Love and Lies

«Roman i Yulka» qissasidan oldin Galina Şçerbakova bir neça jiddiy asar yozgan edi, ularni heç kim çop etişni xohlamagan, şunda u yengil sevgi hikoyasini yozişga qaror qilgan, çunki bu mavzu albatta muvaffaqiyatli bölişini his qilgan. Ğoyani uning öğli taklif qilgan. Bir kuni Şçerbakova eri bilan dam olişga ketgan, qaytib kelgaç esa tanişidan öğli — önta sinf öquvçisi — sevgilisining oltinçi qavatdagi xonadoniga suv quvuri böylab çiqqanini bilib qolgan. U sevgilisining balkonida yaşirin xat qoldirib, xuddi şu quvur böylab pastga tuşişni boşlagan, yölning örtasida quvur sinib ketgan, ammo jiddiy jarohatsiz qutulib qolgan. Aynan şu voqea Şçerbakovada muhabbat tufayli katta balandlikdan yiqilayotgan yigit obrazini yaratgan. Juda tez u «Roman i Yulka» qissasini yozib, «Yunost» jurnali tahririyatiga olib borgan. Bir neça oy ötdi, qissa hali ham çop etilmagan, şunda Şçerbakova qissani «Amerika» jurnali konvertiga solib, Sergey Gerasimovga — Gorkiy nomidagi studiyaga jönatgan. Uç kundan söng Şçerbakovaga Gerasimovning rafiqasi Tamara Makarova qönğiroq qilib, qissa unga juda yoqqanini va filmni suratga oliş uçun qölidan kelgan hamma narsani qilişini aytgan. Yana ikki kundan keyin Şçerbakova allaqaçon Ilya Fraz bilan gaplaşayotgan edi.

Suratga oliş boşlanişidan oldin Şçerbakova çidolmay «Yunost» tahririyati muharriri Boris Polevoyga bordi, u unga qissani çop etib bölmasligini aytdi, çunki uning fikriça, oxiri juda ğamgin. Bu faqat şu sababdan ekanini bilgan Galina qölyozmani uning stolidan olib, kabinetdan çiqdi va şu zahoti sönggi bir neça gapni qayta yozdi. Dastlabki variantda Romanning ölişi aniq körsatilgan edi (oxirgi jumlada Yulka Romanning boşini kökragiga egib qöyadi edi), endi esa noaniq tugaş yuzaga keldi, uni turliça talqin qiliş mumkin edi (Roman yo öladi, yoki huşidan ketadi). Ikki oy ötib (1979-yil kuzida), suratga oliş jarayoni tayyorgarligi avj olganda, qissa jurnalda muharrir tomonidan berilgan «Vam i ne snilos» nomi bilan çop etildi.

Galina Şçerbakova aktyorlarni tanlaşda iştirok etmadi, lekin Fraz unga barça sinovlarni körsatardi, keyinçalik u ularni uzoq vaqt saqlab yurdi. Lidiya Fedoseeva-Şukşina suratga olişga darhol rozilik berdi. Roma va Katyaning onasi rollariga ijroçilarni topiş juda uzoq davom etdi. Roma rolu uçun butun mamlakat böylab minglab yoş aktyorlar körib çiqildi va sinovlarning eng oxirida, Tatyana Aksyuta allaqaçon tasdiqlangan paytda, kimdir Frazga Leningradda Nikita Mixaylovskiy borligini, u juda mos kelişi mumkinligini aytdi. Mixaylovskiyning öşa paytda aktyorlik taʼlimi va tajribasi yöq edi, faqat kinoda bir neça ikkinçi darajali va epizodik rollari hamda «Bolalar bolalardek» filmidagi yagona boş rolu bor edi. Lekin sinovda u tabiiyligi bilan hammani hayratga soldi va şu zahoti tasdiqlandi. Tatyana Aksyuta esa tajribaliroq aktrisa edi, u öşa paytga kelib teatr oliy öquv yurtini tugatgan edi.

