= Invasion of the Body Snatçers =
«Invasion of the Body Snatçers» (1956) — Don Siegel suratga olgan, Jack Finney romani asosidagi ilmiy-fantastik qörqinçli film.
1994-yilda film «madaniy, tarixiy yoki estetik ahamiyatga ega» deb topilib, Milliy film reyestriga kiritildi. Amerika Kino Instituti versiyasiga köra, bu surat «10 ta janrdagi 10 ta film» röyxatidagi «10 ta eng yaxşi ilmiy-fantastik film» röyxatida 9-örinni egallaydi.
1Treylerlar
▶2Rollarda
Kevin McCarthy, Dana Wynter, King Donovan
Don Siegelrejissyor3Syujet
Psixiatriya şifoxonasiga olib kelingan doktor Mayls Bennell (Kevin McCarthy) aqldan ozmaganini isbotlaş uçun…
Psixiatriya şifoxonasiga olib kelingan doktor Mayls Bennell (Kevin McCarthy) aqldan ozmaganini isbotlaş uçun jinni bölib baqiradi. U Davlat psixiatriya kasalxonasi doktori Hill (Whit Bissell)ga özining ajoyib hikoyasini aytib beradi…
Hammasi ötgan payşanba kuni boşlangan. Bennell Kaliforniyadagi Santa-Mira şahriga ikki hafta davomida tibbiy konferensiyada bölgandan keyin qaytadi. Hamşira Sally Withers uni vokzalda kutib oladi va uning yöqligida kasalxonaga bir neça kişi murojaat qilganini, ammo ular nima bilan kasallanganini aytmaganini xabar qiladi. Mayls bolalikdagi dösti Becky Driscoll (Dana Wynter)ni uçratadi. Ular maktab va kollejda birga öqigan, deyarli beş yil ajralib qolgan edi; Becky Londonda bir neça yil yaşab, ajraşgandan keyin qaytib kelgan. Doktor şuningdek ğalati hodisalarni ham payqaydi: Beckyning singlisi Wilma (Virginia Christine) amakisi Iro (Tom Fadden)ning özi bölib körinmasligini aytadi. Keyin kiçkina Jimmy ismli bola, uni stansiyadan kelayotganda deyarli urib yuborgan edi, onasi Anna Grimaldidan qoçib, vahima bilan yiğlaydi va onasi endi uning onasi emasligini baqiradi. Wilma bilan şaxsan uçraşganda, u birovning Iro amakiga mohirona öxşab olganini, uning hissiyotlarida heç qanday tuyğu yöqligini aytadi. Mayls Wilmani mutaxassis qabuliga yozdirişga qaror qiladi. Iro bilan qisqa uçraşganda, Mayls uning xatti-harakatida heç qanday ğayrioddiylikni sezmaydi.
Taniş psixiatr doktor Dan Kaufman (Larry Gates)dan Mayls bunday bemorlar sönggi kunlarda juda köpligini bilib oladi. Şu bilan birga, bir neça kundan keyin ular hammasi yaxşi ekanligini aytadi, şifokor esa ularga heç qanday yordam körsatmagan bölsa ham.
