Kinsey

Teglayn: «Keling, seks haqida gaplaşaylik»

Film qahramoni, professor Alfred Kinsi öz jinsiy hayoti haqida intervyu beradi. Intervyu davomida Kinsining hayotidagi eng yorqin lahzalar tomoşabinga bir neça xotira parçalari şaklida körsatiladi. Ikki syujet liniyasi namoyon böladi: birida Kinsining bolaligi va bolalar skautlaridagi tajribasi, ikkinçisida esa Kinsining hafsalasi pir bölgan otasiga biologiya sohasida kasb tanlaş niyatini qanday eʼlon qilgani tasvirlanadi. Keyin hikoya Kinsining Indiana universitetida biologiya professori sifatida dars bergan davriga ötadi, u yerda u ninaçilar (orexotvorkalar) haqida maʼruza öqiydi. Şu nuqtadan boşlab hikoya uzluksiz davom etadi. Alfred Kinsining özining talabalaridan biri bilan sevgi munosabatlari hikoya qilinadi, keyinçalik u şu talabaga uylanadi (Kinsining rafiqasi rolini Laura Linney ijro etadi). Ularning uç farzandi tuğiladi. Şu orada universitetda magistrantlari «Prok» (Professor Kinsining qisqartmasi) deb mehr bilan ataydigan professor Kinsi darslardan keyin talabalar bilan uçraşib, jinsiy masalalar böyiça yakka tartibdagi maslahatlar taklif etadi. Filmdan bu amaliyot qanday boşlanganligi aniq bölmasa-da, maslahat oliş uçun kelgan talabalar uning maslahatlari sifati haqidagi miş-mişlar tufayli kelganga öxşaydi.

Kinsining ninaçilar haqidagi sönggi naşri çiqişiga bağişlangan tantanali keçada u talabalar dekanini uşlab oladi va unga oçiq, hamma uçun oçiq jinsiy maʼrifat kursini taklif qiladi; bu kurs öşa davrda rasmiy tibbiyot kurslarida tarğib qilinayotgan antijinsiy tarğibotga qarşi turişi kerak edi. Kinsi kutmaganda, dekan rozi böladi. Kinsi insonning jinsiyligi va jinsiy aloqa haqida çeklangan auditoriya uçun kurs öqiy boşlaydi. Şu bilan birga u talabalarning jinsiy masalalar böyiça savollariga yakka tartibda javob berişda davom etadi, ammo javoblari va bilimlari inson jinsiyligi, jinsiy aloqa va boşqa masalalar böyiça ilmiy maʼlumotlarning deyarli butunlay yöqligi tufayli juda çeklangan ekanini his qiladi. Bu esa Kinsini kurs tinglovçisi bölgan talabalar orasida ularning jinsiy afzalliklari va amaliyotlari haqida anonim sörovnomalar tarqatişga qaror qildiradi.

Talabalar sörovnomalarini qayta işlaş natijalari Kinsini şunga olib keladiki, jamiyat «ijtimoiy qabul qilinadigan jinsiy amaliyotlar» deb hisoblaydigan va odamlarga buyuradigan narsalar bilan odamlar haqiqatda töşakda nima qilişi örtasida katta farq bor. Rokfeller jamğarmasidan qöllab-quvvatlaş olgaç, Kinsi va uning xodimlari mamlakat böylab sayohat qila boşlaydi va ixtiyoriy respondentlardan ularning jinsiy hikoyalari va amaliyotlari haqida intervyu oladi.

Vaqt ötişi va sörovlar orqali maʼlumotlar töplanişi bilan professor Kinsi inson jinsiyligi, jumladan özining jinsiyligi ham, kutilganidan ança xilma-xil va moslaşuvçan ekanini tuşuna boşlaydi. U keyinçalik yaratgan jinsiylik şkalasi Kinsi şkalasi nomi bilan maşhur böladi. Bu şkala inson jinsiyligini mutlaq geteroseksuallikdan mutlaq gomoseksuallikkaça bölgan oraliqdagi barça bosqiçlar bilan baholaydi, bu oraliqlar turli xil biseksuallik variantlarini ifodalaydi. Şu bilan birga Kinsi şkalaning uzluksiz, diskret emas, xarakterini taʼkidlaydi.

Doktor Kinsining yordamçilaridan biri, Clyde Martin (uning rolini aktyor Peter Sarsgaard ijro etadi) oçiqdan-oçiq biseksualdir, va doktor Kinsi hamda keyinçalik uning rafiqasi ikkalasi ham u bilan sevgi munosabatiga kirişadi. Kinsining nikohdan taşqari jinsiy munosabatlaridagi oçiqligi uning rafiqasi bilan munosabatlarida maʼlum darajada keskinlik keltirib çiqaradi, biroq barça iştirokçilar kelişuvga erişadi va Kinsi bilan rafiqasi umrining oxirigaça bir-birini sevişda davom etadi.

Kinsining erkaklar jinsiy xulqiga bağişlangan birinçi seksologik kitobi katta muvaffaqiyat qozonadi va bestsellerga aylanadi. Kinsining tadqiqotlari ayollar jinsiyligiga ötadi, bu esa jiddiyroq qarşilikka uçraydi va köproq bahs-munozaralarga sabab böladi. Kinsi hisobotlarining ayollar jinsiyligiga bağişlangan jildi çiqqaç, Kinsiga bölgan qöllab-quvvatlaş kamaya boşlaydi. Makkartizm davrining boşlanişi Rokfeller jamğarmasini Kinsi institutining tadqiqotlarini moliyalaştirişdan voz keçişga olib keladi, çunki Kinsiga «kommunist» yorliği yopiştirildi — göyo u anʼanaviy amerikaça axloqiy qadriyatlarni yemirişga va ularga şubha bilan qaraşga intilayotgan edi.

