Mr. Nobody

«Mr. Nobody» (ingl. Mr. Nobody) — Jako Van Dormal rejissyorligida 2009-yilda çiqqan badiiy film bölib, boş qahramon Nemo Nobodyning taqdiri va uning köplab mumkin bölgan variantlari haqida hikoya qiladi.

Nemo kelajakning uzoq davrida, 118 yoşida uyğonadi va öz tarjimai holining faktlarini eslaşga harakat qiladi. U hayotini özi yaşagan köplab parallel haqiqiy hayotlar sifatida hikoya qiladi. Turli ğoyalar töplami bölgan bu film rejissyorning sözlariga köra savollar beradi, lekin javob bermaydi — aynan şu filmning asosi bölgan. Asosiy muammo esa şundaki, har bir inson tanlov qilişga majbur böladi va töğri yoki notöğri tanlov bölmaydi. Hatto eng muvaffaqiyatsiz körinadigan qaror ham juda baxtli oqibatlarga olib kelişi mumkin — va aksinça.

Taglavha: Tanlov qilinmagunça hamma narsa mumkin.

Qahramonning hikoyasi yahudiy afsonasiga köra, tuğilişdan oldin bolalar özlariga keyin nima bölişini hammasini eslaşadi, lekin tuğilişning özidan oldin unutiş fariştalari bolalarning lablariga barmoğini qöyadi va ular hammasini unutişadi, burun ostida esa çuqurça paydo böladi. Ammo fariştalar Nemoni unutişgan. Şunga öxşaş ğoyadan fransuz yozuvçisi Bernard Verber ham özining «Fariştalar imperiyasi» asarida foydalangan.

Kiçik Nemo birinçi tanlovini ota-onasini tanlaşda qiladi, ikkinçisini esa ularning ajraşişida: u onasi bilan yoki otasi bilan qolişni hal qilişi kerak. Sahna «chance» («imkoniyat») deb nomlangan vokzalda bölib ötadi, onasi poyezdda ketadi, otasi esa qoladi. Ikkala holatda ham u onasini tanlaydi. Lekin bir reallikda ona uni poyezdga tortib ulguradi, boşqasida esa oyoğidan tuşib ketgan krossovka tufayli u onasining qölini uşlay olmaydi va otasi bilan qolişga majbur böladi. Taqdiri şunga boğliq holda özgaradi.

Anna Nemo öqiydigan sinfga keladi. Bir kuni Nemo plyajda ötirganida, Anna unga yugurib kelib, suzişga çaqiradi, lekin Nemo suzişni bilmaydi.

Nemo uning döstlarini ahmoq deb aytadi va «Men ahmoqlar bilan çömilmayman», deydi, bu esa uni qörqitib qöyadi. U öşa sözlari uçun umri böyi afsuslanadi. Bir kuni, köp yillar ötgaç, u Annani vokzalda ikki farzandi bilan uçratadi, noqulay suhbat bölib ötadi, ikkalasining yuzida puşaymon ifodalanadi, ular yana ajralişadi.

Nemo Annaga sirini aytadi: u suzişni bilmasligini, Anna esa u bilan qoladi va ular yaqinlaşadi. U Nemoning birinçi haqiqiy sevgisi bölib, unga javob beradi. Köp yillar ötgaç Nemo Anna bilan turmuş quradi, ularning ikki farzandi böladi, ular baxtlidir. Nemo telestudiyada işlaydi va bir kuni uyga qaytayotganda baxtsiz hodisa natijasida halok böladi (maşinasi jarlikdan suv havzasiga tuşib, çökib ketadi).

