«Interventsiya» (dastlabki nomi — «Ksidias xonadonining uluğvorligi va inqirozi») — Gennadiy Polokaning rejissyorligidagi sovet badiiy filmi, Lev Slavinning şu nomli pyesasi asosidagi tomoşabop buffonada. «Interventsiya» 1968-yilda suratga olingan, lekin tsenzura sabablariga köra prokatga çiqarilmagan. Film faqat 1987-yilda ekranlarga çiqdi.
1Treylerlar
▶2Rollarda
Vladimir Vysotsky, Olga Aroseva, Valeri Zolotukhin
3Syujet
Voqea 1919-yil bahorida bölib ötadi; oq gvardiyaçilar hukmronligi ostidagi Odessaga Antanta qöşinlari keladi,…
Voqea 1919-yil bahorida bölib ötadi; oq gvardiyaçilar hukmronligi ostidagi Odessaga Antanta qöşinlari keladi, bolşeviklarga qarşi kuraşuvçilar ularga katta umid boğlaydilar.
Boş qahramon — Yevgeniy Brodskiy (Vladimir Vysotskiy) bankir ayol Ksidiasning 19 yoşli öğli Jenya uçun repetitor bölib işlaydi. Şu bilan birga Brodskiy xorijiy askarlar orasida tarğibot olib boruvçi yaşirin bolşevik guruhining rahbari hisoblanadi. Uning boşiga 10 000 rubl oltin miqdorida mukofot belgilangan. 1919-yil martida bankir ayolning, keyin esa uning öğlining xabarçiligi tufayli, şuningdek yaşirin guruh aʼzolaridan biri (Sanka) masʼuliyatsizligi natijasida, Brodskiy va boşqa yaşirin iştirokçilar hibsga olinib, qatl etiladi.
4Rollarda
Vladimir Vysotskiy — örtoq Brodskiy, u ayni paytda Mişel Voronov…

Vladimir Vysotskiy — örtoq Brodskiy, u ayni paytda Mişel Voronov (tarğibotçi)
Yuliya Burigina — Janna Barbe, kommunistka, III Internatsional arbobi
Gelena Ivlieva — Sanka-gulfurūş, u ayni paytda Feklа-bolşeviçka
Olga Aroseva — madam Ksidias, boy beva ayol
Valeriy Zolotuxin — Yevgeniy, Odessa universiteti talabasi, madam Ksidiasning öğli
Yuriy Riçkov — Petya, madam Ksidiasning sevgilisi
Yefim Kopelyan — Filipp, jinoiy avtoritet
Rufina Nifontova — madam Tokarçuk, bosqinçi ayol
Vladimir Tatosov — Imertsaki, qimorboz
Yuriy Katin-Yartsev — mʼsye Zolotnitskiy, xizmatlari uçun taqdirlangan «ayiq» (seyflarni oçiş mutaxassisi)
Yuriy Tolubeyev — Solomon Şuster, halol dorixonaçi
Marlen Xutsiyev — general DʼAnselm, ittifoqçi qöşinlar boş qömondoni
Pavel Pankov — uning şaxsiy tarjimoni
Stanislav Sokolov — leytenant Benua
Nikolay Dupak — kapral Barbaru
Valentin Burov — Rodion, u ayni paytda matros Bondarenko, bolşevik
Pavel Pervuşin — Stepan, Georgiy xoç sohibi, monarxist
Yuriy Pogrebniçko — Veteran, fransuz askari
Valentin Gaft — Uzun, fransuz askari
Georgiy Ştil — Marsial, fransuz askari
Andre Segolo — Ali, senegallik, fransuz mustamlaka qöşinlari askari
Yuriy Rodionov — Selesten, fransuz askari
Sergey Yurskiy — konferansye, niqoblar (aristokrat, spekulyant, yarim fohişa ayol va oq gvardiyaçi)
Yevgeniy Şiffers — Polokiy, kontrrazvedka polkovnigi
5Suratga oluvçilar guruhi
Rejissyor-postanovkaçi: Gennadiy…
Rejissyor-postanovkaçi: Gennadiy Poloka
Operatorlar: Vladimir Burikin, Yevgeniy Mezentsev
Rassom: Mixail Şçeglov
Kompozitor: Sergey Slonimskiy
Qöşiqlar matni: Vladimir Vysotskiy
6Filmdagi qöşiqlar
Filmdagi deyarli barça qöşiqlarni Vladimir Vysotskiy…

Filmdagi deyarli barça qöşiqlarni Vladimir Vysotskiy yozgan:
Sanka qöşiği («Dengiz böyida, port yonida…») — filmga kiritilmagan;
«Momaqaldiroq gumburladi» — Vysotskiyga faqat 2- va 4-bandlar tegişli. Qöşiqning maşinkada yozilgan variantlaridan birida 1- va 3-bandlar yonida «xalq ijodi» degan izohlar bor; aslida «Momaqaldiroq gumburladi» qöşiğining 1- va 3-bandlari, şuningdek «Bosqinçilar» qöşiğining matni («Valixovskiy xiyobonida») Slavinning pyesasi asl matniga kirgan edi. Filmda, pyesadagi kabi, «Momaqaldiroq gumburladi»ni Filipp ijro etadi, «Bosqinçilar»ni esa Galina Ribak va Boris Siçkin juftligi kuylaydi;
«Ajdodlarimiz davrida…» — filmga kiritilmagan;
«Yoğoç kostyumlar» qöşiği (Vysotskiy S. Slonimskiy musiqasiga yozgan, muallifning özi Brodskiy-Voronov rolida ijro etgan).
