Moonstruck (rus. «Власть луны» yoki «Очарованные луной», ingl. «Помешанные») — Norman Jewison rejissyorligidagi 1987-yilda suratga olingan melodrama. Film Berlin kinofestivalining «Kumuş ayiq» mukofotiga (eng yaxşi rejissyor uçun) sazovor bölgan hamda olti nominatsiyada 3 ta «Oscar» mukofotini qölga kiritgan, jumladan eng yaxşi ayol roli (Çer) va eng yaxşi ayol ikkinçi plan roli (Olympia Dukakis) uçun haykalçalar olgan. Taniqli kino tanqidçisi Roger Ebert filmni 2003-yil iyuniga kelib töplagan öz «Buyuk filmlar» kollektsiyasiga kiritilgan filmlardan biri sifatida belgilagan.
Amerika Kino Instituti maʼlumotlariga köra, kartina «100 ta komediya» röyxatida 41-örinni, «100 ta iştiyoq» röyxatida 17-örinni, «100 ta kino iqtibosi» röyxatida («Bas qil buni!») 96-örinni, «10 ta eng yaxşi romantik komediya» röyxatida esa 10 ta janrdagi 10 ta film orasida 8-örinni egallagan.
Şuningdek, film 1998 va 2007-yillar uçun «100 yil içidagi 100 ta eng yaxşi amerikalik film» röyxatiga nomzod qilib körsatilgan, «Thatʼs Amore» qöşiği esa «100 ta eng yaxşi qöşiq» röyxatiga nomzod bölgan.
1Treylerlar
▶2Rollarda
Cher, Nicolas Cage, Olympia Dukakis
3Syujet
Filmda Bruklindagi italyan diasporasi vakillarining hayoti tasvirlangan; filmning deyarli barça qahramonlari…
Filmda Bruklindagi italyan diasporasi vakillarining hayoti tasvirlangan; filmning deyarli barça qahramonlari şu diasporaga mansub, köpgina dialoglarda italyança sözlar uçrab turadi, garçi personajlarning asosiy nutqi ingliz tilida bölsa-da. Kartinaning asosiy mavzusi — boş qahramonning kutilmagan va ehtirosli sevgisi bölib, u uning rejalarini barbod qilgan va hayotini tubdan özgartirgan. Bu sevgi hikoyasi Puccinining «Bohema» operasi qahramonlarining hikoyasini deyarli aynan takrorlaydi, faqat farqi şundaki, u melodrama janrida tasvirlangan va şuning uçun boşqaça yakunlanadi.
Loretta Kastorini (Çer) — 37 yoşli beva ayol, dafn byurosida buxgalter bölib işlaydi, Bruklin-Heytsda ikki qavatli kvartirada katta oila bilan yaşaydi. Birinçi sahnada Loretta soliq hujjatlarini tayyorlayotib, tösatdan boşliğini hujjatlar va hisob-kitoblardagi tartibsizlik uçun tanbeh qiladi; bu sahna uning xarakterini töliq oçib beradi: u oqilona va sovuq, qatʼiy va ozoda kiyinadigan, ish va şaxsiy hayotida izçil va aniq, erkaklarni boşqarişga örganib qolgan ayol.
Avvalo u 42 yoşli Jon Entoni Kammareri (Denny Aiello) ustidan hukmronlik qiladi; u erkak ayolni jilovda uşlaşi kerak deb hisoblasa-da, uning yonida juda közga taşlanmaydi, Loretta esa bahsga örin qoldirmaydigan ohangda unga nima va qanday qiliş kerakligini batafsil tuşuntiradi. Jonni Lorettaga restoranda taklif qiladi, Loretta esa buning uçun uni tiz çöktirib turib oladi; yigit unga nişon uzugi sovğa qiladi, bu sahna qarsaklar bilan kuzatiladi. Töydan oldin yigit ölim töşagidagi onasi bilan xayrlaşiş uçun Italiyaning Palermo şahriga borişi kerak. Ular aeroportda xayrlaşadi; uçişdan oldin Jonni Lorettadan özining kiçik, ajablanarli akasi Ronnini töyga taklif qilişni söraydi, uni u «yomon qon» deb ataydi, akasi bilan esa 5 yildan beri janjallaşib yurişadi. Qora kiyingan keksa ayol unga qarğişni aytadi: u singlisi ötirgan samolyotni laʼnatlagan, çunki singlisi 50 yil oldin uning yigitini tortib olgan va u portlaşi kerak.