Nemoning onasi Annaning otasi — Garri bilan uçraşadi. Natijada Anna va Garri Nemo va uning onasi bilan bir uyda yaşaydi. Keyinçalik ularning tuyğulari oğir sinovdan ötişiga töğri keladi: Garri Nemoning onasi bilan ajraşadi va ön beş yoşli Anna u bilan Nyu-Yorkka ketadi. Ular bir-birlari bilan aloqani yöqotişadi. Köp yillar ötgaç Nemo hovuzlarni tozalovçi bölib işlaydi. Annani köriş umidi uning qalbida hali ham yaşaydi, lekin kundan-kunga zaiflaşib bormoqda. Va bir kuni u uni topadi. Ular yoruğ kunduzi vokzalda uçraşadi va ötkinçilar orasida bir zumda bir-birini tanib olişadi. Şunça yillardan keyin Anna munosabatlarni darhol tiklaşga tayyor emas va Nemodan kutişni söraydi. U Nemodan ikki kundan keyin telefon orqali qönğiroq qilib, mayoq yonida uçraşişni söraydi. Ammo raqamini yozib qoldirgan varaq yomğirda höl bölib ketadi va ular yana bir-birlarini yöqotişadi. Nemo mayoq yonidagi skameykada uysiz odam hayotini keçiradi — aynan şu yerda uçraşmoqçi bölişgan edi, ammo Anna hali ham kelmaydi.

Kiçik Nemo otasi bilan qoladi, u esa nogiron bölib qoladi. Nemo kasal otasiga ğamxörlik qiladi, odamovi va muloqotsiz bölib qoladi, taşqi körinişiga eʼtibor bermaydi. Dökonda işlaydi, böş vaqtini esa uyda maşinkada ötirib, Marsga sayohat haqida ilmiy-fantastik qissa yoziş bilan ötkazadi. Bir kuni u maktab diskotekasiga boradi va u yerda yoş Elizani uçratib, unga birinçi körişdayoq oşiq böladi. U Elizaning uyiga borib, unga izhor qiliş niyatida keladi. Bu yerda tarmoqlaniş sodir böladi.

Nemo Elizani 22 yoşli dösti bilan köradi, unga umid qilişga heç narsa yöqligini tuşunib, ketadi. Xafa bölgan holda tungi örmon yölida mototsiklda uçib ketadi, yiqiladi va komaga tuşgan holda kasalxonada qoladi. U hidlarni sezadi, issiqlikni his qiladi, yopiq közlari orqali yoruğlikni köradi, fikrlay oladi, lekin qimirlay olmaydi. Ota-onasining qayta birlaşişi haqida işora bor, ular birga uni körgani keladi. Nemo barmoqlari bilan klaviatura ustida harakatlarni eslaşga urinişda davom etadi va bu çiziqning sönggi sahnasida unga barmoğini qimirlatib, közini oçiş muvaffaqiyatli böladi.

Nemo Eliza bilan izhor qiladi. U rad javobini beradi, çunki boşqasini sevadi, lekin Nemo unga bölgan his-tuyğularini va yorqin kelajak haqida işontirişda davom etadi. Eliza könadi va bir neça yildan keyin ular turmuş qurişadi. Keyin bir qator tarmoqlanişlar kuzatiladi:

Eliza töydan qaytayotganda avariya natijasida halok böladi. Nemo uning kulini saqlaydi, uni Marsga soçişni rejalaştiradi va oxir-oqibat uzoq kelajakda öşa yerga uçib boradi. Bu haqiqatda sodir böladimi yoki faqat uning ilmiy-fantastik romanida ekani noaniq qoladi.

Nemo Marsga yetib bormaydi, kema portlaydi, u kulni kömmaydi va Anna bilan uçraşmaydi.

Nemo kulni Marsning yuzasi ustiga soçadi, xuddi Elizaga birinçi uçraşuvda vaʼda bergani kabi. Kosmik kemada u Anna bilan tanişadi, ammo kema meteoritlar bilan töqnaşib halokatga uçraydi.

Nemo telestudiyada işlaydi va u yerda Annani uçratadi, Anna Nemoning hamkasbi bölgan eri vafotidan keyin. Annaning eri xuddi öşa yölda, xuddi öşa holatlarda halok böladi (maşinasi jarlikdan suvga tuşib çökadi), xuddi Anna bilan hayot tarmoğida Nemo halok bölgani kabi. Nemo öşa paytda ötgan yölidan ötadi va haydovçining jasadi bilan maşinani suvdan kötarişayotganini köradi. Dafn marosimidan keyin Nemo Anna bilan gaplaşişga harakat qiladi, ular taniş ekanliklarini va bir-biriga tortilayotganlarini sezadi. Anna içki tuyğularini sezgan holda, Nemoning bosimidan qörqib, sarosimada suhbatdan çiqib ketadi.

