LʼAtalante

„Zero for Conduct“ (Xulq-atvordan nol) filmi taqiqlab qöyilganidan keyin, Jean Vigo prodyuser Jacques-Louis Nounez bilan birgalikda töliq metrajli badiiy film ustida ish boşlagan. Rejissyor dastlab fransuz anarxisti Eugène Dieudonné haqida qamoqxona hayotiga oid kartina suratga olişni istagan, çunki uning otasi Miguel Almereyda 1913-yilda yozgan gazeta maqolasida uşbu şaxsni himoya qilib çiqqan edi. Biroq Nounez bunday mavzudagi filmni prokatga (tarqatişga) çiqarib bölmasligidan xavfsiragan. 1933-yilning iyul oyida prodyuser Vigoga Jean Guinée tomonidan yozilgan, daryoda suzuvçi yuk taşiş kema aholisi hayotiga bağişlangan „LʼAtalante“ ssenariysini taklif qilgan. Vigo dastlab uşbu ssenariyni maʼqullamagan bölsada, keyinçalik loyihaga rozilik bergan va Albert Riéra bilan hamkorlikda hikoyani qayta işlab çiqqan. Nounez filmni işlab çiqariş uçun 1 million frank mablağ ajratgan, „Gaumont“ kinostudiyasi esa pavilyon dekoratsiyalarini taqdim etib, kartina prokatini (tarqatilişini) öz zimmasiga olgan.

Vigo loyihaga özining avvalgi hamkasblari, operator Boris Kaufman, bastakor Maurice Jaubert va sahnalaştiruvçi rassom Francis Jourdainni jalb etdi, şuningdek, montaj işlari uçun tajribali mutaxassis Louis Çavanceni taklif qildi. Rejissyor öz faoliyatida ilk bor taniqli yulduzlar bilan işladi, xususan, Miçel Simon, Jean Renoirning „Boudu Saved from Drowning“ (Suvga çökişdan qutqarilgan Budu, 1932) kartinasidan keyin yetakçi aktyorlardan biriga aylangan edi, Dita Parlo Germaniyadagi olti yillik faoliyatidan söng Fransiyaga qaytgan, Jean Dasté esa endigina öz ijodiy yölini boşlayotgan edi. Vigo asl ssenariydagi Jules amakining iti bilan boğliq qismni ona muşuklar iştirokidagi sahnalarga almaştirdi va hayvonlarni himoya qiliş jamiyati unga 10 dan ortiq köça muşugini taqdim etgan.

Suratga oliş işlari 1933-yil noyabr oyining örtalarida boşlanib, tört oy davom etgan, jarayon qisman pavilyonda qurilgan yuk taşiş kemasi maketida, qisman oçiq tabiat qöynida (natura sahnalari) olib borilgan. Qişning erta kelgan qahraton sovuği va taşkiliy qiyinçiliklar öşa paytda sil kasalligidan aziyat çekayotgan Vigoning soğliğiga salbiy taʼsir körsatgan. Yanvar oyining örtalariga kelib, film suratga oliş jadvalidan orqada qolib, belgilangan byudjetdan oşib ketdi, natijada „Gaumont“ kinostudiyasi rahbarlari Vigoni jarayonni tezroq yakunlaşga majburlaşgan. 1934-yil fevralida Vigo Villard-de-Lans kurortiga dam oliş uçun yöl olgan, biroq u yerda soğliği butunlay yomonlaşib, töşakka mixlanib qolgan. Filmning yakuniy montajini uning körsatmalari asosida Louis Çavance oxiriga yetkazgan, qolgan havo (panorama) kadrlarini esa operator Boris Kaufman tasvirga olgan.

Film 1934-yil 25-aprelda prokat kompaniyalari (tarqatuvçilar) uçun yopiq namoyiş etilganda muvaffaqiyatsizlikka uçradi. Şundan söng „Gaumont“ kinostudiyasi film nazoratini öz qöliga olib, uni 65 daqiqaga qisqartirdi, nomini „Le Çaland qui passe“ (Ötayotgan yuk kemasi) deb özgartirdi hamda asl musiqa örniga Lys Gautyning öşa davrda maşhur bölgan „LʼAtalante“ nomli qöşiğini joylaştirdi. 1934-yil 12-sentabrdagi rasmiy premyeradan keyin ham kartina tijoriy jihatdan muvaffaqiyatsizlikka uçradi, kinotanqidçilar esa uni „havaskorona, özini oqlamaydigan va dahşatli film“ deb baholaşdi. 1934-yilning oktabr oyida Jean Vigo 29 yoşida olamdan ötdi. Oradan yillar ötib, 1947-yilda film Nyu-Yorkda qayta namoyiş etilgaçgina xalqaro miqyosda tan olindi va yuksak eʼtirofga sazovor böldi. 1990-yilda „Gaumont“ buyurtmasiga köra Jean-Louis Bompoint va Pierre Philippe tomonidan film qayta tiklandi, 2001-yilda esa Bernard Eisensçitz hamda rejissyorning qizi Luce Vigo hamkorligida tahrirlangan yangi nusxa tayyorlandi. 2017-yilda esa „Gaumont“ studiyasi filmning yangi 4K formatidagi raqamli restavratsiya jarayonini töliq yakunladi.