7Yaratiliş tarixi, senzura
«Respublika ŞKID» filmining katta muvaffaqiyatidan söng, 1967-yil yanvarida rejissyor Gennadiy Polokaga Lev…
«Respublika ŞKID» filmining katta muvaffaqiyatidan söng, 1967-yil yanvarida rejissyor Gennadiy Polokaga Lev Slavinning, öşa paytga kelib sovet dramaturgiyasi klassikasiga aylangan «Interventsiya» pyesasi asosida film suratga oliş topşirildi. Rejissyorning özi aytişiça, u ««rasmiy kinematograf» tomonidan fuqarolar uruşi haqidagi filmlarda töplangan qoliplardan ezilib», bir intervyuda «inqilobning dastlabki yillaridagi teatr va kino anʼanalarini, balagan, köça va skomorox tomoşalari anʼanalarini tiklaş»ga çaqirgan.
Gennadiy Poloka aktyorlarni taklif qilmagan: tajribada iştirok etişga tayyor «ixtiyoriylar» özlari kelganlar — Yuriy Tolubeyev, Yefim Kopelyan va boşqalar. Birinçilardan biri bölib Vsevolod Abdulov keldi; uning Jenya Ksidias rolidagi sinovi muvaffaqiyatsiz çiqdi, natijada bu rolni Valeriy Zolotuxin ijro etdi; şunga qaramay, aynan Abdulov rejissyorga öşa paytda unga butunlay notaniş bölgan Vladimir Vysotskiyni tavsiya qilgan.
Pyesa ekranlaştirilişining taşabbuskorlari filmni Oktyabr inqilobining 50 yilligiga bağişlamoqçi bölişgan, lekin ish çözilib ketib, film faqat 1968-yil iyunida tugallangan.
Boşida körinadigan afişali ustun bilan eslatilgan, 1920-yillar boşidagi teatr tomoşalari, jumladan Vsevolod Meyerxold qöyilişlari uslubida suratga olingan film işçi nomi bilan «Interventsiya» deb atalgan, lekin montaj jarayonida «Ksidias xonadonining uluğvorligi va inqirozi» deb nomlangan; şu nom bilan G. Poloka filmni «Lenfilm» kinostudiyasi Badiiy kengaşiga topşirgan. Şunga qaramay, 1968-yil noyabrida Davlat kino qömitasi raisi A. V. Romanov unga taqiq qöydi: «„Ksidias xonadonining uluğvorligi va inqirozi“ filmi «Lenfilm» kinostudiyasi va rejissyor G. Polokaning aniq badiiy yeçimni topa olmagani va şu bilan jiddiy ğoyaviy xatolarga yöl qöygani ravşan ijodiy muvaffaqiyatsizlikdir».
Ayrim maʼlumotlarga köra, Polokaning filmi nafaqat partiya amaldorlariga, balki pyesa muallifi Lev Slavinga ham yoqmagan; 1967-yil mayida Moskva «Satira» teatrida «Interventsiya» qöyilişi premyerasi bölib ötdi — taqqoslaş öz-özidan kelardi.
Filmni qutqarişga urinib, suratga oliş guruhi L. I. Brejnevga xat yölladi; köp yillar ötib G. Poloka xat muallifi V. Vysotskiy ekanini taʼkidlagan, lekin V. Zolotuxinning kundaligidagi yozuvlarga köra, tuzatişsiz qabul qilingan va barça aktyorlar imzolagan xat matni Zolotuxinga tegişli edi. Uşbu xatda şunday deyilgan edi: «Biz xohlaganimizdek, filmimizga ommaviy tomoşabin kelişini istadik va şu sababli Sovet hokimiyatining dastlabki yillari inqilobiy sanʼatida tuğilgan tamoyil va usullarni işimizda tiklaşga qaror qildik, bu sanʼat öz-özidan xalq, balagan va maydon tomoşalarining çuqur ildizlaridan kelib çiqqan edi. „Eng jiddiy mavzuga, — dedik biz, — eng jasur, tarğibiy yeçim, hatto buffonada va grotesk darajasigaça“. Şuning uçun baʼzi örtoqlarning rejissyor va aktyorlar mavzuga hurmatsizlik bilan yondaşgan, xususan bolşeviklar obrazlarini kulgili, börttirilgan şaklda körsatgan degan fikri bizga tuşunarsiz».
Xatga javob kelmadi; faqat 1987-yilda film javondan olinib, tiklandi va prokatga çiqarildi. Filmni tiklaş vaqtida V. Vysotskiy qahramonining ayrim sahnalarida yaroqsiz fonogrammani Aleksey Buldakov ovozlantirgan.
8Prokat
Film 1987-yilda ekranlarga çiqdi. Litsenziyalangan DVDʼni «CP Digital» firmasi…
Film 1987-yilda ekranlarga çiqdi. Litsenziyalangan DVDʼni «CP Digital» firmasi çiqargan.[qaçon?]
Matn: maqola tarjimasi «Интервенция (фильм)» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.