Kinsi özini jinsiy savodsizlik qurboni bölganlar va jinsiy maʼrifatga eʼtiborsizlik qilingan barça odamlarning manfaatlariga xiyonat qilgandek his qiladi. Bojxona Kinsi tadqiqot materiallarining bir qismini import qilişni taqiqlaydi, bu esa Kinsi institutining moliyaviy inqirozini yanada kuçaytiradi. Kinsining özi şu asosda yurak xurujiga uçraydi. Filmning boşida Kinsi bir marta özining «zaif yuragi» haqida gapiradi. Keyinçalik Kinsida stress va uyqusizlik tufayli barbituratlarga qaramlik rivojlanadi. Boşqa xayriyaçilar bilan uçraşuvlar heç qanday natija bermaydi — makkartizm davrida heç kim inson jinsiyligini örganiş kabi şov-şuvli tadqiqotlarga pul berişni istamaydi. Şunga qaramay, Kinsi respondentlarning javoblari va ularning jinsiy hikoyalarini töplaşda davom etadi. Bir kuni u keksa ayol-lesbiyan bilan intervyu oladi, u Kinsiga aytadiki, uning tadqiqotlari uning hayotini saqlab qolgan, unga özini va özi yolğiz emasligini oçib bergan hamda uni baxtli qilgan.

Keyin syujet yana Kinsi bilan intervyuga qaytadi, unda undan sevgi haqida söraladi va Kinsi kelajakda sevgining tabiatini (jinsiy aloqa va jinsiy xulqni emas) örganişga urinadimi, deb söraladi. Kinsi sevgini miqdoriy ölçab bölmasligini va sanab bölmasligini, miqdoriy baho beriş imkoni bölmasa, fan ham yöqligini javob beradi. Şu bilan birga Kinsi sevgi juda zarur va muhim ekanini taʼkidlaydi. Filmning yakuniy sahnasida Kinsi va uning rafiqasi, endi keksa odamlar, tabiatga çiqişadi. Kinsining rafiqasi bu yerda ming yildan beri turgan daraxt haqida gapiradi. Kinsi esa daraxt baxtli körinayotganini aytadi.

Garçi film voqealari Indiana universitetida bölib ötsa-da, filmning köplab sahnalari Bronks şahridagi Fordham universitetida suratga olingan. Uşbu universitet kampusi boşqa bir qança filmlarda ham körsatilgan. Filmning ayrim qismlari Kolumbiya universitetida suratga olingan.

Film aksariyat kino tanqidçilaridan yuqori baholarga sazovor böldi: Rotten Tomatoes saytidagi reytingi 90 % (194 ta şarhdan 174 tasi ijobiy), Metacritic esa filmga 100 ballik şkala böyiça 79 ball berdi (35 ta ijobiy va 5 ta neytral şarh).

Jinsiy maʼrifatga qarşi çiqqan, Kinsiga va uning tadqiqot natijalariga qattiq tanqidlari bilan tanilgan Judith Reisman ultraöng qanot yönalişidagi «WorldNet Daily» saytida çop etilgan maqolada rejissyor Bill Condon oçiq geyi va LGBT harakati faoli sifatida Kinsi şaxsini yoritişda xolislikni buzgan, deb taʼkidladi. U Kinsining «anʼanaviy bölmagan» jinsiy amaliyotlari, biseksualligi, masoçizmi va guruhli jinsiy aloqa mavzusi kabi «ötkir burçaklarni» ataylab jim ötgan va aylanib ötgan, deb hisobladi. Şuningdek, u «Kinsey» filmi Kinsining şaxsi, tadqiqotlari uçun yomon yaşirilgan oqlov va «gomoseksualizm tarğiboti» ekanini bildirdi.

2005 — «Oscar» mukofotiga eng yaxşi ikkinçi darajali ayol roli uçun nominatsiya (Laura Linney)

2005 — «Golden Globe» mukofotiga 3 ta nominatsiya: eng yaxşi film — drama, eng yaxşi erkak roli — drama (Liam Neeson), eng yaxşi ikkinçi darajali ayol roli (Laura Linney)

2005 — «Satellite» mukofotiga 6 ta nominatsiya: eng yaxşi film — drama, eng yaxşi rejissyor (Bill Condon), eng yaxşi erkak roli — drama (Liam Neeson), eng yaxşi ikkinçi darajali erkak roli — drama (Peter Sarsgaard), eng yaxşi ikkinçi darajali ayol roli — drama (Laura Linney), eng yaxşi asl ssenariy (Bill Condon)

2005 — «Independent Spirit» mukofotiga 4 ta nominatsiya: eng yaxşi film (Gail Mutrux), eng yaxşi erkak roli (Liam Neeson), eng yaxşi ikkinçi darajali erkak roli (Peter Sarsgaard), eng yaxşi ssenariy (Bill Condon)

2005 — AQŞ kinoaktyorlari gildiyasining eng yaxşi ikkinçi darajali ayol roli uçun mukofotiga nominatsiya (Laura Linney)

2005 — AQŞ ssenaristlari gildiyasining eng yaxşi asl ssenariy uçun mukofotiga nominatsiya (Bill Condon)

2004 — AQŞ Milliy kino tanqidçilari kengaşining eng yaxşi ikkinçi darajali ayol roli uçun mukofoti (Laura Linney), şuningdek, yil eng yaxşi filmlari öntaligiga kirişi