Mio in the Land of Faraway

1985-yilda şved prodyuserlari SSSRga ertak ekranlaştirilişini sovet rejissyori suratga olişi haqida taklif bilan murojaat qilganlarida, ularga uçta nomzod taklif etildi: Aleksandr Mitta, Sergey Solovyov va Vladimir Grammatikov. Ular tanlovini Grammatikovga töxtatdi, uni «It yörğalab ötdi royal ustidan» filmi bilan yoqtirib qolişgan edi.

Grammatikovning nomzodini Astrid Lindgren ham maʼqulladi; suratga oliş boşlanişidan oldin u bilan uçraşgan edi. Suhbat çoğida u Grammatikovdan hayotining neçançi yoşidan eslaşini söradi va öz hayoti haqida gapirib berişini iltimos qildi. Grammatikov ikki yarim soat davomida unga erta yoşligidagi lavhalarni sözlab berdi, şundan söng Lindgren: «Yaxşi film böladi», dedi.

Xalqaro jamoa bilan işlaş rejalaştirilganligi sababli çet tillarini biliş talab etilar edi, şu sababli Mio va Yum-Yum rolilari uçun Vladimir Grammatikov sovet MDHning konsullik bölimi tavsiyasiga köra, ingliz tilida gaplaşadigan mamlakatlarda öqigan va ingliz tilini biladigan sovet diplomatlarining farzandlarini sinab körmoqçi edi. Biroq kinoproblarga kelgan bolalar juda erkin bölib, romantik qahramonlarning kerakli tipiga mutlaqo mos kelmagani sababli, Grammatikov bu fikridan voz keçişga majbur böldi. Natijada u ingliz teatr maktablaridan izlaşga qaror qildi va ularga 70 bandli talablar röyxatidan iborat sörov yubordi.

Londonga kelgan Grammatikov mehmonxona xonasidan çiqmay, bolalar öşa 70 savolga javob bergan videolavhalarni körib çiqdi. U 65 nafar bolani tanlab, ularni etyud-improvizatsiyaga taklif qildi: juftlikka bölib, hissiy sahnani ijro etişni söradi — bir bola döstidan özining yoqtirgan itini sayr qildirişni söraydi, çunki özi kasal bölib qolgan, dösti esa sayrdan keyin unga qayğuli xabar yetkazişi kerak — it maşina ostida qolgan.

Ertasiga dahşatli janjal kötarildi: ingliz kasaba uyuşmalari Grammatikovni deyarli sudga berişga tahdid qildi, çunki u etyud topşiriğini bolalarning ota-onalari va agentlari bilan kelişmagan edi, ammo Grammatikov qatʼiy turib oldi. Yakuniy tanlovga 18 nafar yigit ötdi (bu safar ularning har biri kamera oldida onasi oiladan ketayotgan va uni qolişga köndirayotgan öğil rolini ijro etişi kerak edi); ğolib bölganlar Nik Pikkard va Kristian Beyl böldi.

SSSR tomonidan filmni işlab çiqarişga Gorkiy nomidagi kinostudiya va «Sovinfilm» jalb etilgan; Norvegiya tomonidan — «Filmhuset AS» va «Norway Film Development»; Şvetsiya tomonidan esa — «Svenska Filminstitutet» va «Nordisk Tonefilm International». Filmning byudjeti taxminan 50 million şved kronasini taşkil etdi, bu uni Astrid Lindgrenning hayotligida suratga olingan eng qimmat ekranlaştirişga aylantirdi.

Film deyarli oxiridan boşlab suratga olingan. Suratga oliş 1986-yil martida Moskvadagi Gorkiy nomidagi kinostudiyada, Mio va Yum-Yum «Ölim minorasi»ga joylaştiriladigan sahnadan boşlangan. Minoraning içki şaxtasi dizayni rassom Konstantin Zagorskiy uçun bu janrdagi birinçi tajriba böldi. Moskvada barça pavilon sahnalari suratga olingan, oxirgisi esa Miyoning Katoga qarşi yakuniy jangi bölgan.

Keyin suratga oliş guruhi tabiiy şaroitdagi suratga olişga ötgan, u Stokgolmda boşlangan va u yerda filmning kiriş qismi olingan. Mio uşlaydigan Ruhning soqoli Yalta kinostudiyasida kema arqonining polipropilen tolalaridan yasalgan bölib, uzunligi 6 metrga yetgan. Soqol gidravlik avtokran strelasining uçiga mahkamlangan va Mio bilan Ruhning Stokgolm ustidan uçişi aks etgan baʼzi kadrlar heç qanday maxsus effektlarsiz, montajsiz suratga olingan. Şundan söng suratga oliş Qrimga köçgan, u yerda Nijniy Oreanda yonida Yaxşi Mamlakat sahnalarining hammasi va bolalarning sayohatidagi sahnalarning katta qismi olingan. Katoning qalʼasi prototipi sifatida Şotlandiyadagi Eilean Donan qalʼasi xizmat qilgan. Suratga oliş öşa yilning iyul oyida yakunlangan.

