«Qizil sayyoraning siri» (ingl. *Mars Needs Moms*) — ImageMovers Digital kinostudiyasi tomonidan yaratilgan va Walt Disney Pictures kompaniyasi tomonidan çiqarilgan amerikaça kompyuter animatsion ilmiy-fantastik film.
Berkeley Breathed ning şu nomli kitobiga asoslangan filmning boş qahramoni — şahar çetidagi kiçik şaharça yoshi, Milo ismli bola. U tunda onasi marsliklar tomonidan öğirlanganini bilib qoladi. Marsliklar uning bolalarni tarbiyalaş mahoratidan foydalanmoqçi bölgan edi. Ssenariy Saymon Uells bilan hamkorlikda yozilgan. Filmda Set Grin (harakatni uşlaş) va yangi aktyor Set Daski (ovoz) Milo rolini ijro etgan. Ovoz berganlar qatorida Dan Fogler, Elizabeth Arnoux, Mindy Sterling va Joan Cusack ham bor. Bu ImageMovers Digital ning ikkinçi va oxirgi filmi böldi, şundan söng kompaniya yana ImageMovers tomonidan sotib olindi.
«Qizil sayyoraning siri» kinoteatrlarga 2011-yil 11-martdan çiqdi. Film Disney Digital 3D, RealD 3D va IMAX formatlarida namoyiş etildi. Film tanqidçilardan aralaş va salbiy baholar oldi. Tanqidçilar vizual effektlar, ovoz beriş, musiqa va dekoratsiyalarni maqtaşdi, lekin syujet, dramatizm va personajlarni tanqid qilişdi. Harakatni uşlaş animatsiyasi haqidagi fikrlar ham turliça böldi: baʼzilar tasvirning realistik körinişini ijobiy baholadi, boşqalari esa «qörqinçli vodiy»ga yetib, hammasi juda dahşatli körinib qolganini tanqid qildi. Film butun dunyo böyiça 39 million dollar yiğdi, byudjeti esa 150 million dollar edi. Bu 100–144 million dollar zarar bilan halokatli kassa muvaffaqiyatsizligi böldi.
1Treylerlar
▶2Rollarda
3Syujet
Odamlar Mars yuzasi ostida gullab-yaşnayotgan, texnologik jihatdan rivojlangan marslik jamiyati yaşaşini…
Odamlar Mars yuzasi ostida gullab-yaşnayotgan, texnologik jihatdan rivojlangan marslik jamiyati yaşaşini bilmaydi. Marsliklar rahbari — Boşqaruvçi Yerni kuzatadi va onaning öğli Miloni uy işlarini bajarişga köndirayotganini köradi. Marsliklar uni Marsga olib kelişga qaror qiladi. U yerda onaning xotirasi va ona mahorati olinib, keyingi avlodga, yaʼni bolalarni ota-ona örnida tarbiyalaşga möljallangan dayakor-robotlarga uzatiladi.
Şu orada Milo uy qoidalariga amal qilişni va uy işlarini bajarişni yoqtirmaydi. Oşxonada kakoş (broccoli) bilan muşuği Kujoni boqqani uçun uni xonasiga jazolab yuborişgan edi. Ğazablanib, u onasiga, uning yöq bölişi hayotini yanada yaxşi qilardi, deydi. Bu sözlar onasini qattiq ranjitadi.
Öşa keça Milo keçirim söraş uçun boradi, lekin onasi olib ketilganini topadi. U uni qidirib örmonga yuguradi, lekin ular marslik kosmik kemasining turli qismlarida qolib ketişadi. Marsda Miloni yer ostidagi qamoqxona kamerasiga joylaştirişadi. Kutilmaganda kamera eşigi oçiladi va u qoçib ketadi. Qöriqçilar unga öq uzişga tayyorlanadi, lekin u dinamiklardan eşitilgan nomaʼlum ovozga böysunib, çiqindi taşlaş quvuriga sakraydi va yölak böylab pastki, yer ostidagi qavatga tuşadi. U yerda ozodakor, soçi uzun mavjudotlar yaşaydigan katta çiqindixonani köradi.
