Kastus Kalinovskiy

Rossiya imperiyasining ğarbiy gubernyalarida qözğolon boşlanadi. Dehqonlar non ortilgan aravalarni tortib olişadi. Magnatlar va şlyaxta ularni qöllab-quvvatlaydi, çunki ular rahbarlikka intilmoqda hamda Polşa bilan birlaşişni xohlaydi. Graf Velkopolskiy dvoryanlar yetakçisiga aylanadi, uning otryadlaridan birini öğli Stanislav boşqaradi. Rus yer egasi graf Orlov öz qaramoğidagi dehqonlarni ayovsiz ekspluatatsiya qiladi. Yasʼ Rudenok singlisi Marilyani dehqon qözğoloni yetakçisi Kastus Kalinovskiyga yordam sörab yuboradi. Harbiy general-gubernator graf Muravyovning buyruği bilan «ölkani tinçitiş»ga qozoqlar jalb qilinadi. Velkopolskiy-kiçikning polyak konfederatlar otryadi ular bilan jangga kirişadi, ayni paytda dehqonlarni talaydi. Qarşilik körsatişga urinib körgan Yasʼ kaltaklanadi. Kalinovskiy otryad bilan paydo böladi va u bilan Peterburg universitetida birga öqigan Staslarga şunday deydi: «Sen notöğri odamlar bilan uruşyapsan». Dozorçilar jazo otryadlari yaqinlaşayotganini xabar qiladi. Stas Kalinovskiydan yordam söraşga majbur böladi. Dehqonlar otryadi qozoqlarni tor-mor qiladi va mustahkamlangan qalʼani egallaydi. Kalinovskiy bu yerda öz qarorgohini taşkil etadi. Bozorda Marilya taqiqlangan varaqalarni tarqatadi, Kastus esa dehqonlarni ruhlantirib nutq sözlaydi. Ikkalasi politsiyadan ustalik bilan yaşirinib qoladi. Şu orada Velkopolskiy-katta dehqonlarni öz tomoniga oğdirişga harakat qiladi: ularni öz mulkiga taklif qiladi, yer, erkinlik va milliy birlik haqida gapiradi. Bu yerda hozir bölgan Kalinovskiy mujik panlarga işonmasligini aytadi: xalqning şiori non va yer. Uni qölga olişga urinişadi. Quvişga şoşilgan Stanislav Kalinovskiy otryadi tomonidan asir olinadi. Stasning opasi Yadviga, Kastusni yoşligidan tanigani sababli, uni hiyla bilan qoçirib yuboradi. Dvoryanlar bilan dehqonlarning manfaatlari butunlay ajralib ketadi. Graf Muravyovning jazoçilari qözğolon iştirokçilarini otadi, magnatlar va şlyaxta esa general-gubernatorga podşoga sadoqat haqida ariza bilan vakillik yuboradi. Velkopolskiy-katta Kalinovskiyni qölga tuşiriş uçun hatto öz mulkiga harbiy qism joylaştirişni taklif qiladi. Şu paytda Kastus ofitser kiyimida niqoblanib, parolni bilib olib, podşoning xazinasini öğirlaşga muvaffaq böladi.

Muravyov uni qonundan taşqari deb eʼlon qiladi. Dehqonlar otryadi Velkopolskiylar qalʼasiga hujum qilib uni egallaydi. Yakkama-yakka jangda Kalinovskiy Stanislavni öldiradi. Biroq jazoçilar yetib keladi. Qözğolonçilar mağlub böladi. Qözğolon bostiriladi. Kalinovskiy qölga olinadi. Qatl oldidan u daradan turib xalqqa xayrlaşuv sözini aytadi: «Eşityapsizmi, Belarus! Işonaman — mehnatkaşlar, işçilar va dehqonlarning erkin Belarusi böladi!» Javoban: «Eşitdik!» degan ovoz yangraydi.