Manderlay

«Manderlay», xuddi «Dogville» kabi, alohida boblarga bölingan bölib, har bir bobning nomi tomoşabinga uning mazmunini tuşuntiradi. Filmning öziga xos xususiyati şundaki, u halqasimon kompozitsiyaga ega. Greys Manderleyda qilgan birinçi ish — qulni kaltaklamoqçi bölgan plantatorning qölini töxtatişdir. Biroq kartinadagi voqealar şunday rivojlanadiki, yakuniy sahnada Greysning özi avval jazodan qutqarib qolgan negrni qamçilaydi.

Film Humbert Balsanning xotirasiga bağişlangan (21.08.1954 — 10.02.2005).

«Ozodlik. Ular xohlaydimi yoki yöqmi» («Liberation. Whether they want it or not») — filmning şiori.

Filmning syujeti, ehtimol, fransuz akademiyasi aʼzosi, yozuvçi va tanqidçi Jan Polanning Polin Reajning şov-şuvli «Histoire dʼO» romaniga yozgan «Qullikdagi baxt» nomli sözboşisidan ilhomlangan. Bu sözboşi 1838-yilda Barbados orolida yuz bergan negrlar qözğolonini tasvirlaşdan boşlanadi. Hammasi tongda bir neça qora tanli erkak va ayollar — qonun ularga ozodlik berganidan ozgina oldin qul bölgan kişilar — özlarining sobiq xöjayini janob Glenelgning oldiga borib, ularni yana qul qilib qöyişni söraşdan boşlangan. Glenelg ular bilan gaplaşgandan söng rad etgan. Şunda uning sobiq qullari unga tahdid sola boşlagan, keyin esa jismoniy kuç işlatgan — avval örtaça, söngra tobora battarroq qizişib. Oxir-oqibat janob Glenelg va uning butun oilasi şu odamlar tomonidan şafqatsizlarça öldirilgan. Şu keça negrlar özlarining eski, qullar uçun möljallangan uylariga qaytib, qullik bekor qilinmasdan oldingidek yaşay boşlagan.

Dastlab Dogville (2003) filmida Greysni ijro etgan Nicole Kidman bu rolni trilogiyaning boşqa ikki filmi — «AQŞ — imkoniyatlar mamlakati»da ham ijro etişi kutilgan edi. Biroq 2003-yil iyul oyida Nicole Kidman loyihani tark etdi, çunki uning iştiroki boşqa ijodiy rejalari bilan ziddiyatga kirib qolgan edi.

Doktor Gektor rolini dastlab amerikalik aktyor John Reilly ijro etişni boşlagan, ammo suratga oliş avjiga çiqqan paytda u kutilmaganda loyihani tark etgan. Qul rollaridan birini öynagan Danny Glover avvaliga rolni rad etgan, ammo qayta taklif qilinganda qabul qilgan. «Dogville»da Greysning otasi rolini ijro etgan James Caan intervyusida sikvelda iştirok etişdan ikki sababga köra voz keçganini aytgan: birinçidan, loyihadan Nicole Kidman çiqib ketgani uçun; ikkinçidan, u Lars von Trierning, aktyor sözlariga köra, «juda antiamerikança kayfiyatda ekanini his qilgani uçun». U özi haqida esa: «Men juda proamerikança kayfiyatdaman. Men konservatorman — asosan», deb qöşimça qilgan.