Mavjudotlar Miloni örab oladi, lekin uni tasodifan havo şariga boğlangan nomaʼlum robot ilib olib, Gribbl deb ham ataladigan Jorj Ribbl bilan uçraşuviga olib boradi. Gribbl yerlik, kattalar qiyofasidagi, lekin öspirinlarga xos odatlarga ega erkak ekan. U Miloga marsliklar Milo onasining xotiralarini quyoş çiqişi bilan olib taşlaşni rejalaştirayotganini va bu jarayon uning ölimiga sabab bölişini aytadi. Yolğiz va Miloning ketişini istamagan Gribbl uning onasini topişga yordam berayotganini körsatadi. Ammo uning rejasi muvaffaqiyatsiz tugaydi, natijada Gribbl asirga tuşadi, Milo esa Boşqaruvçining askarlari tomonidan quvib yuriladi. Milo ulardan qutulib ketadi, lekin yopiq xonada qolib ketadi. Derazadan çiqişga urinib, u yiqiladi va pastga uçadi. Uni Ki qutqaradi. Ki avval Boşqaruvçiga xizmat qilgan marslik qiz edi, lekin keyin televizion körsatuvlar orqali yer tilini örgandi va yaşirinça rangli grafiti çizişni boşladi. Milo unga onasini izlayotganini aytadi. Ki ota-ona va bolalar örtasidagi his-tuyğular va munosabatlarni tuşuna olmaydi, çunki u va hozirgi avlod marsliklari faqat dayakor-robotlar va nazoratçilar tomonidan tarbiyalangan, mehr nima ekanligini bilmaydi.
Milo Gribblning vayron bölgan uyiga qaytadi, lekin uni u yerda topa olmaydi. Gribblning uy robot-uy hayvoni Muşuk-1 Miloga Gribbl qatl etilişi arafasida bölgan yuqori qavatga çiqişga yordam beradi. Gribbl va Milo Boşqaruvçining askarlari tomonidan öraladi, lekin Ki ularga lazer pistoletini otib beradi va bu ularga qoçiş imkonini beradi. Ki özini esa Muşuk-1 qutqaradi. Milo va Gribbl Boşqaruvçining askarlaridan qoçib, çuqurlikka tuşib qolişadi va yanada pastki, odam yaşamaydigan qavatga tuşib qolişadi. U yerda Gribbl Miloga 20 yil oldin ham onasini qutqariş uçun Marsga kelganini aytadi. Gribbl marsliklar aynan uning onasini tanlaganidan özini aybdor his qiladi va uni qutqara olmaganidan puşaymon böladi. Milo unga onasini qutqarişda yordam berişga köndiradi.
Tez orada ularni Ki va Muşuk-1 topadi. Ular yuzaga qarab harakatlanayotganda qadimgi devor rasmini topişadi. Unda marslik oila tasvirlangan, ular esa marslik bolalar har doim ham maşinalar tomonidan tarbiyalanmaganini tuşunişadi. Gribbl tuşuntiradi, texnologik rivojlangan jamiyatda qiz bolalarni dayakor-robotlar tarbiyalaydi, öğil bolalarni esa çiqindixonaga, u yerda ularni erkak marsliklar tarbiyalaşi uçun yuborişadi. Bu öşa ozodakor mavjudotlar bölib, Milo ularga avval duç kelgan edi.
Gribbl va Ki Miloga xotira oliş qurilmasi joylaşgan yuzaga çiqib, u yerda onasi borligini topişda yordam berişadi. Oxirgi daqiqada Milo onasini qurilmadan olib çiqadi. Şu paytda onaning xotirasini olib taşlaşi kerak bölgan elektr zaryadi simlar orqali yer usti kuzatuv postiga yönaltiriladi va u yerda boşqaruv xonasidagi elektron qulflarni işdan çiqaradi hamda dayakor-robotlarni ham faolsizlantiradi. Şu tartibsizlikdan foydalanib, erkak marsliklar xonaga kirib oladi. U yerda ular marslik bolalarni ozod qilişadi, dayakor-robotlarni yöq qilişadi va Boşqaruvçi hamda uning qöriqçilariga hujum qilişadi.