Katyaning onasi roliga köplab taniqli aktrisalar sinovdan ötdi, şu jumladan Kiyevdan sinovga Ada Rogovtseva kelgan edi, lekin rejissyor hammaga «yöq» deb javob berdi, çunki u oldindan bu rolga Irina Miroşniçenkoni tasdiqlab qöygan edi. Miroşniçenko öşa paytda avtohalokatga uçragan va böyniga tutib turuvçi yoqa taqib yurgan edi, Fraz esa u tuzalişini kutdi.

Film xronologik tartibda emas, deyarli oxiridan boşlab suratga olingan, şuning uçun aktyorlar syujet böyiça aytayotgan gaplarini har doim ham tuşunmasdi.

«Men bu filmni ham sevaman, ham yomon köraman, — deb tan oldi qissa muallifi Galina Şçerbakova, — lekin suratga oliş jarayonidagi xotiralar oylari menga aziz. Katya rolini ijro etgan Tatyana Aksyuta öşa paytda 23 yoşda edi, u endigina GITISni tugatgan edi. Nikita Mixaylovskiy esa hali maktabda öqirdi. Lekin bu bola qanday öynadi! Biz yiğlardik — u mukammal edi! Göyo 16 yoşli ösmir sevgi haqida turmuş qurgan hamkoridan köproq bilardi. U rol öynamasdi, şunçaki kadrda yaşardi, qahramonining barça his-tuyğularini özidan ötkazardi, unga butunlay aylanib qolardi».

Mixaylovskiy, garçi maʼlum aktyorlik tajribasiga ega bölsa-da, xotiralarga köra, sahnani birinçi dublda töğri ijro eta olmas edi va faqat oltinçi dublda «qiziqardi», Aksyuta esa sahnada işlaşga örganib qolgan bölib, kerakli his-tuyğularni deyarli birinçi marta körsatardi va oltinçi dublga kelib çarçay boşlardi. Natijada, Şçerbakovaning sözlariga köra, filmning deyarli barça sahnalari örta dublardan iborat.

Filmning köp sahnalari Moskvaning janubi-ğarbiy qismida, «Yugo-Zapadnaya» va «Yasenevo» metro stansiyalari atrofida suratga olingan. Katya oilasi köçib kiradigan yangi xonadon «Bobuşkinskaya» metro stansiyasi yonidagi Yeniseyskaya köçasi, 21-uyda, 16 qavatli binoda joylaşgan. Romaning oilasi yonida, xuddi şu köçadagi 25-uyda, uzun 12 qavatli binoda yaşaydi. Ikkala bino ham suratga olişdan ozgina oldin, 1979-yilda qurilgan.

Leningraddagi buvining uyi (Roma poçta qutisiga xat taşlayotgan epizod) — maşhur Tolstoy uyi (Rubinşteyn köçasi, 17-uy). Biroq, Roma derazaning tokçasidan sirğanib tuşgandan söng qorda yotgan final sahna Moskvada, Spiridonovka köçasidagi 34-uy hovlisida suratga olingan.

Syujetga köra qahramonlar öqigan 780-maktab Yasenevoda, 13-mikrorayonda, Litovskiy bulvari, 42-uy, 2-korpusda joylaşgan.

Filmga musiqani sovet bastakori Aleksey Rybnikov yozgan, uni Goskino SSSRning Davlat simfonik orkestri dirijyor Aleksandr Petuxov rahbarligida ijro etgan, şuningdek vokal-instrumental guruh «33⅓» ham iştirok etgan.

Rybnikov film uçun «Posledniaya poema» qöşiği asosida bir neça instrumental mavzular yozdi. Baʼzi kompozitsiyalar Rybnikov musiqasining turli albomlarida paydo böldi. Xususan, quyidagi treklar 2005-yilda «Studiya Alekseya Rybnikova» yorliği tomonidan çiqarilgan, «Muzika kino» nomli kollektsion naşrning ikkinçi diskida boşqalar qatorida joylaştirildi:

Yangi uy (0:47)

Boğda (2:34)

Roman va Katya (1:52)

Raqslar (2:15)

Final (2:43)

Bundan taşqari, Tatyana Nikolayevnaning xonadonida «V mire jivotnykh» telekörsatuvidan Pol Moria («Alouette») kompozitsiyasining bir qismini eşitiş mumkin (bu kompozitsiyani Ariel Ramirez yozgan), şuningdek, Irina Otieva ijrosidagi kompozitsiyalar: boğda yigitlar raqsga tuşayotgan «jazz-rok uslubidagi improvizatsiya» va Vera Sokolova bilan duetda Toto Cutugnoning «Soli» qöşiğining vokal versiyasi, u 1-sentyabrda oçilgan universitetga borayotgan maktab öquvçilari sahnasida eşitiladi.

