Leaving Afghanistan

Pavel Lunginning sözlariga köra, film ğoyasi Davlat Dumasi deputati va FSBning sobiq direktori Nikolay Kovalyov bilan uçraşuvdan keyin paydo bölgan; u Afğonistonda xizmat qilgan va duşman bilan şaxsan muzokaralar olib borgan. Film esa Kovalyovning xotiralariga asoslangan. Ssenariyni rejissyorning öğli Aleksandr Lungin yozgan; Pavel Lungin taʼkidlaşiça, «biz hammamiz birga işladik — arxivlarda ötirdik, bu voqeani qazib oldik. Lekin asosan bu uning ğoyasi edi».

Film matbuot xizmatining maʼlumotiga köra, syujet Taşqi razvedka xizmatining katta zobitlari xotiralariga asoslangan; kartina Çarikar tekisligidan Salang dovoniga 108-motoqismli diviziyani olib çiqiş operatsiyasi bilan boğliq voqealarga tayanadi.

2016-yil may oyida Lungin Kino jamğarmasining pitching tadbirida filmi haqida şunday gapirgan: «Filmning asosiy mavzusi — haşamatsiz qahramonlik, xuddi «Ular Vatan uçun kuraşdi» kartinasidagidek. Tomoşabinlar uruşning oğir turmuşidan qanday qilib qahramonlik, döstlik tuğilişini, juda katta axloqiy savollar paydo bölişini köradi».

Lungin filmi özining oldingi asarlariga öxşamasligini ham taʼkidlagan: «Men doim janrlarni almaştiraman va bu safar harbiy drama va komediya elementlarini suratga olişga qaror qildim. Uruşda şunday böladi: oğir daqiqalarda odamlar ruhan hayotni kulgi bilan yengillaştirişga harakat qiladi».

Dastlab postanovkani rejissyorning öğli Aleksandr Lungin amalga oşirişi va butun filmning Tojikistonda suratga olinişi rejalaştirilgan edi.

Afğonistondagi beqaror vaziyat tufayli natura suratga oliş Doğistonda, Tojikistonda va Qirğizistonda ötkazişga töğri keldi. Doğistonda suratga oliş Derbent va Buynaksk şaharlarida, şuningdek Gunib tumanida hamda Qazibekov tumanidagi Dubki qişloğida ötdi. Gunib tumanida, xususan, afğon qişloğiga öxşaş qadimiy toğ qişloği Staraya Korodaʼda suratga olişlar olib borildi. Jangovar sahnalar uçun haqiqiy harbiylar va harbiy texnika jalb qilindi. Suratga oliş 2017-yil oktabr oyida yakunlandi.

2018-yil fevralda film Berlin kinofestivalida namoyiş etildi; u yerda Lungin xalqaro sotuvlar bilan şuğullanadigan frantsuz kompaniyasi Loco Films bilan şartnoma tuzdi.

Filmning birinçi treyleri 2019-yil 1-fevralda çiqdi.

Filmning çiqişi 2019-yil 9-mayga möljallangan edi, ammo 12-aprelda RF madaniyat vaziri Vladimir Medinskiy rejissyor Pavel Lunginni bahsli bölmaydigan boşqa premyera sanasini tanlaşga taklif qildi. Şundan oldin Federatsiya Kengaşi aʼzosi Igor Morozov 9-may kunida filmni ekranga çiqarmaslikni söragan edi, çunki uning fikriça, kartina «noaniq reaksiya uyğotadi va tarixiy voqealarni buzib körsatadi».

2019-yil 17-aprelda film 10-maydan boşlab prokat guvohnomasini olgani maʼlum böldi.

Vitaliy Kişçenko — general-leytenant, Sovet armiyasi, Vasilyev, diviziya komandiri

Kirill Pirogov — «mayor» Nikolay Dmitriyeviç, SSSR KGB Birinçi boş boşqarmasi polkovnigi, zona bölimi boşliği

Fyodor Lavrov — Volodya, Afğonistondagi KGB rezidenti

Vyaçeslav Şikhaleyev — qiruvçi uçuvçi Aleksandr Vasilyev, mujohidlar tomonidan urib tuşirilgan (generalning öğli)

