Netaji Subhas Chandra Bose: The Forgotten Hero — 2004-yilda suratga olingan hind epik biografik uruş filmi bölib, ssenariysi va rejissyorlik işini Şyam Benegal bajargan. Filmda Saçin Khedekar, Kulbhuşan Kharbanda, Rajit Kapur, Arif Zakaria, Divya Dutta va boşqalar ansambl’ bölib rol öynagan. Film hind mustaqillik yetakçisi Subhas Chandra Bosening hayotini aks ettiradi: Natsistlar Germaniyasidagi davri (1941–1943) va Yaponiya tomonidan bosib olingan Osiyodagi davri (1943–1945), şuningdek, Azad Hind Fauj tuzilişiga olib kelgan voqealar.
Filmning dekoratsiya dizaynini Samir Çanda boşqargan. Musiqa va fon muzikasini A. R. Rahman yaratgan. Çiqqaç, film BFI London kinofestivalida keng tanqidiy eʼtirof oldi, öşa yili «Milliy integratsiya böyiça eng yaxşi badiiy film» uçun Milliy kino mukofotiga sazovor böldi hamda «Eng yaxşi dekoratsiya dizayni» nominatsiyasida ham Milliy kino mukofotini oldi. Film 2016-yil 14-avgustda, Hindistonning Kinofestivallar direksiyasi va Mudofaa vazirligi birgalikda ötkazgan, hind mustaqilligining 70 yilligiga bağişlangan Mustaqillik kuni kinofestivalida retrospektiv tarzda namoyiş etildi.
1Rollarda
Sachin Khedekar, Kulbhushan Kharbanda, Rajit Kapur
Shyam BenegalrejissyorSKSachin KhedekaraktyorKKKulbhushan KharbandaaktyorRKRajit Kapuraktyor
Divya DuttaaktyorAZArif ZakariaaktyorJSJisshu Senguptaaktyor
Ila ArunaktyorPBPankaj BerryaktyorSZShama Zaidissenariy muallifi
A. R. Rahmankompozitor2Syujet
Voqea Britaniya Hindistonida boşlanadi. Bosening Mahatma Gandi bilan siyosiy kelişmovçiligidan keyin hibsga…
Voqea Britaniya Hindistonida boşlanadi. Bosening Mahatma Gandi bilan siyosiy kelişmovçiligidan keyin hibsga olinişi va keyinroq ozod etilişi uning Afğoniston va Sovet Ittifoqi orqali Germaniyaga qoçişi uçun sahna yaratadi. Qoçişidan bir neça kun oldin u yolğizlikni izlagan, şu bahona bilan Britaniya qöriqçilari bilan uçraşişdan qoçgan va soqol qöygan. Qoçgan kuni keçasi u tanilib qolmaslik uçun paştun kiyimini kiyib olgan. Bose 1941-yil 16-yanvarda Kalkuttadagi uyida Britaniya nazorati ostidan maşinada jiyani Sisir K. Bose bilan birga qoçib çiqadi.
Bose Abvehr yordamida Peşavarga yöl oladi, u yerda Akbar Şoh va Bhagat Ram Talvar uni kutib oladi. Bose Akbar Şohning işonçli dösti Abad Xonning uyiga olib boriladi. 1941-yil 26-yanvarda Bose Britaniya Hindistonining şimoli-ğarbiy çegaralari orqali Afğoniston tomon, u yerdan Rossiyaga yetib oliş uçun yölga çiqadi. Şu sababli u Şimoliy-Ğarbiy Çegara viloyatidagi «Forward Bloc» yetakçisi Mian Akbar Şohdan yordam söraydi. Şoh Sovet Ittifoqiga yöl oliş payti Hindistondan çiqib ketgan edi va Bose uçun yangi niqob taklif qiladi. Bose paşto tilini bir söz ham bilmagani uçun, u britaniyaliklar uçun işlaydigan paşto tilida gapiruvçilarga oson nişon bölib qolişi mumkin edi. Şu sababli Şoh Bosega kar-soqov bölib körinişni va qabilalar odamlariga öxşaş soqol östirişni maslahat beradi. Bosening yölboşçisi Bhagat Ram Talvar esa, Bose bilmagan holda, aslida Sovet agenti bölib çiqadi.