Mayls va Becky öpişadi va yana uçraşişga qaror qilişadi. Ular kafega boradilar, ammo Maylsni dösti Jack Belicec (King Donovan) şoşilinç kelişga çaqiradi. Uning uyida ular ğalati, töliq şakllanmagan, Jackka uzoqdan öxşagan jasadni topadilar. Jasadda barmoq izlari yöq va u katalepsik uyquda yotgan tirik odam taassurotini beradi. Mayls juda hayron bölib, Jackdan jasadga qarab turişni va unda röy bergan barça özgarişlar haqida xabar berişni söraydi. Suhbat davomida Jack tasodifan singan idiş bölagidan qölini kesib oladi. Keyin Mayls Beckyni uyiga olib boradi va u yerda Beckyning otasi yertöladan çiqayotganini köradilar. Mayls bunga eʼtibor bermaydi. Şu orada Jack va uning xotini Teddy (Carolyn Jones) uxlab qoladilar, uyğonganda esa jasad oxirigaça Jackka aylanganini, hatto qölidagi kesikkaça, köradilar; kesik ham bir zum közini oçadi. Ular Maylsning oldiga yuguradilar, u doktor Kaufmanga qönğiroq qilib, kelişini söraydi. Turmuş örtoqlar Maylsdan Becky haqida söraganda, unda dahşatli şubha paydo böladi. U Beckyning uyiga şoşiladi va taqillatmaslikka qaror qilib, yertöladagi deraza orqali kirib oladi. Yertölada u jonsiz yoş ayolning ikkinçi nusxasini topadi. Şundan keyin Mayls uyğonmagan Beckyni öziniki tomonga olib ketadi. Kaufman kelgandan keyin Jackning ikkinçi nusxasi jasadi ğoyib böladi. Skeptik Dan ğalati hodisalarni ilmiy nuqtayi nazardan tuşuntirişga urinadi. Beckyning oldiga borganda ular uning ikkinçi nusxasini ham topa olmaydilar. Kelgan şериф Nick Grivette (Ralph Dumke) ularni uylariga jönatadi.
Ertasi kuni Mayls Jimmy onasidan qörqişni töxtatganini sezadi. Wilma ham odatdagidek yaşa boşlaydi, bu esa doktorni taşvişga soladi. Keçqurun Mayls, Becky, Jack va Teddy issiqxonada ulkan qobiqlarni topadilar; ularning şilimşiq mevalari tezda odamsimon mavjudotlarga aylanadi. Mayls Beckyning otasi qobiqlardan birini öz yertölasiga olib kirganini tuşunadi. Maʼlum böladiki, şaharçadagi aksariyat aholi allaqaçon «ikkinçi nusxalar» bilan almaştirilgan, ular hamma joyga soçilgan qobiqlardan paydo bölgan.
Telefon orqali yordam çaqirişga urinib, Mayls barça telefon liniyalari bloklanganini tuşunadi. Jackning xotini bir qobiq uning ikkinçi nusxasini şakllantirayotganini payqaydi. Mayls Jackni maşinada qöşni şaharçaga aholini ogohlantiriş uçun jönatadi, söng ikkinçi nusxalarni çinğğa bilan teşadi. Keyin u va Becky özlari maşinada jönab ketadilar. Mak — texnik xizmat körsatiş stansiyasi egasi — ularning bagajiga ikkita qobiq solib qöyadi; Mayls ularni keyinroq topib, yoqib yuboradi. U Santa-Miraga hamşira Sallyni olib ketiş uçun qaytişga qaror qiladi, ammo dahşat bilan köradiki, uning «ikkinçi nusxasi» allaqaçon paydo bölgan va uning uyida boşqa nusxalar bor. Beckyning otasi esa uning bolasi uçun qobiq tayyorlab qöygan. Mayls va Becky şaharçada «takrorlanişdan» qutulgan yagona aholi ekanliklarini tuşunib, qoçib ketişadi. Ularni qidirişga buyruq beriladi. Juftlik Bennellning idoraga keladi va kelgan politsiyaçilardan yaşirinadi. Söng uyquga ketmaslik uçun dori içişadi: aynan uyqu vaqtida ikkinçi nusxalar odamlarning örnini egallaydi, odamning xotirasidan butun individual maʼlumotni özlaştirib.
Bedor tun ötadi. Ertasi kuni şaharda jonlaniş boşlanadi. Maydonga yiğilgan barça aholi mahalliy fermerlar yetiştirgan qobiqlar bilan töla yuk maşinalarini kutib oladi. Şериф bu qobiqlarni qöşni şaharçalardagi barça tanişlariga tarqatişni buyuradi. Mayls Jack Belicec va doktor Kaufmanni qabul qiladi, ammo ikkalasi ham allaqaçon ikkinçi nusxalar bölib çiqadi. Ular juftlikni endi qarşilik körsatmaslikka va hissiyot, sevgi, istak, ambitsiya va imon bölmagan dunyoga qöşilişga çaqiradilar. Kaufman uruğlarning kosmosdan kelganini, qobiqlarga aylanib, ulardan insonlarning mukammalroq nusxasini hosil qiladigan mavjudotlar çiqişini tuşuntiradi. Bu jarayon Yerni mustamlaka qilişning birinçi bosqiçidir.