Filmda ijro etilgan «Posledniaya poema» qöşiği (Rabindranat Tagorning sheʼrlari asosida, Adelina Adalis tarjimasida) bastakor Aleksey Rybnikov tomonidan hali 1970-yilda, «Orol sokrovişç» filmi ustida işlaş paytida yozilgan edi, lekin u faqat 1981-yilda, «Vam i ne snilos…» filmi ekranga çiqqanda maʼlum böldi. Qöşiqni Irina Otieva va Vera Sokolova ijro etişdi.

Bastakor şunday hikoya qilgan: «1970-yilda bir kuhn yozilgan kuy edi, uni uzoq vaqt heç qayerga joylaştirolmadim. Bir kuni javondan Rabindranat Tagorning „Posledniaya poema“ romanini olib, uning oxirida Adelina Adalis tarjimasidagi sheʼrlarni öqidim va men hayron qoldim, menga oldin nomaʼlum bölgan sheʼrlar ön yil oldingi şu kuyga qançalik aniq va yengil mos kelib qolganini körib…» Biroq hali 1973-yilda «Melodiya» firmasi bu qöşiqni öz içiga olgan miniatyura plastinkani (SM-0004107-8) çiqargan edi, unda «Linnik trio»si R. Tagor sheʼrlariga bu qöşiqni ijro etgan.

Film çiqqanidan keyin qöşiq maşhur bölib ketdi, «Pesnya-81» festivalining finaliga çiqdi, ikki variant — Irina Otieva va «Yalla» VIAsi (qöşiqqa şarqona ohang bergan) ijrosi örtasida minglab ovozlardan bir neça ovozga ustunlik bilan «Yalla» VIAsi ğolib çiqdi.

Şuningdek, bu qöşiqning Lisitsian opa-singillari, Ruslana, Varvara, Valeriya, Lena Perova va «MultFilmy» rok-guruhi bilan, «Russkiy razmer» va «Hi-Fi» guruhlari, Yekaterina Belokonning ijrolari ham maʼlum.

2018-yildagi «Trener» filmida qöşiqni «Meteor» klubi muxlislari a cappella ijro etişadi.

«Iskusstvo kino» jurnali şarhlovçisi L. Kuznetsova filmda, birinçi navbatda, soxta oilaviylik, oilaviy diktatura, soxta onalik dramasini, keyin esa yoş muhabbat dramasini kördi. Pedagog M. Tsentsiper esa filmning mavzusi avlodlar ziddiyati emas, balki kattalarning yoşlarni «yoşlik xatolari»dan himoya qiliş istagi ekanini hisobladi.

1981 — 14-Butunittifoq kinofestivali (Vilnyus), bolalar va ösmirlar filmlari yönalişi böyiça: hakamlar hayʼatining ikkinçi mukofoti — «Vam i ne snilos…» filmiga.

1982 — «Sovetskiy ekran» jurnali sörovi böyiça 1981-yilning eng yaxşi filmi. Boş rol ijroçisi Tatyana Aksyuta şu sörovda «yilning eng yaxşi aktrisasi» toifasida ikkinçi örinni egalladi, bu örinda u «Odnajdy dvadtsat let spustya» filmidagi Natalya Gundareva oldida qoldi.

1982 — Portugaliyaning Tomar şahrida bölib ötgan xalqaro bolalar va ösmirlar filmlari festivalining faxriy diplomi — aktrisa Tatyana Aksyutaga ayol rolining eng yaxşi ijrosi uçun.