Tajribali yangiliklar boşlovçisi Govard Bil yigirma beş yil davomida bir telekanalda işlagan. Yoşi tufayli uni lavozimidan ketişga majbur qiladilar. Bil esa xayrlaşuv efirida özini öldirişini tomaşabinlarga eʼlon qiladi.
Filmni Sidney Lumet suratga olgan, ssenariy muallifi Paddi Çayefski. Boş rollarda Piter Finç, Feyy Dunaway va Uilyam Xolden. Film komediya, drama va qora komediya janrlarida, Metro-Goldwyn-Mayer studiyasida tayyorlangan. Amerika televideniyesini aççiq satira qiladigan bu asar 1976-yil 27-noyabrda AQŞda çiqdi va törtta «Oskar» mukofotini oldi.
1Treylerlar
▶2Rollarda
Faye Dunaway, William Holden, Peter Finch
Sidney Lumetrejissyor
Faye Dunawayaktyor
William Holdenaktyor
Peter Finchaktyor
Robert Duvallaktyor
Ned Beattyaktyor
Beatrice StraightaktyorLRLee RichardsonaktyorWAWesley Addyaktyor
Paddy Chayefskyssenariy muallifiELElliot Lawrencekompozitor·Ensiklopediyadan
«Tarmoq» (ingl. Network — «Tarmoq») — Sidney Lumet tomonidan 1976-yilda suratga olingan amerikaça film, Amerika televideniyesiga qaratilgan aççiq satira. Film öylab topilgan «Union Broadcasting System» (UBS) telekompaniyasi va uning şarhlovçisi Govard Bil (Piter Finç) haqidagi hikoyaga asoslangan. Film törtta «Oskar» mukofotini oldi: eng yaxşi erkak roli uçun (Finç), eng yaxşi ayol roli uçun (Feyy Dunaway), eng yaxşi ikkinçi darajali ayol roli uçun (Beatris Streyt) va eng yaxşi asl ssenariy uçun (Paddi Çayefski).
Hozirgi kunda «Tarmoq» Amerika kinosining klassikasi sifatida tan olingan. 2000-yilda AQŞ Kongress kutubxonasi filmni «madaniy jihatdan katta ahamiyatga ega» deb topib, uni Milliy film reyestriga kiritdi. AQŞ prodyuserlar gildiyasi «Tarmoq»ni öz Şon-şuhrat zaliga kiritdi. Amerika kino instituti (AFI) tuzgan «Amerikaning eng buyuk 100 filmi» reytingida «Tarmoq» 64-örinni egallaydi.
3Syujet
Film UBS kanalining köp yillik keçki yangiliklar boşlovçisi Govard Bil (Piter Finç) öz dasturining past…
Film UBS kanalining köp yillik keçki yangiliklar boşlovçisi Govard Bil (Piter Finç) öz dasturining past reytinglari tufayli tez orada işdan böşatilişini bilib olişi bilan boşlanadi. Ertasi kuni Bil jonli efirda oxirgi eşittirişi vaqtida özini öldirişini aytadi. Şu bayonotdan keyin kanal rahbariyati Bilni işdan böşatadi, lekin kanal muharriri va Bilning eng yaxşi dösti Maks Şumaxerning (Uilyam Xolden) iltimosiga köra, unga oxirgi dasturni olib borişga ruxsat beradi, jumladan, Bil tomaşabinlardan uzr söraşi uçun. Buning örniga Bil jonli efirda hayotning maʼnosiz ekani haqida nutq sözlaydi va haqoratli sözlar işlatadi. Bu janjal tufayli dasturning reytingi keskin oşadi va UBS rahbariyati Bilni reyting uçun efirda qoldirişga qaror qiladi. Şumaxer bu qarorga qarşi çiqadi, lekin ozçilikda qoladi.