Nemo va Eliza uç farzand körişadi. Ularning turmuşi juda baxtsiz: Eliza surunkali çarçoq, depressiya bilan oğriydi va deyarli uydan çiqmaydi. Kundan-kunga uning ahvoli yomonlaşadi: isteriya hujumlari boşlanadi, uydan qoçişga urinadi. Nemo qölidan kelganiça ularning turmuşini saqlab qolişga harakat qiladi, hamma narsa yaxşi ekanligini körsatadi, lekin yolğiz özi bilan qolganda özining barça harakatlari ojiz va kulgili ekanini tan oladi. Elizaning ahvoli sevilmagan odam bilan yaşaşdan kelib çiqqanini anglab, u uydan çiqib ketadi.

Nemo Eliza bilan izhor qildi, lekin u boşqasini sevgani uçun rad javobini beradi. Nemo uyga qaytib, otasiga aytadi: «Men birinçi bölib men bilan raqs tuşgan qizga uylanaman». Yigit qatʼiy qaror qilib, öşa keçasi mahalliy klubga boradi va u yerda Jin bilan uçraşadi. Ular raqsga tuşişadi. Keyinroq, Jinni klubdan mototsiklida uyiga olib ketayotganda, Nemo «köplab ahmoqona qarorlar» qabul qiladi (keyinçalik özi ularni şunday baholaydi):

# Men endi heç qaçon omadga tayanmayman

Mototsiklimda ötirgan qizga uylanaman

Boy bölaman

Bizning uyimiz böladi, katta uy, sariq rangli, boğ bilan va ikki farzand: Pol va Maykl

Kabriolet (qizil kabriolet) va hovuzim böladi, suzişni örganaman

Muvaffaqiyatga erişmagunça töxtamayman.

Nemo barça rejalarini amalga oşiradi va hamma narsaga erişganga öxşaydi, lekin baxtsiz bölib qoladi. Bu yerda Nemo özining yoşlik ehtiroslari va ambitsiyalarining asiriga aylanadi, uning hayoti zerikarli va yoqimsiz. Bunday hayotdan çarçagan Nemo yana qarorlar qabul qilişda omadga (tangaga) tayanişni boşlaydi. U janob Jonsni kutib olayotgan odamga yaqinlaşadi va özini şu ism bilan ataydi. Söngra uning mehmonxonadagi xonasi raqamini oladi. Bu yerda yana bir tarmoqlaniş sodir böladi. Birinçi holatda uni xatolik bilan vannaxonada kökragiga öq uzib öldirişadi va örmonga kömişadi. Ikkinçi holatda qotil böyniga öq uzadi va Nemo reanimatsiyaga tuşadi.

Nemo ğalati şaharda bölib, deyarli hamma joyda topadigan işoralarga ergaşib, eski taşlandiq uyga kiradi, u yerda videoni tomoşa qiladi va kelajakdagi özini köradi, u Nemoga bu reallikda uning mavjud emasligini tuşuntiradi. U mumkin bölgan sabablarni sanab ötadi (tarmoqlaniş): otasi sirğalib ketdi, yomğir yoğa boşladi va ota-onasi uçraşmadi; otasi bolaligida çanada sayr qilayotganda halok böldi; ota-onasi bola körişga muvaffaq bölmadi; tarixdan oldingi zamonlarda uning ajdodi halok böldi (bu yerda mavjud bölişi mumkin bölgan, lekin qandaydir sabablarga köra mavjud bölmagan hamma narsa joylaşgan biror makon bor degan nazariya qöllaniladi).

Syujet davomida baʼzan Nemoning ğalati hodisalarni kuzatayotganini körişimiz mumkin: uning hayotining boşqa versiyasidagi odamlar va buyumlar, ular haqidagi tuşlar. Bir kuni bir odam (Annaning qöşnisi) hatto unga: «Nemo! Voy! Eşitdim, sen ölib qolibsan. Çökib ketibsan», deydi. Bu uning boşqa hayotiga işora bölib, öşa hayotda u ham televeduşçi bölgan, lekin Anna bilan yaşagan. Buni hamma narsa kiçik bolaning boşida sodir bölişi bilan yoki Nemoning öz hayot yölini tanlay olmasligi bilan izohlaş mumkin (rejissyor bu masalaga alohida eʼtibor qaratadi, javob bermaydi).

