Voqealar 1915–1917 yillarda röy beradi. Filmda Rossiya floti Birinçi jahon uruşida, Boltiq teatrida iştirok etgan sönggi davr haqida hikoya qilinadi. Şu fonda 1917 yil inqilobiy voqealari şaroitida flotning fojiali inqirozi yorqin körsatiladi. Filmning qahramonlari — Boltiq flotining zobitlari va matroslari.
Boş qahramon — katta leytenant Artenyev, «Novik» esminetsining katta zobiti, jasur va irodali, şaraf egasi inson. U sevadi va sevilADI, lekin uning sevgilisi Klara rus harbiy razvedkasida işlaydi, şuning uçun ular birga bölolmaydi… Artenyev öz kemasidagi matroslarning isyonkor kayfiyatini qöllab-quvvatlamay, Tserel burnidagi batareyaga qömondonlikni öz zimmasiga oladi. Bu batareya nemislarga qarşi dengiz mudofaasining eng xavfli joyini himoya qilardi.
Filmning çöqqisi — Muonzund arxipelagining sönggi qolgan, qasamiga sadoqatli dengizçilari tomonidan qahramonona himoya qilinişi bölib, ular nemis kemalarining Petrogradga yetib borişiga yöl qöymoqçi bölişadi.
Rus qöşinlarining qoldiqlari asirga olinadi va nemislar bolşeviklarni sud qilmasdan otib taşlaşga qaror qiladi. Artenyev öz böysunuvçilarining taqdirini baham körmoqçi böladi. Batareya komissari, matros Semençuk uni bu befoyda qurbondan qaytarişga urinadi, lekin natija bermaydi. Ammo admiral V. Suşonga Tserelning taslim böliş dalolatnomasi kerak, şuning uçun nemislar Artenyevni uning oldiga olib ketadi, matroslarni esa otib taşlaşadi.
1Rollarda
Oleg Menshikov, Nikolai Karachentsov
Oleg MenshikovaktyorNKNikolai KarachentsovaktyorEVEduard Volodarskyssenariy muallifi2Rollarda
Oleg Menşikov — Sergey Nikolayeviç Artenyev, katta leytenant, «Novik»ning katta…
Oleg Menşikov — Sergey Nikolayeviç Artenyev, katta leytenant, «Novik»ning katta zobiti
Vladimir Gostyuxin — Trofim Semençuk, matros
Lyudmila Nilskaya — Klara Georgiyevna Izelgof, Anna Revelskaya
Nikolay Karaçentsov — Svorbe yarim orolining mudofaa boşliği, kaperang Moriz fon Knyupfer
Yuriy Belyayev — Minalar diviziyasi qömondoni Aleksandr Kolçak
Boris Klyuyev — fon Denden keyin «Novik» qömondoni, birinçi darajali kapitan Garold fon Grapf
Gerbert Dmitriyev — starşina Yefim Slişenko
Viya Artmane — frau Milx
Vladimir Baranov — vestovoy Platov (romanda — Platkov)
Aleksey Buldakov — Portnyagin, matros
Konstantin Vorobyov — zobit
Erik Vilsons — parlamentyor
Yevgeniya Dobrovolskaya — Irina, Artenyevning singlisi
Yevgeniy Yevstigneyev — Boltiq flotining qömondoni admiral Nikolay fon Essen
Vladimir Yeryomin — Leonid Aleksandroviç Deyçman, muhandis-mexanik
Sergey Garmaş — matros Pavel Dibenko
Vladimir Golovin — Karl fon Den
Viktor Biçkov — «Pripyat»dagi esr
Gennadiy Bogaçyov — Vladimir Staşevskiy, dengiz attaşesi, kavtorang
Sergey Losev — Revel ştabining navbatçi xodimi
Yuriy Gonçarov — Xatov, matros
Artyom Inozemtsev — Riga körfazi dengiz kuçlarining boşliği admiral Mixail Baxirev
Vadim Lobanov — qarşi razvedka boşliği
O. Sviridov
Pyotr Yurçenkov — katta leytenant Vladimir Petryayev
Vadim Yakovlev — Orexov, starşina
Anatoliy Pustoxin — «Pripyat» minalar qöyuvçi kemasining kapitani
3Suratga oliş guruhi
ssenariy muallifi — Eduard Volodarskiy, Galina Muratova…
ssenariy muallifi — Eduard Volodarskiy, Galina Muratova iştirokida
rejissyor-postanovşik — Aleksandr Muratov
operator-postanovşik — Konstantin Ryjov
rassom-postanovşiklar — Yevgeniy Gukov, Mixail Gerasimov
kompozitor — Aleksandr Mixaylov
Tryuklar postanovşiklari — Oleg Korytin, Nikolay Syosev
Zakadroviy matn — Vadim Yakovlev, Andrey Krasko (titrlarda yöq)
4Filmning tarixiy voqealarga muvofiqligi
Sergey Nikolayeviç Artenyevning prototipi Nikolay Sergeyeviç Bartenev bölgan, u Sirve yarim orolining janubiy…
Sergey Nikolayeviç Artenyevning prototipi Nikolay Sergeyeviç Bartenev bölgan, u Sirve yarim orolining janubiy uçi, Saaremaa orolidagi Tserel burnidagi 43-sonli batareyaga qömondonlik qilgan. Pikulyning romani asosan uning xotiralariga tayanadi.