Qahramonlar sevgisiz dunyo ularga kerak emasligini tuşunadilar. Becky Maylsdan farzand körişni xohlaşini aytadi. Mayls ikkinçi nusxalarni qulflaydi, söng ularning orqasidan ötib, ularga uyqu dorisini yuboradi. Xonaga Grivette bostirib kirib, Maylsga hujum qiladi, ammo Becky unga ham doza yuboradi. Ular ikkinçi nusxalar bölib körinişadi va politsiyaçi Samni aldaşadi, ammo Becky it maşina tagiga tuşib qolişidan xavotirlanib, ularni foş qiladi. Sam uyqu dorisidan bemor bölgan ikkinçi nusxalarni topadi. Asosiy sirena yoqiladi va butun aholi quvğinga tuşadi. Qoçoqlar pol taxtalari ostidagi tunnelga yaşirinadilar; quvuvçilar izini yöqotadilar. Mayls bir lahzaga Beckyni tark etadi, ayol qöşiği uni qiziqtirgan edi. Ammo keyin u qöşiq yuk maşinasidagi radiodan eşitilayotganini köradi, maşinaga esa minglab issiqxonalarda yetiştirilgan qobiqlar ortilmoqda. Beckyning oldiga qaytib, Mayls köradiki, u uyquga qarşi tura olmagan va uning örnini endi butunlay hissiz ikkinçi nusxa egallagan. U yordam çaqiradi va öz aql-idrokdoş «birodarlarining» diqqatini tortadi. Tez orada quvğin töxtaydi: ikkinçi nusxalar Maylsga heç kim işonmasligini tuşunadilar. Mayls gavjum avtomagistralga yetib boradi va maşinalar orasidan yugurib ötib, haydovçilarni ularni kutayotgan dahşatli xavf haqida ogohlantirişga behuda urinadi. Ötib ketayotgan yuk maşinasi kabinasida u qobiqlarni köradi. «Navbat sizlarda!» — deb baqiradi u.
Mayls hikoyasi tugaydi. Doktorlar uning aqliy holatini skeptik baholaydilar va uni aqldan ozgan deb hisoblaydilar. Ammo şifoxonaga qizil çiroqda ötib ketgan yuk maşinasi haydovçisi avtobus bilan halokatga uçrab olib kelinganida va hamşira hodisa joyida körgan ulkan qobiqlar haqida xabar berganida, doktor Hill barça postlarga ogohlantiriş berişni, yöllarni tösişni va huquq-tartibot organlarini ogohlantirişni buyuradi, söng operatordan uni FBI bilan boğlaşni söraydi...
4Işlab çiqariş
Film 1955-yil mart-aprel oylarida 23 kun davomida suratga olingan. Jack Finney romani şunday tugaydi: umri…

Film 1955-yil mart-aprel oylarida 23 kun davomida suratga olingan. Jack Finney romani şunday tugaydi: umri beş yildan oşmaydigan begona mavjudotlar, odamlar kuçli qarşilik körsatayotganini tuşunib, Yerdan ketadilar, garçi ularning bu begona bosqinga qarşi turiş imkoniyati kam bölsa ham. Dastlab Santa-Mira şahri rolini Kaliforniyaning Mill Valley şahri öynaşi kerak edi, ammo u yerda suratga oliş prodyuserlarga qimmatga tuşdi, şuning uçun film Los-Anjeles okrugining turli şaharlarida, şuningdek Bronson darasida suratga olindi. Filmning asosiy syujeti Bennellning şifokorlarga aytib beradigan hikoyasi sifatida taqdim etilgan. Dastlab esa butun videoqator asosiy syujet çiziğining bir qismi sifatida suratga olinib, bölajak film sifatida monteaj qilingan edi; u Bennellning avtomagistraldagi jinniligi bilan tugagan edi. Ammo studiya rahbariyati bunday finalni tomoşabinlar uçun juda pessimistik deb topdi, şuning uçun 1955-yil sentabrida bir kunda kiriş va finaldagi sahnalar suratga olindi; ular tomoşabinga vaziyat unçalik fojiali emasligini anglatardi. Don Siegel va Daniel Mainwaring yakuniy versiyadan mamnun emas edilar, çunki ular dastlabki tahrirni köproq yoqtirgan edilar.