Aga Xon III tarafdorlari Boseni Afğoniston çegarasidan ötkazib yuboradi, u yerda uni Organization Todt nomidan yöl qurilişi muhandislari sifatida körinayotgan Abvehr guruhi kutib oladi. Ular Boseni Kobul orqali Sovet Rossiyasi çegarasigaça yölda kömаklaşadi. Afğonistonga yetib oliş uçun paştun suğurta agenti («Ziauddin») qiyofasini olgan Bose keyin qiyofasini özgartiradi va italiyalik zodagon «graf Orlando Mazzotta» nomidagi italiya pasporti bilan Moskvaga yöl oladi. Moskvadan u Rimga, u yerdan esa Germaniyaga boradi. Rossiyaga kelganda NKVD uni Moskvaga olib boradi, u yerda Bose Rossiyaning Britaniya hukmronligiga anʼanaviy duşmanligi Hindistonda xalq qözğoloni rejalariga yordam beradi, deb umid qilgan edi. Biroq Bose sovetlarning munosabatidan umidsizlanadi va tezda Moskvadagi nemis elçisi graf fon der Şulenburgga topşiriladi. U aprel oyi boşida Boseni maxsus kuryer samolyotida Berlinga jönatadi, u yerda Bose Yoaxim fon Ribbentrop va Vilgelmştrasse Taşqi işlar vazirligi amaldorlaridan yanada qulayroq qabul kutgan edi.
Germaniyada Bose Adam fon Trott tsu Solz rahbarligidagi Hindiston böyiça maxsus byuroga biriktiriladi. Byuro Germaniya homiyligidagi «Azad Hind radiosi» eşittirişlari uçun javobgar edi. Bose Berlinda «Ozod Hindiston markazi»ni oçadi va Şimoliy Afrikada Osiy kuçlari tomonidan asirga olingunça britaniyaliklar tarafida jang qilgan hind asirlaridan Hind legionini (taxminan 4500 askar) tuzadi. Hind legioni Vermaxtga biriktiriladi, keyinroq esa Vaffen-SSga ötkaziladi.
Uning aʼzolari Gitler va Bosega quyidagi sadoqat qasamini içadilar: «Xudo oldida muqaddas qasam içaman, Hindiston uçun kuraşda nemis xalqi va davlatining yetakçisi, nemis qurolli kuçlarining qömondoni Adolf Gitlerga böysunaman, Hindistonning yetakçisi esa Subhas Chandra Bosedir». Bu qasam Hind legionining nazoratini nemis qurolli kuçlariga aniq topşirar edi, şu bilan birga Boseni Hindistondagi umumiy yetakçi deb eʼlon qilardi. U bundan taşqari, Azad Hind legioni yetakçiligida Sovet Ittifoqi orqali Hindistonga natsistlar qöşinlari bosqinini ham tasavvur qilgan edi. Köpçilik bu fikrdagi uning qaraşlarini şubha ostiga qöyadi, çunki bunday bosqindan keyin nemislarni osonlikça çiqib ketişga köndiriş mumkin emas edi va bu uruşda Mehvor ğalabasiga ham olib kelişi mumkin edi.
Jami 3000 hind harbiy asiri Ozod Hind legioniga yozildi. Biroq Bose xursand bölmadi, aksinça taşvişga tuşdi. Rossiyaga havas qiluvçi sifatida, Gitlerning tanklari Sovet çegarasini kesib ötganda u qattiq ezildi. Vaziyatni yanada oğirlaştirgani şu böldiki, endi orqaga çekinayotgan nemis armiyasi uni Britaniyani Hindistondan haydaşda yordam bera olmas edi. 1942-yil may oyida Gitler bilan uçraşganda uning şubhalari tasdiqlandi va u natsistlar yetakçisi öz askarlarini harbiy emas, balki tarğibot ğalabalari uçun işlatişga qiziqqanini tuşundi. Şunday qilib, 1943-yil fevralda Bose öz legionerlaridan yuz ögirib, Yaponiyaga ketayotgan suv osti kemasida yaşirinça jönab ketdi. Bu esa u yollagan odamlarni Germaniyada yetakçisiz va ruhan tuşkun holda qoldirdi.