Parviz Pulodi — Majed, Afğon maxsus xizmatlari zobiti, paştun

Yevgeniy Sangadjiyev — Afğon maxsus xizmatlari zobiti, özbek

Oleg Vasilkov — mayor Xarlamov, razvedka roti komandiri

Anton Momot — «Yunon», leytenant, harbiy bilim yurtini yaqinda bitirgan

Yan Tsapnik — Abdusalomov, razvedka roti praporşigi, asirga tuşgan

Aleksandr Kuznetsov — «Larʼyok», tajribali razvedçi

Karim Temirkhanov — «Muhandis Haşim», mujohidlarning siyosiy yetakçisi

Ali Muhammad — Sardar, mujohidlarning dala komandiri, tojik

Anton Kuznetsov — Abubakr, şuningdek Vitya, sovet asiri, mujohidga aylangan

Arslan Murzabekov — mujohid

Roman Kolotukhin — «Malets», yoş jangçi

Mixail Kremer — «Girya», razvedka roti jangçisi

Kirill Yermiçev — «Melnik», razvedka roti jangçisi

Yevgeniy Zelenskiy — starşina, GRU maxsus qöşini jangçisi

Vasiliy Butkeviç — Moskvadan kelgan kinooperator

Rossiya matbuotida film örtaça ijobiy baholar oldi. Ijobiy şarhlar TASS, GQ, Colta, Kanobu, Kommersant, Novaya gazeta, Esquire, Forbes, Lenta.ru va «Kino sanʼati» kabi naşrlarda çop etildi. Filmga salbiy munosabat bildirgan taniqli şarhlovçi Yevgeniy Bajenov (BadComedian) böldi.

Forbes jurnalida Yuriy Gladilşçikov deputatlar va faxriylarning filmni keskin rad etişidan hayratga tuşganini bildirdi: «Butun janjal ahmoqlar tomonidan şişirilgan. Unda ilaşadigan joy yöq». Tanqidçining fikriça, «„Bratstvo“da Afğon uruşi haqida deyarli bizga nomaʼlum narsa yöq», lekin filmning asosiy ğoyasi boşqa: «„Bratstvo“ — pasifistik film», u «tafsilotlari, haqiqiyligi, psixologik aniqligi, hissiyoti va kutilmagan syujet burilişlari bilan öziga tortadi». Gladilşçikov «Bratstvo»ni Afğon uruşi tugaganidan keyin 30 yil içida Rossiyada suratga olingan birinçi «haqiqiy film» deb ham atadi.

«Nega aynan bizning mamlakatda — Yevropada yagona bölgan mamlakatda — malakasiz odamlar doim sanʼatga aralaşadi? Ha, biz Rossiyaning ikki asosiy muammosi — ahmoqlar va yöllar ekanini uzoq vaqtdan beri bilamiz. Lekin ahmoqlarga faqat yöllar kamlik qiladimi? Ular öşa yöllarni öğirlaşda, aytgança, katta ayyorlik körsatadi: mening uyim çiqadigan, maşhur Moskva kasalxonasiga olib boradigan yölda sönggi ön yil içida asfalt va quvurlar kamida öttiz uç marta almaştirildi: yiliga uç-tört marta».

Meduza portalida Anton Dolin özining «Ultraqisqa şarhi (140 belgi!)»da filmni «qattiq harbiy — aslida uruşga qarşi — drama (…) ajoyib aktyorlar bilan» deb taʼriflagan.

2019-yil mart oyining oxirida (premyeradan ikki oydan kam vaqt oldin) Federatsiya Kengaşida faxriylar taşkilotlarining murojaatiga javoban Ğalaba kuniga bağişlangan birinçi namoyişni bekor qiliş talab qilindi. Federatsiya Kengaşi aʼzosi, RF FSB zaxiradagi polkovnigi Igor Morozov oldindan namoyişga borib, «Biz bunday film kutmagan edik» deb taʼkidladi va «namoyiş etilgan rus harbiylarining jasorati bilan birga» «Bratstvo» Afğon uruşi haqidagi tarixiy tasavvurlarni buzayotganini, Sovet Armiyasi harbiylari esa u yerda işonçsiz körsatilganini aytdi: ular öğirlik, talonçilik va boşqa «harbiy jinoyatlar» bilan şuğullanadi, mahalliy aholi köz öngida bir-biri bilan urişadi. Igor Morozov «bunday film yoşlarga vatanparvarlik tuyğusini tarbiyalaş uçun yaroqsiz», «bunday bayram (9-may) uçun boşqa kino bor» deb hisoblaydi. Morozov şuningdek, filmning mazmuni nomiga «heç qanday mos kelmasligiga» eʼtibor qaratdi. Hozirda faxriylar taşkilotlari Yunarmiya bilan işlamoqda va DOSAAF ni qayta tiklaş bilan şuğullanmoqda. Afğon uruşi bizga 86 nafar SSSR Qahramoni va olti nafar Rossiya Qahramonini berdi. Afğon uruşi faxriysi, «Boevoe bratstvo» umumrossiya ijtimoiy taşkilotining örinbosari, xalqaro «Boevoe bratstvo» ijtimoiy birlaşmalari ittifoqining ijroiya qömitasi raisi va ijroiya kotibi G. M. Şorohov rejissyor «öşa paytdagi barça iflosliklar va nafratni» töplagan deb hisoblaydi.

