Jodorowsky's Dune

1972-yilda kinoprodyuser Arthur P. Jacobs boşçiligidagi Apjac International (APJ) prodyuser kompaniyasi Dune filmini suratga oliş huquqlariga opsion sotib oldi. Biroq Jacobs film işlab çiqilişidan oldin, 1973-yilda vafot etdi.

1974-yil dekabrida Jean-Paul Gibon boşçiligidagi frantsuz konsorsiumi APJʼdan film huquqlarini sotib oldi, rejissyor sifatida esa Alejandro Jodorowskiy belgilandi. Frantsuz prodyuseri Miçel Seydoux bilan birga Jodorowskiy boşqalar qatorida Virgin Records va progressiv rok guruhlari Tangerine Dream, Gong hamda Mike Oldfield bilan boğlandi, söngra saundtrekni yoziş uçun Pink Floyd va Magmaʼni tanladi. Dekor va personajlar dizayni uçun rassomlar H. R. Giger, Chris Foss va Jean Giraud, maxsus effektlar uçun Dan ÖBannon, rollar uçun esa Salvador Dalí, Orson Welles, Gloria Swanson, David Carradine, Mick Jagger, Udo Kier, Amanda Lear va boşqalar jalb qilindi. Jodorowskiy öğli Brontisʼni — prodyuserlik işlari boşlanganda 12 yoşda bölgan bolani — Paul Atreides rolini ijro etişi uçun möljallagan edi.

Herbert 1976-yilda Yevropaga sayohat qildi va 9,5 million dollarlik byudjetning 2 million dollari faqat prodyuserlik xarajatlariga sarflanganini hamda Jodorowskiyning ssenariysi 14 soatlik film bölişiga olib kelişini bilib oldi ("U telefon kitobi hajmida edi", deb keyinçalik Herbert esladi). Jodorowskiy manbaga nisbatan ijodiy erkinlik oldi, lekin Herbertning aytişiça, u va Jodorowskiy döstona munosabatda bölişgan. Ikki yarim yil işlab çiqilgandan söng loyiha moliyaviy sabablarga köra töxtab qoldi: umumiy 15 million dollarlik byudjetni töldiriş uçun yana 5 million dollar kerak edi, investorlardan qöşimça mablağ jalb qiliş urinişlari esa muvaffaqiyatsiz tugadi.

1976-yilda film huquqlarini frantsuz konsorsiumidan italiyalik prodyuser Dino De Laurentiis sotib oldi, u oxir-oqibat rejissyor David Lynch boşçiligida 1984-yilgi Dune filmini çiqardi.

2023-yil yanvarida Paviç The New York Times gazetasida Jodorowskyʼs Dune haqida esse çop etdi, unda sunʼiy intellekt sanʼati illyustratsiyalari masalalari muhokama qilingan.

Katta hajmli film-kitobning (30×22×9 sm) atigi 20 nusxasi işlab çiqarilgan, ulardan bir qölda sanarli nusxalar saqlanib qolgan. 2021-yilda Parijdagi Çristieʼs auksionida film-kitoblardan biri storyboard uçun jahon rekordi narxi — 2.660.000 € ga sotildi.

Frantsuz rassomi Jean "Moebius" Giraud Jodorowskiy bilan hamkorlikda butun filmni aks ettiruvçi 3000 rasmdan iborat storyboard yaratdi.

Salvador Dalí Imperator rolini ijro etişi kerak edi va u Gollivud tarixidagi eng yuqori haq oladigan aktyor bölişni xohlaşini aytdi. U filmda iştirok etiş uçun soatiga 100 000 dollar söradi. Jodorowskiy rozi böldi, lekin keyin Imperator sahnalarini şunday qisqartirdiki, Dalí bor-yöği bir soat kerak bölsin, qolgan replikalarini esa robotsimon öxşaşi aytsin. Dalí şart qöydi: plastik öxşaşi uning muzeyiga topşirilsin, uning taxti esa bir-biriga kesişgan ikki delfindan iborat hojatxona bölsin.

