Man Follows the Sun

Moldova-film kinostudiyasida yaratilgan film Moldova SSR partiya rahbariyati tomonidan keskin salbiy qabul qilindi. Dramatik intrigadan xoli va sinfiy mafkura bilan oğirlaştirilmagan syujet Moldaviya KP MQ birinçi kotibi I. I. Bodyulning tuşunçasiga siğmasdi, u filmga quyidagiça fikr bildirdi: «Odam quyoş ortidan boradi, lekin u nimani köradi? U mutlaqo arzimas narsani köradi, bizning sovet yutuqlarini emas». Suratga oliş tugagaç, mualliflar darhol Moldaviya KP MQ ga çaqirildi va u yerda qattiq tanqidga uçradi. Moldaviya KP MQ ikkinçi kotibi Ye. S. Postovoy «bu surat Moldaviyada makkajöxori hosilini oşirişga qanday yordam berar ekan», deb tuşunmasdan, filmning jiddiy mafkuraviy xatosiga eʼtibor qaratdi: «Bu qanday film? Bu yerda nima körsatilgan? Bola yugurib yuribdi… aytmoqçi, Ğarbga ketyapti».

Mixail Kalik formalizmda ayblandi. Filmni Moskva rahbariyatiga namoyiş etişga ruxsat söralganda rad javobi berildi. Mualliflar suratning nusxasini maşina bagajida ruxsatsiz olib çiqib, Kinematograflar ittifoqi raisi Ivan Pyrevga körsatişdi; u filmda heç qanday xavfli fikr topmay, premyera namoyişiga ruxsat berdi. Markaziy Uy kinoteatrida bölib ötgan premyera katta muvaffaqiyat bilan ötdi va M. Tariverdiyevning xotiralariga köra, «ertasi kuni ertalab men va Mişa Kalik maşhur bölib uyğondik».

Filmga retsenziyalar asosan ijobiy edi. Tanqidçilar orasida operator ishi uçun Vadim Derbenyov taʼkidlandi, uni film çiqqandan söng «operatorlik sanʼatida poetik kinematografning boş vakili» deb atay boşladilar (Sergey Urusevskiy bilan birga). «Yangi dunyo» jurnalida Maya Turovskayaning «Bugungi poetik va prozaik kino» maqolasi çop etildi, unda «Odam quyoş ortidan boradi» va «Ivanning bolaligi» filmlarining qiyosiy tahlili ötkazildi.

«Kino sanʼati» jurnalining fikriça, film 1962-yilning eng yaxşi filmlari orasida ikkinçi örinni egalladi (M. Rommning «Bir yilning töqqiz kuni» filmidan keyin); ketidan «Daraxtlar katta bölganda» va «Ivanning bolaligi» filmlari keldi.

Ammo «yangi tölqin» frantsuz kinosi uslubiga yaqin erkin manerada suratga olingan, öşa davr sovet kinosining mafkuraviy standartlariga zid bölgan bu film uslubi noaniq qabul qilindi. KPSS MQ kotibi L. F. Iliçyov KPSS MQ qoşidagi Mafkura komissiyasi majlisidagi (u raisi bölgan) nutqida 1962-yil 26-dekabrda filmga quyidagiça dedi:

«Filmda muallifning iqtidori sezilib turadi, lekin jiddiy kamçiliklar ham bor, ularga eʼtiroz bildirmaslik mumkin emas. Har qanday narxda öziga xos, ğayrioddiy şakl izlaş filmning bir qator epizodlarida faqat taşqi bezaklar, maneraviylik va xorijiy modalarga tanqidsiz taqlid bölib qolgan».

Arxivda çet el matbuotida çop etilgan filmga oid retsenziyalar qirqimlari saqlangan. Argentinaning poytaxt gazetasi «La Nasion» (La Nación) ning 1964-yil 27-iyuldagi sonida şunday öqiş mumkin edi:

«„Odam quyoş ortidan boradi“ — katta badiiy yutuqlarga erişgan film. Mavzuning poetikligi tasvir va rangdan foydalanişning ajoyib uslubi bilan uyğunlaşgan. Mixail Kalik — fikrlarning yiğindisi va maftunkor jozibasi bilan şunçalik ğayrioddiy bölgan bu filmning rejissyori».

1962-yilgi «Vi» jurnalining bir sonida şved yozuvçisi Artur Lundkvist yozdi:

«Sovet kinosidagi uzoq qişlaş nihoyat tugagandek. Stalinizmdan keyin muz erib, sanʼatning yangi ozodligi sari yöl oçildi. Buning eng yaxşi dalili — «Odam quyoş ortidan boradi» filmi, uning kuçli ramziy mavzusi asosiy öringa çiqarilgan triumfal badiiy şaklni ilgari suradi. Film poetik bevositalik va mazmunli keçinmalarning kiçik möjizasiga aylandi».

Bu filmda işlatilgan Mikael Tariverdiyevning musiqasi unga kinokompozitor sifatida birinçi muvaffaqiyatni keltirdi.

Boş qahramon va futbol maydonida raqsga tuşayotgan uç qizning iştirokidagi epizod Leningraddagi S. M. Kirov nomidagi stadionda suratga olingan. Stadiondagi epizod suratga oliş SSSR futbol çempionati öyinlaridan biridan oldin ötdi, unda Leningrad «Zenit» klubi öz uyida Kişinyov «Moldova» klubini (hozirgi «Zimbru») qabul qildi. Bu öyin 1961-yil 18-iyunda bölib ötdi.