Człowiek z żelaza (polyakça: Człowiek z żelaza) — 1981-yilda rejissyor Andrzej Wajda tomonidan suratga olingan film. U „Solidarnost“ (Birdamlik) işçilar harakatini va Polşa hukumati işçilarning mustaqil kasaba uyuşmasiga bölgan huquqini tan olişiga erişgan ilk muvaffaqiyatini tasvirlaydi.
Film Vaydaning avvalgi Marmar odam filmining boş qahramoni Mateuş Birkutning öğli Matsiey Tomçikning hikoyasini davom ettiradi. Bu yerda Matsiey kommunistik rejimga qarşi işçilar harakatining faol iştirokçisi, „Gdansk verfi ish taşlaşini boşlagan odam“ sifatida tasvirlangan. Kommunistik rejim radiostansiyasida işlaydigan jurnalistga esa Matsieyni qoralaş vazifasi yuklatiladi. Yigit öz navbatida Lex Valensaning (filmda öz rolini özi ijro etgan) prototipi hisoblanadi.
„Człowiek z żelaza“ Mateuş Birkutning ölimini mavhum qoldirgan „Marmar odam“ filmining yakuniga aniqlik kiritadi. Filmda Mateuş 1970-yildagi verf töqnaşuvlarida halok bölgani oçiq-oydin körsatiladi.
Film 1980-yil avgustida «Solidarnost» tuzilganidan to 1981-yil dekabrida u taqiqlangunga qadar bölgan qisqa yumşatiş davrida yaratilgan bölib, kommunistik tuzumga nisbatan keskin tanqidiy ruhda ekanligi bilan ajralib turadi. Şu sababli u 1981-yilda Polşa hukumati tomonidan taqiqlangan. Film Kann kinofestivalida boş mukofot — Oltin palma yaproği hamda Ekumenik hakamlar hayʼati mukofotini qölga kiritgan. Şuningdek, u «Oskar» mukofotining eng yaxşi çet tilidagi film nominatsiyasiga nomzod etib körsatilgan. Amerikalik kinoijodkor Martin Scorsese keyinçalik bu filmni Polşa kinematografiyasining durdona asarlaridan biri deb eʼtirof etgan.
1Rollarda
Jerzy Radziwilowicz, Krystyna Janda, Bogusław Linda
Andrzej WajdarejissyorJRJerzy Radziwilowiczaktyor
Krystyna JandaaktyorBLBogusław LindaaktyorABArtur BarciśaktyorJGJanusz GajosaktyorMOMarian OpaniaaktyorASAndrzej SewerynaktyorMKMarek KondrataktyorAŚAleksander Ścibor-Rylskissenariy muallifiAKAndrzej Korzyńskikompozitor2Mazmuni
Faol Matsiey Tomçik, «Marmar odam» qahramoni Mateuş Birkutning öğli, kommunistik hokimiyatga qarşi Gdansk…
Faol Matsiey Tomçik, «Marmar odam» qahramoni Mateuş Birkutning öğli, kommunistik hokimiyatga qarşi Gdansk şahrida ish taşlaşga rahbarlik qilmoqda. Içkilikbozlikka berilgan Vinkel ismli radio jurnalistga Radio qömitasi raisining örinbosari tomonidan Tomçikni suriştiriş va unga qarşi murosasiz maʼlumotlar topiş buyruği beriladi. Vinkel Gdanskka yuboriladi va u yerda hokimiyat nazorati ostida böladi.
Ish taşlovçilar Vinkelni verfga kiritişdan boş tortadilar, biroq u tanişi Dzidek bilan uçraşadi. Dzidek Tomçikni kollejda tanigan bölib, Tomçikning otasi Mateuş Birkut öğlining 1968-yil martidagi talabalar namoyişlarida qatnaşişiga yöl qöymagani haqida sözlab beradi. Boşqa manbadan Tomçik Birkutning özi 1970-yil dekabridagi namoyişlarda vafot etganini bilib oladi. Vinkel ish taşlovçilar maqsadiga xayrixoh bölib boraveradi, ammo hokimiyat bosimi ostida öz tekşiruvini davom ettiradi.
Otasi vafot etgandan söng, Tomçik Birkut faoliyati haqida hujjatli film suratga olayotganda tanişgan Agnieszka bilan turmuş quradi. Vinkel hibsxonada saqlanayotgan va ish taşlaşni qöllab-quvvatlayotgan Agnieszkaga taşrif buyuradi. Agnieszka Tomçik bilan bölgan muhabbati, nikohi hamda işçilar huquqlari uçun kuraşi haqida sözlab beradi.
Ötmişdagi mast holda maşina boşqariş ishi böyiça maxfiy xizmat tomonidan şantaj qilinganiga qaramay, Vinkel oxir-oqibat öz vazifasini bajarişdan boş tortadi va işdan isteʼfoga çiqadi. U verfga kiritilib, ish taşlovçilarga qöşiladi. Hukumat delegatsiyasi Lex Valensa va boşqa ish taşlovçilar bilan kelişuvga erişadi, eʼlon qiliş paytida Agnieszka köz yoşlari bilan Tomçik bilan topişadi. Hukumat amaldoridan biri kelişuv «faqat bir qoğoz parçasi» ekanidan ogohlantiradi, biroq Tomçik otasining xotirasiga ish taşlovçilar «eng yomon damlarni ortda qoldirganini» aytadi.
3Rollarda
Jerzy Radziwiłowicz — Matsiey Tomçik / Mateuş…
Jerzy Radziwiłowicz — Matsiey Tomçik / Mateuş Birkut
Krystyna Janda — Agnieszka
Marian Opania — Vinkel
Irena Byrska — ona Huleviç
Wiesława Kosmalska — Vieslava Huleviç
Bogusław Linda — Dzidek
Franciszek Trzeciak — Badecki
Janusz Gajos — Radio qömitasi raisining örinbosari
Andrzej Seweryn — kapitan Virski
Marek Kondrat — Grzenda
Jan Tesarz — Şef
Jerzy Trela — Antoniak
Krzysztof Janczar — Kriska
Krystyna Zaçwatowicz — Hanka Tomçik
Bogusław Sobczuk — TVP muharriri
Lech Wałęsa — özi
Anna Walentynowicz — özi
4Qabul qilinişi
Amerikalik rejissyor Martin Scorsese mazkur filmni Polşa kino sanʼatining şohasarlaridan biri sifatida…
Amerikalik rejissyor Martin Scorsese mazkur filmni Polşa kino sanʼatining şohasarlaridan biri sifatida eʼtirof etib, uni 2013-yilda Qöşma Ştatlar, Kanada va Buyuk Britaniyada ötkazilgan Martin Scorsese Presents: Masterpieces of Polish Cinema festivalida Nóż w wodzie (film) (1962), Ziemia obiecana (film 1974) va rejissyor Andrzej Wajdaning öziga tegişli Popiół i diament (1958) hamda Niewinni czarodzieje (1960) filmlari qatorida namoyiş qiliş uçun tanlab olgan.
5Kadrlar
4
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDB
4 · TMDBMatn: maqola «Człowiek z żelaza (film)» — Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.