Bose 1941-yildan 1943-yilgaça Berlinda yaşaydi. Germaniyaga 1934-yildagi oldingi safari davomida u avstriyalik veterinar qizi Emilie Şenkl bilan tanişgan, u bilan 1937-yilda turmuş qurgan. Ularning qizi Anita Bose Pfaff. 1943-yilda Germaniya Hindistonning mustaqilligiga yordam bera olmasligiga işonç hosil qilgaç, u Yaponiyaga jönaydi. U Yaponiyagaça nemis suv osti kemasi U-180 bilan Umid burni atrofidan, Madagaskardan janubi-şarqqa qarab suzib boradi, u yerda esa qolgan yölni I-29 kemasiga ötib davom ettiradi. INA ning birinçi jangovar vazifasi Hindistonning şarqiy çegaralari — Manipur tomonga yapon hujumi böldi. INA ning maxsus kuçlari — «Bahadur guruhi» Arakandagi çalğitiş hujumlarida, şuningdek, yapon qöşinlarining Imfal va Kohima tomon yurişi paytida duşman orqa çiziğida keng kölamli operatsiyalarda iştirok etadi. Bu jarayonda ular Ba Maw va Aung San boşçiligidagi Birma milliy armiyasi bilan hamkorlik qiladi.
Biroq orolning maʼmuriy boşqaruvini hali ham Yaponiya dengiz floti amalda uşlab turardi. Hindistonning quruqlik qismida, Şimoliy-Şarqiy Hindistondagi Manipur ştatining Moyrang şahrida birinçi marta Hindiston Milliy kongressi bayroği namunasida tuzilgan Hindiston uç rangli bayroği kötarildi. Hindistonga bostirib kiriş urinişi — «U-GO operatsiyasi» davomida Kohima va Imfal şaharlari yapon qöşinlari, Birma milliy armiyasi hamda INA ning Gandi va Nehru brigadalari tomonidan qamal qilindi. Biroq Hamdöstlik kuçlari ikkala pozitsiyani uşlab turdi va keyin qarşi hujumga ötib, qamal qilayotgan kuçlarga jiddiy talofat yetkazdi, şundan söng ular Birmaga orqaga çekinişga majbur böldi.
Yaponiya Kohima va Imfal janglarida mağlub bölgaç, Muvaqqat hukumatning Hindiston quruqligida baza yaratiş rejasi butunlay barbod böldi. INA yapon armiyasi bilan birga orqaga çekinişga majbur böldi va Birma yurişida Hindiston Britaniya armiyasiga qarşi muhim janglarda, xususan, Meiktilla, Mandalay, Pegu, Nyangyu va Pop toği yonida jang qildi. Biroq Rangun qulagaç, Bosening hukumati samarali siyosiy kuç bölişdan töxtadi. INA qöşinlarining katta qismi polkovnik-leytenant Loganatan qömondonligida taslim böldi. Qolgan askarlar Bose bilan birga Malayaga qarab çekindi yoki Tailandga yöl oldi. Uruş oxirida Yaponiyaning taslim bölişi Hindiston Milliy armiyasining ham oxir-oqibat taslim bölişiga olib keldi, Britaniya Hindiston armiyasi qöşinlari esa Hindistonga qaytarildi. 1945-yil 17-avgustda Bose Saygondan Tuanga (Frantsuz Hind-Xitoyi) Mitsubişi Ki-21 ikki motorli oğir bombardimonçi samolyotida uçib ketadi. Şundan söng, 1945-yil 23-avgustda «Reuters» Bosening va Yaponiya Kvantung armiyasi generali Tsunamasa Şideyning Yaponiya bosib olgan Mançjuriyadagi ölimini eʼlon qiladi. Film Qizil qalʼadagi INA sudi, Qirollik Hind dengiz floti qözğoloni va 1947-yildagi natijada erişilgan Hindiston mustaqilligi bilan yakunlanadi.
