John Carter

1881-yilda Edgar Rays Berrouz vafot etgan amakisi Jon Karterning dafn marosimida hozir böladi. Karter AQŞdagi Fuqarolar uruşi davrida Konfederatsiya armiyasida kapitan bölgan. Karterning körsatmasiga köra, jasad faqat içkaridan oçilişi mumkin bölgan maqbaraga qöyiladi. Uning vakili Berrouzga Karterning şaxsiy kundaligini öqiş uçun beradi.

1868-yilgi xotiralarda Arizona hududida Ittifoq polkovnigi Pauell Karterni mahalliy apaçilarga qarşi kuraşda yordam beradi degan umidda hibsga oladi. Karter qamoqxonadan qoçadi, lekin uzoqqa keta olmaydi, çunki Amerika otliq askarlari uning izidan quvib yetadi. Apaçi tödasi bilan töqnaşuvdan söng Karter va yaralangan Pauell quvğin qilinadi va oxir-oqibat oltinga töla ğorga yaşirinişadi. Şu payt ğoriga tern kirib keladi va ikki odamni kutilmaganda körib, piçoq bilan ularga hujum qiladi. Karter uni öldiradi, lekin tasodifan ternning kuçli medalyonini faollaştirib qöyadi va beixtiyor halokatga yuz tutayotgan Barsum sayyorasiga, Karter biladigan nomi bilan Marsga ötib qoladi. Sayyoraning turli ziçlikdagi suyaklari va past tortiş kuçi tufayli Karter baland sakray oladi va ajoyib kuç talab qiluvçi işlarni bajara oladi. U yaşil marsliklar — tarklar va ularning jeddaki Tars Tarkas tomonidan asirga olinadi.

Barsumning boşqa qismida qizil marsliklarning Gelium va Zodanga şaharlari ming yildan beri uruş holatida. Zodanga jeddaki Sab Tan terinlar yetakçisi Matay Şangdan olgan maxsus qurol bilan qurollanib, öt oçişni töxtatişni va uruşga çek qöyişni taklif qiladi — buning uçun Gelium malikasi Deya Toris bilan turmuş qurişi kerak. Malika qoçadi va uni Karter qutqaradi.

Karter, Deya va Tarkasning qizi Sola Yerga qaytiş yölini topiş uçun muqaddas daryo böyidagi joyga boradi. Ular medalyonlar «töqqizinçi nur»dan quvvat olişini aniqlaydi, bu nur Sab Tanning qurolining ham manbai hisoblanadi. Şu paytda ularga Şang boşçiligidagi Varxun deb nomlangan yovuz irq hujum qiladi. Karter va Deya Zodangaga qaytariladi. Ruhan tuşkun Deya Sab Tanga turmuşga çiqişga noiloj rozi böladi va Karterga medalyonni qanday işlatib Yerga qaytiş mumkinligini tuşuntiradi. Karter qolişga qaror qiladi va Şang qöliga tuşadi. Şang unga terinlarning maqsadini tuşuntiradi: ular turli olamlardagi sivilizatsiyalarni öz halokatiga boşqarib, sayyora resurslarini sörib oladi va Barsumda ham xuddi şuni qilişni rejalaştirmoqda, buning uçun sayyorani boşqarişga Sab Tanni tanlagan. Karter Solа bilan tarklar oldiga qaytib, ulardan yordam söraydi. U yerda tarklar Tarkasning Tal Hajus degan şafqatsiz yirtqiç tomonidan ağdarilganini bilib oladi. Karter va yaralangan Tarkas arenada ikkita ulkan Buyuk Oq Maymun bilan kuraşadi, şundan söng Karter Hajusni öldiradi va şu bilan tarklar yetakçisiga aylanadi.

Tarklar armiyasi Geliumga hujum qilib, Zodanga qöşinini mağlub etadi, Sab Tan öldiriladi, Şang esa qoçişga majbur böladi. Karter Deyaga uylanib, Geliumning şahzodasi böladi. Ularning birinçi keçasida Karter Marsda abadiy qolişga qaror qiladi va medalyonini taşlab yuboradi. Şu imkoniyatdan foydalanib, Şang qisqa vaqtga yana paydo böladi va Karterga yana bir çaqiriq yuboradi — uni Yerga qaytariş orqali. Karter Yerdagi medalyonlardan birini topiş uçun uzoq safarga çiqadi. Bir neça yillik behuda qidiruvdan söng u medalyonni topadi va ehtiyotkorlik bilan Angliyaga qaytadi. Lekin tasodifan vafot etadi va jiyani Berrouz foydasiga vasiyat qoldiradi, unda ğayrioddiy dafn marosimi (faqat içkaridan oçiladigan maqbarada) körsatilgan. U medalyonni topganini va Marsga qaytişga tayyor ekanini tuşuntiradi, lekin bu qaytiş uning yer dagi tanasini komaga öxşaş holatda qoldirişini aytadi hamda Berrouzdan uning himoyaçisi bölişni söraydi, çunki terinlar istalgan vaqtda uni topib olişlari mumkin.

Berrouz Karterning maqbarasiga yugurib boradi va işoralardan foydalanib uni oçadi. Şu zahoti terin paydo bölib, qurolini kötaradi, lekin uning orqasida tirik Karter paydo bölib, terinni öldiradi. U Berrouzga heç qaçon boşqa medalyon topmaganini aytadi; aksinça, terinni yaşirinib turgan joyidan çiqarib, medalyonni qölga kiritiş rejasini işlab çiqqan. Şundan söng Karter ölgan terinning medalyonidan foydalanib Barsumga qaytadi.