National Velvet

1920-yillarning oxiri. Sussex okrugidagi Syuels şaharçasi, Angliya. Yozgi taʼtillar boşlanadi. Qizlar maktabidan qaytayotgan, köp bolali qassob oilasining 12 yoşli qizi Velvet Braun otlarga tirik iştiyoq bilan qaraydi va sayohatçi yoş yigit Mayk bilan uçraşadi. Ular birga körişadiki, yaqinda sotib olingan ot egasi Ed Galdingning gapiga kirmaydi va qöşni tösiqdan sakrab qoçmoqçi böladi. Velvet uni töxtatiş uçun yugurib boradi va yigit hamda egasini hayratga solib, ot itoatkorlik bilan töxtaydi. Mister Ed otning ismi Pirat ekanini aytganda, Velvet uni bundan buyon Pay deb çaqirişini bildiradi. Egasi Mayklardan qayoqqa ketayotganini söraganida, yigit unga Velvetning onasi ismi va manzili yozilgan daftarçasini körsatadi.

Oilaviy keçki ovqatda, keçikib kelgan Edvina — Velvetning katta opasi bilan birga, ona qiz daftarçani közdan keçirib, yigit uni otasi Den Teylorning vafotidan keyin uning hujjatlari orasidan topganini bilib oladi. Edvinaning yigiti Ted uni xayrlaşuvda yonoğidan öpadi. Ona erini Gerbertni Mayni 10 şillingga haftalik dökon yordamçisi sifatida qoldirişga köndiradi. Er norozilik bilan rozi böladi; yigit esa, miss Braun pulni murabbo qöyilgan tokçadagi çoynak içidagi xaltaçaga yaşirayotganini körib, öşa pullarni öğirlaydi. Uxlaşdan oldin Velvet Payda çopayotganini öynaydi, söngra onasidan Maykning otasi 20 yoşida La-Manşni suzib ötganida uning murabbiyi bölganini va uning yordamisiz muvaffaqiyatga erişa olmagan bölardi, deb bilib oladi. Qiz yigit uçun ajratilgan, miss Edaning keksa kaltakesagi ham yaşaydigan otxonaga yugurib kiradi va mehmonga ularning oilasida qolib işlaş ruxsati olinganini aytadi, şuningdek, otlarga çeksiz muhabbati va Angliyaning eng yaxşi çavandozi bölib, kon-kur musobaqasida qatnaşiş orzusini ham sözlaydi. Maykning gapidan qiz uning ilgari otlar bilan ish qilganini, ammo yiqilib tuşgandan keyin hayvonlardan nafratlanib qolganini tuşunadi. Qiz ketgaç, yigit öğirlangan pullarni qaytarib qöyadi.

Xizmat safarlaridan birida Velvet va Mayk Payning, uning ortidan quvgan Jeykob ismli it bilan birga, baland tösiqdan sakrab ötganini köradi. Yigit tösiqni ölçab, uning balandligi «Biçer Bruk» deb ataladigan tösiqdan ham oşib ketişini aytadi.

Bir munça vaqt ötgaç, mister Galding ot qoçişlari orqali faqat zarar keltirgani uçun xafa bölib, mukofot sifatida itoatsiz hayvonni qöyib, lotareya ötkazadi. Velvet otasidan iştirok etişga ruxsat söraydi, lekin mister Braun könmaydi. Biroq tuşlik vaqtida Mayk Braunlarning tört bolasiga lotareya çiptasi sovğa qiladi. Mister Braunning halolligiga şubha bilan qaragan tomoşabin ğolib çiptani özi tortişga majbur qilinadi, ğolib raqam 113 böladi. Xafa bölgan qizning körgani röyobga çiqadi — uyga Payni olib kelişadi, u huşini yöqotadi. Maʼlum böladiki, 113-raqamni heç kim sotib olmagan, şuning uçun ikkinçi marta ötkazilganda ğolib raqam 62 bölib çiqadi. Şundan söng ot bir şillingga oilaga tegişli böladi.

Mayk Biçer Brukning Milliy kubok böyiça katta tösiqlar poygasidagi oltinçi va oxirgi tösiq ekanini aytadi. Yigit otni yotoqxona derazalari ostidan yetaklaydi, qiz yana özini çavandoz sifatida tasavvur qiladi. Tez orada orzu haqiqatga aylanadi — Velvet Maykdan juda xursand böladi. Mister Braun ot öz ehtiyojini qoplaşini xohlaydi, lekin itoatsiz Pay aravani sindirib taşlaydi va u otni söyiş uçun topşirişni öylay boşlaydi. Edvinada reja tuğiladi — Payni poygaga qöyib, uni tarixga kiritiş; u hatto komissiyaga öz taşabbusi bilan xat yuboradi va bir hafta ötib unga taklifnoma keladi. Mayk bilan suhbatda, u ilgari poygalar bilan ham şuğullangani va uşbu tösiqlar poygasidagi barça tösiqlarni bilişi maʼlum bölganidan söng, Velvet rejani amalga oşiriş uçun pul, murabbiy va jokey kerakligini bilib oladi. Yordam sörab qiz onasiga murojaat qiladi, ona esa kanalni suzib ötgani uçun olgan mukofot — albom bilan birga çerdakda saqlanayotgan oltin suveren tangalarini qizga beradi, ular röyxatga oliş va boşqa xarajatlar uçun kerak böladigan 100 funt kiriş badali uçun yetarli böladi.