Öz navbatida «Ofitserlar Rossiyasi» markaziy ijroiya taşkiloti rahbari, FSB zaxiradagi general-mayori va politsiya zaxiradagi general-leytenanti A. G. Mixaylov, filmning oldindan namoyişini taşkil etgan, şunday dedi: «Zalda taxminan 200 kişi bor edi. Ulardan köpçiligi bilan keyinroq gaplaşdim, tomoşabinlarning maʼlum qismi filmga juda xotirjam munosabatda böldi. Bular ötmişda armiya ierarxiyasida muhim örin egallagan yuqori lavozimli odamlar edi. Badiiy film hammani qanoatlantira olmasligi tuşunarli, hamma unda qandaydir tarixiy haqiqatni izlaydi. Köp xizmat qilgan, badiiy kitoblar yozgan va badiiy filmlar suratga olgan odam sifatida aytişim mumkinki, har qanday film 80 foizi baribir badiiy öylab topilgan narsa, uni kimga yoqişi yoki yoqmasligi esa boşqa masala».

Lungin öz javobida şunday dedi: «Men uçun qoloqlik faqat darhol taqiqlaşni, darhol yirtib taşlaşni, heç kim körmasligi uçun darhol qilişni istaşni anglatadi. Mana şu — qoloqlarning xatti-harakati va haqiqatdan, boşqalarning fikridan, obyektivlikdan qörqadigan odamlarning xatti-harakati».

Filmni keskin rad etgan siyosatçi va publitsist Yegor Kholmogorov «Tsargrad TV» internet-kanalidagi «Kholmogorov bilan kino» dasturida filmga şarh berdi. Uning sözlariga köra, Lungin «filmning mazmuni haqida tomoşabinni oçiqdan-oçiq aldamoqda», çunki «filmda heç qanday qahramonlik yöq», balki «şaxsiy manfaatparastlik, talonçilik va qörqoqlik bor va ular ekran vaqtining 95 foizini egallaydi». Şuningdek, u «urğu bu uruşning siyosiy asossizligiga (bu borasida munozara uçun asos bor) emas, balki bizning harbiylarni ‟hayvonlar sirkiŝi” sifatida körsatib, obrösizlantirişga qaratilgan» deb fikr bildirdi, şuningdek, «yoruğ va pok qalbli afğon mujohidlariga qarama-qarşi qöyilgan, qiyofasi buzuq degenerat, öğri, firibgar, qotil va nomardlardan iborat töda» haqida gapirdi. Bu bilan boğliq holda Kholmogorov alohida taʼkidladiki, «faxriylarning — Rossiya va Sovet Ittifoqi Qahramonlarining, ikki yulduzli generallarning, köplab mukofotlar va jangovar jarohatlar izlari bor zobitlarning ğazabi çegara bilmas edi», şuningdek, «ehtiroslar şu darajada qizigan ediki, bir payt Lungin muhokamadan tirik çiqsa ham, butun va soğ holda çiqmasligi aniq edi, çunki u zalda bölgan deyarli har bir kişini haqorat qilişga muvaffaq böldi».

«Filmning Madaniyat vazirligi, Kino jamğarmasi va Mudofaa vazirligi qöllab-quvvatlaşi bilan suratga olinganligi, unga 150 million davlat mablaği sarflanganligi hozir bölganlarning boşiga siğmas edi. Qolaversa, uni 9-may kunida mamlakat böylab, davlat imtiyozlari rejimida, qahramonlik-vatanparvarlik kinosi sifatida namoyiş qiliş istagi esa umuman masxara sifatida qabul qilindi».

Sobiq 40-armiya qömondoni Boris Gromov RF madaniyat vaziriga xat yuborib, filmdan prokat guvohnomasini olib taşlaşga çaqirdi: «Bu P. Lungin va uning öğli Aleksandr ijrosidagi klassik qora rusofobiyaning variantlaridan biri», «Lungin propaganda olib boradi va biz Afğonistonda kuraşgan TALIBON va ISIL terroristlarining ‟yoruğ va pok” obrazini qöllab-quvvatlaydi», «kartinaga qaytib şuni taʼkidlayman: u juda iflos, uning ssenariysi va rejissurasidan dimiq çiqadi va bu film zaif».

MMKF oçilişi davrida film festival doirasida namoyiş etilmasligi maʼlum böldi, oldin rejalaştirilganidek. Buni MMKF prezidenti Nikita Mixalkov eʼlon qildi va bu qarorni film Afğonistondagi jangovar harakatlar faxriylarini haqorat qilgani bilan izohladi. U yana «Bratstvo» — «örtaça, klişelardan yasalgan kino» ekanini aytdi. Lungin filmning «şunçalik ğazab uyğotganidan va nega uni taqiqlaşni şunçalik xohlaşganidan» hayratda ekanini bildirdi, şuningdek, MMKF prezidenti filmni namoyişdan olib taşlagan, çunki «muammolardan qörqqan» deb fikr bildirdi.

Film prokatda muvaffaqiyatsizlikka uçradi: uç hafta içida (Kinopoisk maʼlumotiga köra) atigi 48 million rubl topdi, işlab çiqariş byudjeti esa 270 million edi.