Uyda Lorettani bobosining it galasi kutib oladi (Fyodor Çaliapin Jr.). Lorettaning uyğoq otasi Kosmo (Vincent Gardenia) töyga şubha bilan qaraydi, Jonnini onasining erkalatgan öğli deb hisoblaydi va bu töydan yaxşi narsa çiqmasligiga işonç hosil qiladi, ayniqsa Loretta avval turmuşga çiqqanligini hisobga olsak. Loretta esa öşanda hamma narsa yomon uyuştirilganini aytadi: marosim çerkovda emas, şahar hokimiyatida ötkazilgan, normal kelin libosi bölmagan, tort ham yöq bölgan. Sevgi asosida turmuş qurgan, ammo endi undan heç narsa qolmagan Kastorini juftligi inqiroz boşdan keçirmoqda; Kosmo xotini bilan bir karavotda yotişni istamay yotadi. Uyğonib ketgan Lorettaning onasi Roza (Olympia Dukakis) unçalik xavotir olmaydi, lekin şunday söraydi:
Ota anʼanaga köra töy xarajatlarini tölaşdan boş tortadi.
Ertalab kam sözli, ammo hamma narsani hamma haqida biladigan Lorettaning bobosi odatdagidek beşta itini sayrga olib çiqadi, hatto bu taqiqlangan joylarda ham. Yaqinda vafot etgan odamning qarindoşlari qabr oldida yiğilişganda, çol öğlining tölovni tölaşi kerakligini aytadi, aks holda u begona közlarda ahmoq körinib qolişini. Ulardan biri keça Oy qançalik ajoyib bölganini aytadi, çol esa Oy kuçi ulkan ekanini, çunki u ayollarni erkaklarga tortişini aytadi. Loretta töydan keyin Jonnining kiçik kvartirasida yaşaşga qaror qiladi, çunki uning otasiga bu yigit yoqmaydi. Kammareri unga qönğiroq qilib, soğ-salomat yetib olganini xabar qiladi, ammo hali onasiga, hozirgina turmuş qurişayotganini aytmagan, garçi monaxlar huzurida u juda çaqqon körinsa-da, va Ronnini taklif qilişni eslatadi, toki… Telefonni qöyib, Jonni yiğlaydi.
Loretta «Kammareri nonvoyxonasi»da issiq sexda işlaydigan Ronnini telefonga çaqiradi, ammo u trubkani qöyib yuboradi. Şunda ayol bevosita nonvoyxonaga boradi va akasidan farqli ölaroq, hayotda heç narsaga erişa olmagan yigitning uzun-uzun gaplarini eşitadi. U oq qölqopni yeçib, çap qöli örniga yoğoç protez körsatadi, uni, uning sözlariga köra, 5 yil oldin akasining aybi bilan yöqotgan. Ronnining qölini non kesiş maşinasi uzib taşlaganini bilgaç, uning qizi boşqa yigitga ketib qolgan. Loretta nonga buyurtma beriş uçun kelgan akasi tasodifiy hodisa tufayli aybdor emasligini aytganda, u ğazablanadi. Tuşunmovçilikka qaramay, ular Ronni yaşaydigan bino ikkinçi qavatida suhbatni davom ettirişadi.
Kosmo mijozlarning hammomidagi quvurlarni almaştiriş uçun 10 600 dollar söraydi, çunki u mis quvurlar işlatadi, ular tezroq eskirmaydi. U kafeda işqibozi Monа (Anita Gillette) bilan uçraşadi va unga oltin bilaguzuk sovğa qiladi, şundan söng uni uyigaça olib boradi.
Loretta Ronniga stekli spagetti tayyorlaydi va birinçi eri bilan 2 yil yaşaganini, u 7 yil oldin avtobus ostida qolib halok bölganini aytadi. Ular viski oçişadi, Loretta yigitni bitta qizga boğlanib qolgan «oyoqsiz böri» deb ataydi. U stolni ağdarib taşlaydi, şundan söng ular tösatdan öpişadi. Ehtiros oğuşida u qarşilik körsatmayotgan ayolni, kuyovini unutgan holda, kötarib karavotga olib boradi.