Jodorowskiyning filmning davomiyligi borasida murosaga bormasligi filmning suratga olinmaganining asosiy sabablaridan biri böldi. Gollivud filmning uzunligi ikki soatdan oşişini istamasdi. Jodorowskiy esa moslaşuv uçun 10 dan 14 soatgaça eng munosib davomiylik deb hisoblardi.

Filmda taʼkidlanişiça, Jodorowskiyning ssenariysi, keng qamrovli storyboardlari va konsept-sanʼat asarlari barça yirik kinostudiyalarga yuborilgan va ular keyingi filmlarga, jumladan, Star Wars, Alien seriyasi, Flash Gordon, Terminator seriyasi va The Fifth Elementʼga taʼsir qilib, ilhom bergan. Xususan, Jodorowskiy jamoasi — ÖBannon, Foss, Giger va Giraud — keyinçalik 1979-yilgi Alien filmida hamkorlik qilgan.

"Ssenariy yoziş katta ish edi", deydi Jodorowskiy filmda. Herbertning romani haqida u şunday deydi: "Bu juda… Prust kabi, men uni buyuk adabiyot bilan soliştiraman."

Hujjatli film xulosa qiladiki, Jodorowskiyning saʼy-harakatlari behuda ketmagan va u hamda Giraud özlarining köplab ğoyalarini 1980-yildan naşr eta boşlagan grafik romanlar seriyasi The Incal uçun qayta işlatgan.

Loyiha 2011-yil mayda rasman eʼlon qilingan. Rejissyor Paviç 1970-yillardagi muvaffaqiyatsiz moslaşuvning asosiy iştirokçilari bilan keng qamrovli intervyular seriyasini yozib oldi; suratga oliş Fransiyada, Şveytsariyada, Buyuk Britaniyada va AQŞʼda ötkazildi.

Jodorowskyʼs Dune 2013-yil mayida Kann kinofestivalining Directorʼs Fortnight dasturida premyerasini ötkazdi. Sony Pictures Classics 2013-yil iyulida filmning Şimoliy Amerikadagi tarqatiş huquqlarini sotib oldi va keyinçalik kinoteatrlarda namoyiş sanasini 2014-yil 7-martga belgiladi. Film 2014-yil 8-iyulda DVD va talab böyiça (on-demand) çiqarildi.

Film tanqidçilar tomonidan yuqori baholangan. Variety filmni "aqlni lol qoldiruvçi kult film" deb atagan va rejissyor Paviç "hatto tuğilmasdan oldingi şaklida ham film Jodorowskiy syujeti orqali singdirmoqçi bölgan jamoaviy ongning öziga xos turini namoyon etgani"ni, bu esa keyingi ilmiy-fantastik filmlarga taʼsir qilganini körsatuvçi qiziqarli nazariyaga duç kelganini yozgan. The Hollywood Reporter esa "qiziqarli hujjatli film bu haddan taşqari ulkan epikni afsonaviy yöqolgan şedevr sifatida asoslaydi" deb yozgan. Entertainment Weekly Jodorowskyʼs Duneʼni 2014-yilning 10 ta eng yaxşi filmi qatoriga kiritgan.

Şarhlarni umumlaştiruvçi Rotten Tomatoes veb-sayti Jodorowskyʼs Duneʼga 121 tanqidçining şarhlari asosida 98% ijobiy baho bergan, örtaça reyting esa 8/10. Saytning umumiy xulosasi: "Qisman mulohazali hurmat, qisman esa ötkazib yuborilgan imkoniyat haqidagi aççiq eslatma, Jodorowskyʼs Dune yöqolgan ilmiy-fantastik afsonaga qiziqarli nigoh taqdim etadi."

Vaznli örtaça körsatkiçdan foydalanadigan Metacritic filmga 31 tanqidçi asosida 100 balldan 79 ball bergan, bu "umuman ijobiy" şarhlarni bildiradi.

Film bir neçta tanqidçilarning yil yakuniy röyxatlariga kiritilgan.