Nikolay fon Essen «Novik» esminetsida emas, balki 2-darajali kreyserida qömondonlik qilgan. Filmda admiral Essen Boltiq flotiga qömondonlik qiladi. Aslida, bu davrda u «Novik» kreyserida Rus-yapon uruşining boşida qömondonlik qilgan; keyinçalik esa «Sevastopol» bronenosetsida qömondon bölgan va Port-Artur taslim bölişidan oldin kemani çöktirgunça şu lavozimda turgan.
Fon Den kemani nemislarga topşirişga urinmagan va özini otmagan, şuningdek, «Novik»ga qömondonlik qilmagan. 1916 yil bahoriga qadar u «Voyskoviy» esminetsiga qömondonlik qilgan, bu kema Boltiq flotining operatsiyalarida ança faol iştirok etgan.
«Novik» esminetsining nemis esminetslari V-99 va V-100 bilan jangi kunduzi emas, balki tunda bölgan.
Anna Revelskaya (Klara Izelgof) — afsonaviy şaxs bölib, uni rus razvedkasining taniqli xodimi sifatida taʼriflaşadi. Uning haqiqiy ismi nomaʼlum, hatto uning mavjudligi ham aniqlanmagan.
Porox omboriga aviabomba tuşişi natijasida 1917 yil 18 sentyabrda portlaş yuz berdi, bu paytda haqiqiy batareya qömondoni Nikolay Bartenev oğir yaralandi. Filmda Artenyev Tserelga portlaşdan keyin keladi va uni fon Knyupferdan biladi. Muonzund mudofaasi 1917 yil 29 sentyabrdan 20 oktyabrgaça davom etgan.
Moriz fon Knyupfer nemislar tomoniga ötmagan va mudofaaga munosib qömondonlik qilgan. Nemis parlamentyorlarini esa batareyadan haydab çiqarişni buyurgan va ularni osmoqçi bölgan. Şuningdek, fon Knyupfer dengiz artilleriyaçisi bölgan, muhandis emas edi va batareyani loyihalamagan, balki 1917 yil boşidan, yarim orol mudofaasi boşliği etib tayinlanganidan keyin uning qurilişini boşqargan.
Nikolay Bartenevning opasi Sofiya uzoq umr körgan va akasi bilan bir yilda, 1963 yilda vafot etgan. Filmda noaniqlik bor: 1917 yil qişida, frontga tibbiy poyezd hamşirasi sifatida jönaşdan oldin, opa Irina Artenyevga özining 22 yoşda ekanligini aytadi. Artenyevning qabristonga taşrifi sahnasida qabr toşida Irinaning hayot yillari 27.12.1895 — 10.8.1917 körsatilgan, yaʼni 1917 yil boşida u 21 yoşda bölgan.
5Suratga oliş xususiyatlari
Klaraning Artenyevga sovğa qilgan miniatyurasi rolida Grigoriy Çernetsovning «1831 yil 6 oktyabrda…
Klaraning Artenyevga sovğa qilgan miniatyurasi rolida Grigoriy Çernetsovning «1831 yil 6 oktyabrda Peterburgdagi parad» rasmi işlatilgan.
Filmning boşidagi kemaning öquv otişmasi epizodi Vladivostokdagi Rus orolidagi Voroşilov batareyasida suratga olingan. U yerda «Poltava» linkoridan olib kelingan qurollar örnatilgan.
Tserel batareyasi bilan boğliq epizod Latviya SSRdagi Liyepaya şahridagi eski qirğoq batareyasida suratga olingan. Bir dona 210 mm li Br-17 qurolini Leningraddagi Artilleriya muzeyidan olib kelişgan (u haqiqiy töplardan kiçikroq kalibrli edi), qolgan uçtasi yoğoçdan yasalgan. Suratga oliş tugagaç, qurolni qaytarib olib ketişgan.
Filmda rus şoiri Georgiy Ivanovning «Sovuqlar keladi…» sheʼriga yozilgan qöşiq eşitiladi.
6Mukofotlar
1988 — A. P. Dovjenko nomidagi kumuş medallar: A. Muratovga, K. Ryjovga, Ye. Gukovga, M. Gerasimovga, Yu.…
1988 — A. P. Dovjenko nomidagi kumuş medallar: A. Muratovga, K. Ryjovga, Ye. Gukovga, M. Gerasimovga, Yu. Borovkovga, O. Plaksinga, O. Menşikovga.
Matn: maqola tarjimasi «Моонзунд (фильм)» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.