Oilaviy keçki ovqatda Kosmoning qaynisi Raymond Koppomaggi (Louis Guss) va uning xotini Rita (Julie Bovasso) iştirok etişadi; uy aʼzolari Lorettani kutişmaydi. Raymond kuyovi uning singlisiga qanday qarab yurganini eslaydi va öşa paytda Oy qançalik katta bölganini esga oladi. Roza qaynotasiga göştni stoldan olib ketişga ruxsat bermaganida, it ham tuşunmovçilikka sabab böladi; hamma uyalib, sukutda ovqatlanişni davom ettiradi. Mast erning uyquga ketganini körgan Roza Oyga qaraydi. Loretta ham şunday qiladi. Uyğongan Raymond bu öşa gapirgan Oy ekanini aytadi. Rita uning bu ifodasida 25 yoşga kirib qolganga öxşaşini aytadi, ikkinçi asal oyini nişonlayotgan turmuş örtoqlari öpişadi. Itlarini sayrga olib çiqqan bobo ham osmon yoritqiçiga qoyil qoladi va itlari bilan birga unga qarab uvillaydi.
Nihoyat, öziga kelgan Loretta Ronniga ular örtasida heç qanday munosabat bölişi mumkin emasligini va u akasining kelini ekanini aytadi, Ronni taklifini eşitganda unga tokçalar uradi. Ronni agar u bilan Metropolitan-operaga birga borsa, uni boşqa bezovta qilmasligini vaʼda qiladi. Çerkovda Loretta ikkiʼttirof kursisida tavba qiladi, söng eri unga xiyonat qilayotganini bilgan onasi yoniga ötiradi. «Kosmo Oyi» tufayli Raymond kötarinki kayfiyatda. Loretta «Zoluşka» gözallik salonida soçini taraşlaydi va çiqayotganda bir erkakdan maʼqullovçi huştak eşitadi, şundan söng köylak sotib oladi va operaga borişga tayyorlanadi. Dastlab ikkalasi kirişda bir-birini körmaydi, yaqinlaşganda Loretta özini öpişga yöl qöymaydi.
Restoranda yolğiz Roza professor Perrini (John Mahoney) köradi; u filmdagi yagona italyan bölmagan, keksa professor, uning talabasi bilan navbatdagi uçraşuvi yana janjal bilan tugaydi — qiz unga stakan tarkibini yuziga sepadi. U ayolni u bilan birga keçki ovqatga taklif qiladi, ular munosabatlar haqida suhbatlaşişadi. Perri aytadiki, uning sevgilisi yoşligi bilan porlab turgani uçun uni taşlab ketişadi, Roza esa professor ayollar haqida kam narsa bilişini aytadi va yangi tanişiga özini kuzatib qöyişga ruxsat beradi. Burçakda ular özining sevimli maşğulotiga berilgan bobo bilan uçraşib qolişadi, u xijolat bölib yonidan ötib ketadi.
Ronnining çiqişi davomida u Lorettaning qölini öpadi, ular bir-biriga közlarida yoş bilan qaraşadi. Sahnada erkak va ayol Oy ostida bir-biriga qöl uzatişadi. Tasodifan uçraşgan ota va qiz bir-birini xiyonatda ayblaşadi. Kosmo aytadi: «Sen mening qizimsan. Men sening fohişa kabi tutişingga yöl qöymayman», Loretta esa javob beradi: «Sen esa mening otamsan!..» Ular bu uçraşuv bölmaganini körsatib, ajralişadi. Roza Perriga uyiga kirişga ruxsat bermasligini, çunki u allaqaçon turmuşga çiqqanini aytadi va yigitning kvartirasiga borişdan boş tortadi, çunki bu uning yoşiga töğri kelmaydi, lekin xayrlaşuvda yonoğidan öpişga ruxsat beradi. Uyga qaytayotganda Loretta yana özini ayblaydi, ammo Ronni notiqlik mahoratini işga solib, unga faqat birga böliş muhimligini aytadi, hatto buning uçun ular dözaxda yonişsa ham, uni tinçlantiradi, ularning munosabatlari yaxşilanadi va ular böydoq kvartirasiga qaytişadi.
Şu keça Jonni qaytib keladi: onasi möjizaviy ravişda soğayib ketgan va u Lorettaga muhim narsa aytmoqçi, buni u Lorettaning onasiga xabar qiladi. Qaytib kelgan qaynota kelini bilan salomlaşişni xohlamaydi. Jonni erkaklar Xudo ularni yaratgan qovurğani qaytarib oliş uçun ayollarga ergaşişadi, deb hisoblaydi va ulardan boşqasisiz özlarini tölaqonli his qilmaydilar. Şuningdek, ularga bitta hamrohdan köproq kerak, çunki ular ölimdan qörqişadi, bu javob Rozani qoniqtiradi. Qaytib kelgan janob Kastorini kuyovga, deyarli kuyovga, u yoqmayotganini işora qiladi.