Bundan taşqari, Nemo kelajakni körganda beixtiyor siyib yuboradi. Bu unda 15 yoşgaça sodir bölgan.

Ölimdan oldin janob Nobody jurnalistga aytadi, na u va na jurnalist haqiqatda mavjud emas: ular hammasi vokzalda tanlov qilişga majbur bölgan öşa bolaning tasavvurida. Kiçik Nemo otasi yoki onasi bilan hayotining turli variantlarini közdan keçirgan, kimi bilan yaşaşni tanlaş uçun. Şunday böladi ham: kelajak xotiralarini oxirigaça körib çiqqaç, Nemo ularni bölaklarga ajratadi va heç qaysi variant unga yoqmasligini tuşunadi. Şunda töqqiz yoşli Nemo nihoyat tanlov qiladi va vokzaldan, otasi va onasi bilan poyezddan uzoqlaşib qoçadi, şu tariqa Nemoning tanlovdan voz keçgan yana bir hayot varianti paydo böladi.

Hayotining sönggi daqiqalarida Nemo, heç narsaga qaramay, baribir belgilangan joyda Annani kutganini eslaydi: u baribir mayoqqa keladi va Nemoning quçoğida erib ketadi. Nemoning ölimdan oldingi sönggi sözi — Anna. Bu tomoşabinga şunday xulosa çiqariş imkonini beradi: aynan şu variant va unga olib kelgan barça voqealar Nemo hayotining yakuniy varianti.

2092-yil 12-fevral soat 05:50 da janob Nobody vafot etadi va şu paytning özida vaqt orqaga qaytişni boşlaydi va bizga uning hayotidan sahnalar körsatiladi.

Asosiy hikoyaga parallel ravişda, filmning boş qahramoni hujjatli filmlar aparçisi sifatida syujet çiziği doirasida Anna yoki Eliza bilan hayot çiziğida tomoşabinlarga turli ilmiy va pseudoilmiy faktlarni xabar qiladi. Xususan, tomoşabinlarga Katta portlaş haqida gapiriladi, uning natijasida koinot paydo bölgan. Vaqtning çeksiz oqimi koinotning portlaşdan keyingi kengayişidan boşqa narsa emas, lekin bu kengayişning çegarasi bor. Taxmin qilinadiki, kengayiş resursi tugagaç, vaqt orqaga qaytadi va koinot qisqarişga intiladi.

Bu filmni tayyorlayotganimda, fazo va vaqt örtasidagi munosabatlar va vaqt omillari haqida bir neça ilmiy asarlarni öqidim. Bu fizika böyiça asarlar edi. Mualliflardan biri — Ilya Prigojin. Bu ilmiy asarlardan heç narsani tuşunmadim, lekin ularda ajoyib ilmiy sheʼriyat bor edi…

Filmning bir neça finali bor: Nemo va Anna pirsdan toşlar otişadi, sekin raqs sahnasi takrorlanadi.

Filmni suratga olişda quyidagi aktyorlar iştirok etişdi:

Jared Leto — Nemo Nobody/Nemo Nobody 118 yoşida

Diane Kruger — Anna

Sarah Polley — Eliza

Pham Linh Dan — Jin

Rhys Ifans — Nemoning otasi

Natasha Little — Nemoning onasi

Toby Regbo — Nemo (15 yoş)

Juno Temple — Anna (15 yoş)

Clare Stone — Eliza (15 yoş)

Audrey Giacomini — Jin (15 yoş)

Thomas Byrne — Nemo (9 yoş)

Daniel Mays — jurnalist

Michael Riley — Garri

Allan Corduner — doktor Feldheym

Buddy Holly — Everyday

Erik Satie — Je te veux

Erik Satie — Lent Et Grave

Eurythmics — Sweet Dreams (Are Made of This)

The Çordettes — Mr. Sandman

Wallace Collection — Daydream

Erik Satie — Gnossienne No. 3

Gabriel Fauré — Pavane Op. 50

Hans Zimmer — God Yu Tekkem Laef Blong Mi

Johann Sebastian Baç — Do-major prelyudiya, XTK, 1-tom

Pixies — Where Is My Mind?