1986-yil aprel oyida Qrimda (öşa paytda — Ukraina SSR) filmni suratga oliş Çernobil AESidagi avariya sababli töxtatilgan: suratga oliş guruhi taxminan bir oyga evakuatsiya qilingan. Maydonçaga qaytganlarida, har tuşlikdan oldin jamoa aʼzolaridan biri taomni Geiger hisoblagiçi bilan tekşirib çiqqan. Kristofer Li keyinçalik Sovet Ittifoqidagi suratga olişni «dahşatli ish jarayoni» deb taʼriflagan va xorijiy iştirokçilar uçun «uzoq mamlakat» SSR bölib, «u yerda ovqat yeb bölmas, sanitariya tavsifga siğmaydigan, siyosiy odamlar esa hamma joyda uçraydigan» edi, deb qayd etgan.

Nik Pikkard uçun barça tyuklarni 13 yoşli Yaltalik maktab öquvçisi Yelena Stupakova bajargan, u toğga çiqiş tögaragiga qatnaşgan. Uni suratga oliş maydonçasiga tyuklar postanovkaçisi Valeriy Pavlotos olib kelgan; Vladimir Grammatikov dastlab buning uçun juda norozi bölgan, çunki bola aktyorning dublyori bola bölişini istagan edi, ammo Stupakova taşqi körinişi jihatidan Pikkardga juda öxşaşligini körgaç, fikrini özgartirgan. Miyoning Katoga qarşi yakuniy jangida köpgina kadrlarda Li bilan qiliçlarda aynan Stupakova olişgan, Pikkard esa faqat yirik planlarda suratga tuşgan.

Ssenariy muallifi: Uilyam Oldrij

Rejissyor: Vladimir Grammatikov

Operator: Aleksandr Antipenko

Rassom: Konstantin Zagorskiy

Bastakorlar: Benni Andersson, Anders Elyas

Qöşiq matni: Byorn Ulveus

Vokal: «Gemini» dueti (yakkaxon Karin Glenmark)

Davlat simfonik kinematografiya orkestri

Dirijyor: Sergey Skripka

Musiqiy muharrir: Natalya Stroeva

Filmning asl versiyasi ingliz tilida suratga olingan. Sovet va şved prokatlari uçun tegişli dublyaj qilingan, bunda şved va sovet aktyorlari özlarini mos ravişda şved va sovet versiyalari uçun özlari dublyaj qilgan. Tildan taşqari, musiqiy treklarida ham farqlar bor — uçala versiyada ularning montaji turliça. Şuningdek, dublyaj sinxronligi ham farq qiladi: şved dublyaji ingliz asliga sinxron ketadi, sovet dublyaji esa baʼzi joylarda mustaqilroq: faqat sovet versiyasida Sikstен amakisi va Edna xola kadr ortida tölaqonli dialog olib boradi, asl versiyada va şved dublyajida esa faqat Edna xola gapiradi, Sikstен amaki esa şunçaki tasdiqlab qöyadi. Şuningdek, ingliz versiyasida va rus titrlarida Fru Lundin «Missis Lundin» deb ataladi (lekin rus dublyajining özida Mio unga «Fru Lundin» deb murojaat qiladi). Fru Lundin Miyoga yuborişni söragan kartoçkadagi matn kadri til versiyasiga qarab butunlay boşqaça bölgan yagona kadr: şved versiyasida matn şved tilida, ingliz versiyasida esa ingliz tilida yozilgan. Nomaʼlum sabablarga köra rus matnli kadr suratga olinmagan — sovet versiyasida ingliz matni körsatilgan.

Markaziy qöşiq «Gemini» tomonidan uçala tilda, har bir versiya uçun yozilgan, ammo rus varianti sovet versiyasiga nimagadir kiritilmagan va yakuniy titrlar paytida rus versiyasi örniga qöşiqning ingliz variantidan faqat bir qismi ijro etiladi. Sovet versiyasidagi yakuniy titrlar qora fonda ötadi, şved va ingliz versiyalarida esa Yaxşi Mamlakat panoramasini tasvirlovçi öşa rasm fonida ötadi.

Sovet versiyasi — bu şved va ingliz versiyalarida yöq ikkita sahna mavjud bölgan yagona versiya. Bular Milimani onasining uyidagi sahna (bu yerda Mio Yum-Yumdan otasi Miyoga ölim xavfi borligini bilganmi-yöqmi, deb söraydi) va ğordagi sahna (Mio va Yum-Yum flejtalarda çalib bir-birini topib olişganda ularning dialogi kesib taşlangan).