Ertalab quvnoq Loretta uyga qaytadi, onasi unga kuyovning kelganini aytadi va qizining böynidagi söruv izini payqaydi. Uyga Ronni kiradi, u hammasini joyida hal qilişga qaror qilgan, va sevgilisining ota-onasi bilan tanişadi. Oşxonaga bobo kiradi va öğliga töyni tölaşni aytadi. Oila suli kökka va qahva bilan nonuşta qiladi. Kosmo, Rozaning uning xiyonatlaridan xabardor ekanini bilib, indamay örnidan turadi, stolga kaftini uradi, şundan söng xotiniga sevgilisi bilan aloqani uzişga vaʼda beradi. Kopomaggi juftligi keladi va Lorettaga pullarini bankka qöyişni unutganini eslatadi. Bobo kutilgan sukut çökkan Jonnini kutayotganini yoqtirmaydi, ammo şu zahoti eşik qönğiroği jiringlaydi. Jonni hammani hayratga solib, Lorettaga uylana olmasligini, çunki bunda onasi ölib qolişini aytadi va uzukni olib ketadi. Kiçik janjal boşlanadi. Bundan darhol Ronni foydalanadi, Lorettaga qöl va yurak taklif qiladi, akasi esa indamay unga uzukni uzatadi.
Loretta Ronnining taklifini qabul qiladi, ular öpişib, quçoqlaşişadi, bobo yiğlaydi, şundan söng çetda ötirgan Jonniga şampan vinosi solingan qadah uzatadi, çunki u ham oilaning bir qismi. Hamma italyança tost kötaradi: «Alla famiglia!» («Oila uçun!»). Kamera oilaviy suratlar joylaşgan xonaga ötadi.
Titrlar ramkadagi oilaviy surat ustidan ötadi, unda bulutlar bilan qoplangan Oy va italyan qöşiği eşitiladi.
4Rollarda
Çer — Loretta…
Çer — Loretta Kastorini
Nicolas Cage — Ronni Kammareri
Olympia Dukakis — Roza Kastorini, Lorettaning onasi
Vincent Gardenia — Kosmo Kastorini, Lorettaning otasi
Denny Aiello — Jonni Kammareri, Lorettaning kuyovi, Ronnining katta akasi
John Mahoney — Perri, Rozaning tanişi
Louis Guss — Raymond Koppomaggi, Kosmoning qaynisi
Julie Bovasso — Rita Koppomaggi, Raymondning xotini
Fyodor Çaliapin Jr. — Lorettaning otasi tomonidan bobosi
Anita Gillette — Mona, Kosmoning sevgilisi
5Mukofotlar
1987 — Amerika Milliy kino tanqidçilari kengaşi…

1987 — Amerika Milliy kino tanqidçilari kengaşi mukofoti
Eng yaxşi ayol ikkinçi plan roli — Olympia Dukakis
1988 — Berlin xalqaro kinofestivali
«Kumuş ayiq» (eng yaxşi rejissyor) — Norman Jewison
1988 — «Golden Globe» mukofoti
Eng yaxşi ayol roli (komediya yoki myuzikl) — Çer
Eng yaxşi ayol ikkinçi plan roli — Olympia Dukakis
1988 — «Oscar»
Eng yaxşi ayol roli — Çer
Eng yaxşi ayol ikkinçi plan roli — Olympia Dukakis
Eng yaxşi asl ssenariy — John Patrick Şanley
1988 — «David di Donatello» mukofoti
Eng yaxşi çet el aktrisasi — Çer
1988 — Amerika Ssenariyçilar gildiyasi mukofoti
Eng yaxşi asl ssenariy — John Patrick Şanley
6Nomzodliklar
1988 — Berlin xalqaro…

1988 — Berlin xalqaro kinofestivali
Oltin ayiq — Norman Jewison
1988 — «Oscar»
Eng yaxşi film — Norman Jewison, Patrick J. Palmer
Eng yaxşi rejissyor — Norman Jewison
Eng yaxşi erkak ikkinçi plan roli — Vincent Gardenia
1988 — «Golden Globe» mukofoti
Eng yaxşi film (komediya yoki myuzikl)
Komediya yoki myuzikldagi eng yaxşi aktyor — Nicolas Cage
Eng yaxşi ssenariy — John Patrick Şanley
1989 — BAFTA mukofoti
Eng yaxşi ayol roli — Çer
Eng yaxşi ayol ikkinçi plan roli — Olympia Dukakis
Eng yaxşi musiqa — Dick Hyman
Eng yaxşi asl ssenariy — John Patrick Şanley
7Kadrlar
4
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDB
4 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «Власть луны» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.