq yölning yarmida Gremyaçkinning samolyoti kuçli qarşi havo oqimiga tuşib qoladi. Unga vazifani bajariş uçun yoqilği yetmaydi. Uni faqat Volkning samolyoti yoqilği bilan taʼminlaşi mumkin, ammo unda özining yoqilğisi deyarli qolmaydi. Oxir-oqibat Spirin Volkka «doira böylab turiş»ni va Gremyaçkin samolyotini kutişni buyuradi.

Şu orada amerikalik eskadra qömondoni admiral Rink sovet kuçlari kemaga qutqaruvçi yuborganini bilib oladi. Amerikaliklar sovet harbiylarining kemaga çiqişiga yöl qöyişi mumkin emas, ammo ularda buni tösişga qonuniy asos yöq. AQŞdan uçiş ob-havo sababli imkonsiz, Grenlandiyadan Tyner kemasigaça esa 8 soatlik parvoz. Şu sababli Rink qutqaruvçining yoqilği bilan taʼminlanişini buziş qarorini qabul qiladi.

Volk va Gremyaçkin stikovkaga tayyorlanayotganda yonida Armstrongning samolyoti paydo böladi. «Orion» sovet samolyotlari oldiga ötadi va dvigatellaridan çiqayotgan turbulent oqimlarni ularga yönaltirib, stikovkaga xalaqit berişga urinadi. Armstrong jazosizlikka işonadi: neytral havo hududida sovet samolyotlari unga öq uzmaydi. Biroq Volk ogohlantiruvçi otişga tayyorlaniş buyruğini beradi, ekipajlar esa stikovkani amalga oşirib, yoqilği quyişni uddalaydi. Gremyaçkinning samolyoti topşiriqni muvaffaqiyatli davom ettirib, favqulodda amerikalik suv osti kemasi joylaşgan hududga yöl oladi, Volk esa dvigatellar tortişini oşirib, Armstrongning özini deyarli şönğişga majbur qiladi.

Gremyaçkinning samolyoti maqsadga yetib, taʼmirçilar bilan katerni tuşiradi. Biroq Tyner ularni kemaga qöymaydi va dengizçiga ogohlantiruvçi öq uzişni buyuradi.

Şu orada amerikalik dengizçilar nosozlikni bartaraf etişga urinadi, ammo reaktor bölimida yonğin boşlanadi. Kompyuter zanjirlarida kuçlaniş pasayadi va qurol böyiça ofitser uni öçirişni buyuradi. Bu qisqa tutaşuvga olib keladi va kompyuter qurol tizimlariga sovet kemalariga qarşi raketa zarbasi buyruğini beradi. Ularga nişon maʼlumotlari maşğulot davomida kiritilgan edi. Uçirişni taqiqlaş buyruği ötmaydi, çunki Alan kapitan panelidan uçirişga ruxsat kiritgan edi. Tyner blokirovkani qayta yoqişga ulgurmaydi va kema sovet eskadrasiga qarşi ikkita raketa uçiradi. Ikkinçi salvo uçun uskunalarning avtomatik qayta yuklanişi boşlanadi…

Sovet kemalari yaqinlaşayotgan qanotli raketalarni aniqlaydi. Aviataşuvçi kreyser «Kiev»ning zenit-raketa majmuasi harakatlari bilan raketalarni yöq qilişga muvaffaq bölinadi. «Kiev» bortidan Yak-38 samolyotlari kötariladi; maqsad raketalarni uçirgan amerikalik atom suv osti kemasini çöktiriş. Biroq Spirin bilan admiral Rink boğlanib, hujumni 10 daqiqaga keçiktirişga köndiradi va raketa uçirilişi nosozlik natijasi ekanini, ekipaj kemani tark etgaç amerikaliklarning özlari uni çöktirişini tuşuntiradi. Spirin rozi bölib: «Agar 10 daqiqadan keyin kemani ular çöktirmasa — uni biz çöktiramiz», deydi.

Ekipaj favqulodda kemadan evakuatsiya qilinadi; kema suvga töladi va tubiga çökadi.

Raketa kreyseri «Kirov» (065-son)ga sovet mutaxassislarini bort ga oliş buyurilgan.

Şu orada mayor Volkning samolyotida yoqilği tugaydi va u planerlaş rejimida eng yaqin qirğoqqa intiladi. Biroq Skiba yeçim topadi — Ikkinçi jahon uruşi davridan qolgan eski nemis aerodromiga qöniş. Ekipaj buni uddalaydi. Samolyot kiçik şikast oladi, ekipaj esa jiddiy bölmagan jarohatlar bilan qutuladi.

Oradan biroz vaqt ötgaç, butun ekipaj general Pavlovning kvartirasiga yiğiladi. Keçki suhbat çoğida Pavlovning xotini Volkning xotiniga, nega u yangi texnikaga qayta öqitilişdan boş tortayotganini aytib beradi: 8 yil oldin Volkning raketa taşuvçi samolyoti uçiş paytida qulab, yonib ketgan. Skiba Volkni yonayotgan samolyotdan olib çiqqan, ammo jiddiy jarohat olib, oyoqsiz qolişiga oz qolgan. Uzoq davolaniş va Volkning saʼy-harakatlaridan söng Skibaga uçişga ruxsat berilgan, ammo faqat yordamçi vazifadagi gaz turbinali dvigatelli samolyotlarda (yoqilği quyuvçilarda). Biroq şu keçqurun Skiba özi general Pavlovga zaxiraga çiqiş haqida ariza beradi va Volkni «majburiyatlardan» ozod qiladi. Epilogda Volk Tu-95RTs dengiz razvedka-nişonlovçi samolyoti ekipaji komandiri sifatida uçib ketadi.