Titrlarda film Superscope nisbati formatida işlab çiqarilgani körsatilgan. Asli film 1.85:1 formatida suratga olingan, ammo monteaj paytida studiya yakuniy kinonusxani 2.00:1 formatida çop etişga qaror qildi, natijada kadr yuqoridan va pastdan kesildi. Walter Wagnerning fikriça, şu sababli tasvirning batafsilligi va aniqligi pasaygan.
5Faktlar
Filmning asosiy ğoyasi birinçi marta avstraliyalik ruhoniy va yozuvçi Robert Potterning kam tanilgan…

Filmning asosiy ğoyasi birinçi marta avstraliyalik ruhoniy va yozuvçi Robert Potterning kam tanilgan «Boğbonning niholi» nomli novellasida ilgari surilgan; u 1892-yilda yozilgan va naşr etilgan, Finney özining manba kitobini yozişdan 60 yildan ortiq oldin. Syujetga köra, odam qiyofasiga kirgan begonalar Yerni keyinçalik töliq bosib olişni osonlaştiriş uçun odamlarga qarşi halokatli infeksiya işlab çiqarişga harakat qiladilar. Ammo bu kitob heç qanday maşhurlikka ega bölmadi va tez orada Herbert Wellsning «Dunyolar uruşi» asarining ulkan muvaffaqiyati bilan soyada qoldi.
Filmda kiçik rolda benzokolonka xodimi sifatida Sam Peckinpah suratga tuşgan. Keyinçalik u ssenariy yaratişda iştirok etib, uni deyarli butunlay qayta yozganini daʼvo qildi. Uning daʼvolari şu qadar qatʼiy böldiki, filmning ssenariy muallifi şikoyat beriş bilan tahdid qildi, şundan keyin Peckinpah tinçlandi. Uning ölimidan keyin vorislari bu masalani yana kötarganlar.
Film ekranga çiqqandan keyin köpçilik uni allegoriya sifatida qabul qildi. Kimdir film kommunistik tahdid haqida, boşqalar esa aksinça, makkartizmga qarşi film deb hisobladi. Don Siegel bunday maqsad közlamaganini, şunçaki begona bosqini haqida film suratga olganini daʼvo qildi.
Filmning syujeti bir qança multserial epizodlarida parodiya qilingan: «Qora plaş» (epizod «Karam hayvonlari»), «Çiqindi» (epizod «Çiqindi va köz infeksiyasi»), «Janubiy park» (epizod «Gotlar bolalari 3: Poza çiqişi»), «Simpsonlar» (epizod «Treehouse of Horror XXIX») va «Kapitan Simian va kosmik maymunlar» (epizod «Invasion of the Banana Snatçers»).
Robert Rodriguezning «Poygaçilar» filmida «Invasion of the Body Snatçers» kinoteatrda körsatiladigan epizod bor. Zal tomoşabinlaridan birini Kevin McCarthy öynagan. Bundan taşqari, filmning oxirida, yakuniy titrlar tugagandan keyin, asosiy syujetdan olib taşlangan, kinoteatrdagi epizodning bir qismi körsatiladi, unda McCarthy iştirok etadi.
6Kadrlar
4
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDB
4 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «Вторжение похитителей тел (фильм, 1956)» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.