Şu payt Milo va uning onasi kislorod şlemlarini kiyib, Mars yuzasi böylab qoçişga urinadi. Lekin Boşqaruvçi ham yuzaga çiqişga ulgurib, marslik qurolidan ularni öldirmoqçi böladi. Şu payt paydo bölgan Gribbl unga taşlanadi va Boşqaruvçi öqni nişonga ololmaydi. Lekin uning öqi Milo oyoği ostiga tuşadi, Milo qoqilib ketib, kislorod şlemini sindirib qöyadi. Onasi öz şlemini Miloga beradi va şu tariqa uni qutqaradi, lekin özi nafas etişmovçiligini his qila boşlaydi. Uni Gribbl qutqaradi: u bir vaqtlar yuzada qoldirgan kislorod şlemini topadi va uni Milo onasining boşiga kiydiradi. Milo onasidan avvalgi sözlari uçun keçirim söraydi va ular yaraşişadi.
Şu orada Ki kosmik kemani boşqarişni özlaştirib, ularning yonida qönadi. Tez orada yölni yana Boşqaruvçi tösib çiqadi. Ki unga qurolini tuşirişga muvaffaq böladi, lekin şu payt qahramonlarni marslik askarlar örab oladi. Ki ularga marsliklarni ota-onalar tarbiyalaşi va bolalarga mehr berişi kerakligini tuşuntirişga harakat qiladi. Boşqaruvçi esa hozirgi holat yaxşiroq ekanini taʼkidlaydi, çunki uning fikriça, oilada bola tarbiyalaş dayakor-robotlarga nisbatan juda köp kuç va vaqt talab qiladi. Marslik askarlar esa Ki yer ostidan topgan oila tasvirli devor rasmiga qarab, Boşqaruvçi ularni şu vaqtgaça aldab kelganini anglaydi. Ular Boşqaruvçini hibsga olişadi va şu bilan uning zolimona hukmronligi tugaydi. Qolgan marsliklar buni körib quvonişadi va bir-birini quçoqlaşadi.
Milo, uning onasi, Gribbl, Ki va Muşuk-1 marslik kemada Yerga qaytişadi. Milo Gribbldan Yerda qolişni xohlaydimi, deb söraydi, lekin Gribbl Marsga qaytib, marsliklarga özgarişda va yangi jamiyat qurişda yordam berişga qaror qiladi. Bundan taşqari, u va Ki bir-biriga yaqinlaşib, munosabatlarni boşlaşga kelişib olişadi. Milo va uning onasi oiladan uzoqda bölgan ota oilaga qaytişidan biroz oldin uyga qaytib kelişadi. Ota uning özgarganini sezadi. Sönggi kadrda Milo Marsdan olib kelgan pistoletdagi oxirgi qolgan zaryad bilan çiqindini yoqadi va tabassum qiladi.
Titrlar paytida Gribbl va Ki Marsni va uning aholisini qanday özgartirişga muvaffaq bölganini körsatiladi: bolalar endi mehrli oilalarda tarbiyalanadi, kulrang devorlar örniga hamma joyda yorqin, rangli grafitilar paydo böladi, ularni sobiq Boşqaruvçi askarlari çizadi. Boşqaruvçining özi esa jazo sifatida bolalarga qaraş bilan şuğullanişga tayinlanadi.
4Ovoz bergan rollar
Set Grin – Milo (harakatni…
Set Grin – Milo (harakatni uşlaş)
Set Daski – Milo (ovoz)
Dan Fogler – Gribbl
Joan Cusack – Ona
Elizabeth Arnoux – Ki
Mindy Sterling – Supervayzer
Kevin Cahoon – Çudak
Tom Everett Scott – Ota
Jacqui Barnbrook
Matthew Henerson
Adam Jennings
5Tanqid
Rotten Tomatoes veb-saytida film 116 ta şarhga asoslangan holda 37% maʼqullaşga ega bölib, örtaça baho 10 dan…
Rotten Tomatoes veb-saytida film 116 ta şarhga asoslangan holda 37% maʼqullaşga ega bölib, örtaça baho 10 dan 5,00 ni taşkil etadi. Saytning tanqidiy konsensusi şunday deydi: «Film kuçli aktyorlik tarkibiga ega va vizual jihatdan yaxşi işlangan, ammo «Qizil sayyoraning siri» filmiga tasavvur va yurak yetişmaydi». Metacritic saytida film 22 ta şarhga asoslangan holda 100 balldan 49 ball oldi, bu esa «aralaş yoki örtaça şarhlar» holatiga mos keladi.
6Kadrlar
6
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDB
4 · TMDB
5 · TMDB
6 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «Тайна красной планеты» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.