3Qabul qilinişi
Bosening hayotiga bahsli nuqtai nazardan qaragan «Bose: The Forgotten Hero» Hindistonda norozilik tölqinini…
Bosening hayotiga bahsli nuqtai nazardan qaragan «Bose: The Forgotten Hero» Hindistonda norozilik tölqinini qözğatdi. Rejissyor Benegal Kolkatadagi premyerasini bekor qilişga majbur böldi. Filmga «Forward Bloc» partiyasi qatʼiy qarşi çiqdi. Partiya Bosening 1937-yilda avstriyalik ayol Emilie Şenklga yaşirinça uylangani va 1945-yilda Rossiyaga qoçiş örniga Tayvanda samolyot halokatida halok bölgani haqidagi filmdagi talqinidan ğazablandi. Baʼzi odamlar esa aynan şunday deb hisoblaydi.
BBC «Netaji Subhas Chandra Bose: The Forgotten Hero» filmiga 5 balldan 3 yulduz qöydi. Tanqidçi Jaspreet Pandohar uni «körişga arziydigan maʼlumotli va qiziqarli dars» va «hayajonli drama» deb atadi. «Benegal özining hind ayollari haqidagi samimiy portretlari bilan eng yaxşi tanilgan, şuning uçun uning sönggi filmi Hindistonning eng maşhur erkak ramzlaridan biri — Subhas Chandra Bose haqidagi biografik film bölişi biroz ajablantiradi. Benegal Bosening ajoyib, lekin murakkab hayot hikoyasini tuşuniş oson bölişi uçun aynan kerakli miqdordagi tafsilotlar bilan töldiradi. Biroq bu filmni [kassa] hitiga aylanişiga tösqinlik qiladigan narsa — uning marafon uzunligi. Deyarli uç yarim soatlik davomiyligi bilan Saçin Khedekarning jasur ijrosi ham bu filmni hayajonli tomoşaga aylantiriş uçun yetarli emas», deb yozdi Pandohar tahlilida.
Saçin Khedekarning Bose rolidagi ijrosi «The Hindu» gazetasining Ziya us-Salam kabi tanqidçilar tomonidan maqtovga sazovor böldi. «Khedekar Boseni tasvirlagani uçun xalqaro mukofotlarni köp olmasligi mumkin, lekin Hindistonda unga eʼtirof tez va keng bölişi kerak», deb yozdi u şarhida. «Benegal Richard Attenboroughning millat otasiga bağişlangan “Gandi” filmiga tenglaşa oladigan epik asar yaratmagan bölişi mumkin. Lekin unda bunday resurslar ham bölmagan. Benegalning xizmati uning asarining kölamida emas, balki filmga olib kelgan intellektual halollikda. U tarixni öz maqsadlari uçun suyultirmaydi va buzib körsatmaydi». Salam şuningdek, nisbatan kiçik byudjet şaroitida tarixiy film ustida işlagan rejissyorning çeklovlarini ham qayd etdi.
4Musiqa
Filmga hamroh bölgan juda maşhur musiqiy sado A. R. Rahman tomonidan yaratilgan. Saundtrekda Rahman…
Filmga hamroh bölgan juda maşhur musiqiy sado A. R. Rahman tomonidan yaratilgan. Saundtrekda Rahman bastalagan 20 ta parça bor: ulardan 12 tasi çolğu va orkestr mavzulari, oltitasi Javed Axtar sözlari bilan yozilgan qöşiqlar va Hindiston milliy madhiyasining töliq orkestr versiyasi. Musiqaning köp qismini Matt Dunkli dirijyorlik qilgan, ijro etgan esa Çex filarmonik orkestri. Ijroçilar orasida «Aazadi» uçun Çennay Western Choir va «Hum Dilli Dilli Jayenge» uçun Mumbay Film Choir bor.
5Mukofotlar
2004-yil Milliy kino…
2004-yil Milliy kino mukofotlari
Nargis Dutt nomidagi «Milliy integratsiya böyiça eng yaxşi badiiy film» mukofoti
«Eng yaxşi sanʼat dizayni» milliy kino mukofoti: Samir Çanda
6Kadrlar
3
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «Netaji Subhas Chandra Bose: The Forgotten Hero» — inglizça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.