Otis Redding — For Your Precious Love

Elisabeth — Die Glocken

Pier Van Dormael — Mr. Nobody

Pier Van Dormael — Undercover

Nena — 99 Luftballons

Benjamin Britten — Benjamin Britten, Simple Symphony for string orçestra, 3-qism «Sentimental sarabande»

The Ink Spots — Into Each Life Some Rain Must Fall

Belgiyalik rejissyor Jako Van Dormal filmni 2001-yilda öylab topgan, ğoyani amalga oşirişga esa 2007-yilda kirişgan.

Loyiha şu bilan ajralib turadiki, u Belgiyada asosiy bölmagan ingliz tilida suratga olingan.

Rejissyor şunday tuşuntirdi: «Filmning ğoyasi menga ingliz tilida keldi. Bu hikoya juda uzoq masofalar va vaqt oraliqlarini qamrab oladi. Syujetning bir yönalişi Kanadadagi onasi bilan yoki Angliyadagi otasi bilan yaşaş örtasida tanlov qilişi kerak bölgan bola haqida. Şuningdek, men işlaşni xohlagan ingliz tilida gaplaşuvçi aktyorlar ham bor».

Dormal 2007-yil fevralida aktrisa Sarah Polley bilan suratga olişni boşladi. Keyinçalik Nemo Nobody rolidagi boş rolga Jared Leto tasdiqlandi. Aktrisa Eva Green Anna roli uçun kastingdan ötolmadi.

Filmning byudjeti 37 mln yevroni taşkil etdi, «Mr. Nobody» bugungi kunda[qaysi?] eng qimmat belgiyalik filmlardan biriga aylandi. Mablağning yarmini fransuz prodyuseri Filipp Godo özining Pan-Européenne markazi orqali taqdim etdi, qolgan yarmini esa distribyutorlar Wild Bunch va Pathé berdi.

Işlab çiqariş 120 kun davom etdi, suratga oliş Belgiya, Germaniya va Kanadada olib borildi.

Filmda körsatilgan Nemoning uçta hayoti rang va musiqiy şerik yordamida ajratilgan. Har bir hayotning «dizayni» britaniyalik fotograf Martin Parrning işiga asoslangan.

Suratga oliş davomida Dormal noyob qadam taşladi: filmning ssenariysini eʼlon qildi. Rejissyor masştablar haqida şunday gapirdi: «Prodyuserlarim buni aytganimda yoqtirmaydi, lekin mohiyatiga köra bu bitta odamning turli hayotlari haqida tajribaviy katta byudjetli film, u qanday tanlov qilişiga qarab yaşaşi mumkin. Gap har bir kişi duç keladigan çeksiz imkoniyatlar haqida. Yaxşi yoki yomon tanlov yöq. Şunçaki ularning har biri sizga yangi hayot yaratadi. Eng qiziqarlisi — tirik böliş».

«Mr. Nobody» birinçi marta 2009-yil 12-sentyabrda Venetsiya kinofestivalida namoyiş etildi. 2010-yil 13-yanvarda Belgiya va Fransiya kinoteatrlarida prokatga çiqdi.

… Kostyumlar va bezaklar filmga hayratlanarli darajada taʼsir qiladi va syujetning barça çiziqlariga özining hukmron rangini beradi… Garçi hammasi yaxşi yozilgan va sahnalaştirilgan, şuningdek juda nozik va maʼnoli bölsa-da, alohida sahnalar kamdan-kam hollarda filmning umumiy manzarasiga mos tuşadi.

… «Benjamin Button» kabi, film juda jiddiy tuşunçalarni körib çiqadi, masalan, Nemo Nobody qahramoniga 0 yoşdan 118 yoşgaça inson hayoti taklif qiladigan son-sanoqsiz imkoniyatlarni, uning tanloviga asoslangan turli hayot variantlari orqali. Bu katta byudjetli ingliz tilidagi asar, Yevropaliklar sci-fi janrida raqobatlaşa olişini körsatadi, bu yerda katta foyda muhim.

Film törtta mukofot oldi va yana uçtasi uçun nomzod böldi:

Mukofotlar

Nomzodliklar