Mayk bu pulni Londonga poyezdda olib borib, otni röyxatga olişi kerak böladi. Mister Braun yigitning halolligiga işonmaydi; u barda içib, ikki firibgarga pulni ğolib tikiş uçun berib yuboriş arafasida turadi, lekin sönggi lahzada Velvetning işonçini eslab, özini qölga oladi va tangalar solingan xaltaçani firibgarning qölidan oladi. U röyxatdan ötiş haqini tölaydi va hatto hayratga tuşgan qassobga beş tanga qaytim beradi. Mayk Payning murabbiyi bölişga yarim mukofot evaziga rozi böladi. U va Velvet tösiqlar poygasi xaritasi yordamida yil böyi davom etadigan kundalik maşğulotlarni boşlaydilar. Bir qiş kuni Edvina singlisiga maktabga xat yozadi. Maʼlum böladiki, uning yigiti Ted Lankasterdagi xolasinikiga ketgan, bu Edvinani köz yoşiga töldiradi. Şu vaqtning özida Pay kasal bölib qoladi. Velvet va Maykning ğamxörligi tufayli ot tez orada soğayib ketadi. Har gal çavandoz yanada katta yutuqlarga erişadi. Yigit mahalliy aholining Payning ğalabasiga tikişlarini qabul qiladi. Mayk Velvetning ukasi Donaldga ot haqida ertak aytib beradi, bola esa odatdagidek injiqlik qiladi. Xotinidan yaşirin ravişda, Payning ğalabasiga işonmagan mister Braun otga tikiş qiladi.

Oila bilan xayrlaşgaç, Velvet va Mayk poygaga yetib kelişadi, u yerda faqat bitta jokey — Ivan Taskini topişadi; u özining mağrurligi va ğalabaga işonmasligi bilan bolalarga yoqmaydi. Velvet yigitni çiqişga undaydi, u köz yoşlari bilan Mançesterdagi poygada jokey bölib çiqqanini, dastgohni qöldan çiqarib yuborgani uçun boşqa iştirokçining halokatiga sabab bölganini aytib beradi. Qörquvni yengib, yigit Pay bilan yöl oladi va kerakli jokey bölişga qaror qiladi. Biroq vagonga kirganda u kiyinib olgan Velvetni köradi; qiz özini Taski örniga körsatiş ğoyasiga berilib ketgan. Mayk uning iltimosiga könadi va soçlarini qisqartirib, qizga nima va qanday qiliş kerakligini örgatadi.

Payga tikişlar 100:1 nisbatda. Mayk qiziqqan jokeyga Velvetni ingliz tilini bilmaydigan Latviyalik çavandoz sifatida taniştiradi. Vaznni ölçaşda qizning egariga meʼyor uçun biroz vazn qöşiladi. Otga «28» raqami beriladi. Irlandiya, Fransiya, AQŞ, Ispaniya, Hindiston va boşqa mamlakatlar çavandozlari tört yarim mil masofada 30 ta tösiqdan ötişlari kerak. Pay Biçer Brukni muvaffaqiyatli yengib ötadi. Favorit Ebony Starga tikkan, durbin bilan kuzatayotgan tomoşabin Maykka poyga borişi haqida xabar beradi. 7-tösiq… Daryo tösiği… 13-tösiq… Ikkinçi Biçer-Brukni oltita çavandoz yengib ötolmaydi. Pay törtinçi örinda, Latt bilan birga. Latdan özib ketiş. Oxirgi tösiq. Tabiusdan özib ketiş. Sönggi soniyalarda ot Starrdan özib ötib, oldinga çiqadi. Ğalabadan söng darhol Velvet huşidan ketadi va otdan yiqiladi; bu poyga qoidalarining 144-bandini buziş hisoblanadi, unga köra ğolib otxonaga yetgunça egardan tuşmasligi kerak.

Qizni lazaretga olib borişadi, u yerda şifokor hayratlanarli darajada oldida ösmir qiz turganini köradi. Uni tezda ширma bilan tösib qöyişadi. Bu qoidabuzarlik uçun Velvet va Pay diskvalifikatsiya qilinadi, ğalaba 9-raqamga beriladi, ikkinçi örinni 33-raqamli Tabius, uçinçi örinni Latt egallaydi. Voqea barça gazetalarga çiqadi, çavandoz va ot maşhur bölib ketadi. Şaharga qaytganda uni barça aholi kutib oladi; mahalliy gazetada u «Milliy baxmal» deb ataladi (sözlar öyini — Velvet ingliz tilida «baxmal» degani). Ikki reporter Donaldni söroq qiladi va suratga oladi; bolaning yaqinda tişi tuşgan edi.

Braunlarning uyiga köplab xatlar keladi, ularda vasvasali takliflar bor, masalan, Amerikada kinoga suratga tuşiş. Ota qizi bu imkoniyatdan foydalanib, hayotda muvaffaqiyatga erişişini xohlaydi, lekin Velvet bundan voz keçadi, çunki bu Payga zarar yetkazadi, buni esa u yöl qöyolmaydi. Xafa bölgan ota xatlarni kaminda yoqib yuboradi va otxonaga boradi, u yerda Maykning sayohatga tayyorlanayotganini köradi. Yigit bilan suhbatda Braun uning ilgari ularning oilasi hisobidan boyib ketiş niyatida bölganini bilib oladi, ammo ular yaxşi munosabatda ajralişadi. Velvet Maykning ketib qolganini bilgaç, ota-onasi unga yigitga otasi va missis Braun haqidagi haqiqatni aytişga ruxsat berişadi. Payda minib, qiz körinib turgan yölning oxirida, qizil bulutlar fonida, şivirlab kulib ketayotgan döstiga yetib oladi.