Bil asta-sekin aqldan ozadi, uning dasturlari esa jinnilik xurujlariga aylanadi. Bir çiqişida Bil qattiq qiçqirib, «Men jahlim çiqib ketgan, bundan keyin buni kötarmayman!» (ingl. Iʼm as mad as hell, and Iʼm not going to take this anymore!) deydi va barça tomaşabinlarni ham şu iborani baralla takrorlaşga çaqiradi. Butun mamlakat böylab odamlar derazalardan boşlarini çiqarib, xuddi şu gapni qiçqiradi. UBS «Govard Bil şousi»ni yaratadi va Bilni «jinni payğambar» sifatida körsatadi. Şou darhol eng maşhur dasturga aylanadi.
Boşqa syujet çiziği jurnalist Dayana Kristensenning (Feyy Dunaway) karyera zinapoyasidan kötariliş hikoyasidir. Filmning boşida u köngiloçar dasturlar blokining prodyuseri bölib işlaydi, lekin asta-sekin yangiliklar blokini ham öz qöliga oladi. Buning uçun u, boşqa işlar qatorida, bank talonçiligining haqiqiy yozuvini qölga kiritadi va Maks Şumaxer bilan romanga kirişadi. Dayana uçun Şumaxer umr böyi birga yaşagan xotinini (Beatris Streyt) taşlab ketadi.
Bil tasodifan UBSni Saudiya konglomerati tomonidan sotib olinişi haqida bilib qoladi. Navbatdagi dasturida u ikkala korporatsiyaga qarşi hayajonli nutq sözlaydi va tomaşabinlarni birlaşişning oldini oliş uçun Oq uyni «Men jahlim çiqib ketgan, bundan keyin buni kötarmayman!» matnli telegrammalar bilan töldirişga çaqiradi. UBS rahbari Artur Jensen (Ned Biti) Bilni öziga çaqirtiradi va pulning dunyoni boşqarişi haqida uzun nutq sözlab, uni bunday çiqişlardan voz keçişga köndiradi. Bil öz notiqlik uslubini özgartiradi va demokratiyaning ölimi hamda insonning ommaviylaşuvi haqida gapira boşlaydi. Şunga qaramay, dasturning reytingi tuşib ketadi, çunki tomaşabinlarga ezğuvçi voizlik emas, köngiloçar narsa kerak.
Reytinglarning tuşib ketişi oydinlaşgaç, sönggi marta reytingni kötariş uçun Dayana Kristensen Bilni uning navbatdagi voizligi vaqtida jonli efirda öldirişni taklif qiladi. Buning uçun Kristensen çap radikal terroristik guruh bilan kelişadi va uning rahbariga UBSda öz şousini — «Mao Tszedun ovozi» nomli dasturni — vaʼda qiladi. Efir paytida terrorçilar Bilni otib öldirişadi. Film ovozli şarh bilan yakunlanadi: «Govard Bil past reyting tufayli öldirilgan birinçi inson böldi».
4Yaratiliş
1974-yil 15-iyulda jonli efirda flolida WTXL-TV kanalining depressiyadan aziyat çekkan teleboşlovçisi Kristin…
1974-yil 15-iyulda jonli efirda flolida WTXL-TV kanalining depressiyadan aziyat çekkan teleboşlovçisi Kristin Çabbak özini otib öldirdi. Bir fikrga köra, Paddi Çayefski şu voqeani «Tarmoq» ssenariysi asosiga qöygan.
Filmni rejissyorlik qiliş uçun nomzodlar orasida Stenli Kubrik ham bor edi, lekin Çayefski uning nomzodini rad etdi. Ehtimol, sababi Kubrikning 1975-yilda çiqqan «Barry Lyndon» filmi tanqidçilar tomonidan sovuq qarşi olingani bölişi mumkin.
Rejissyorning sözlariga köra: «Studiya «Tarmoq»ni suratga olişga uzoq vaqt qarşi çiqişining sabablaridan biri şu edi: Çayefski Govard Bilni öynagan Piter Finç uçun törtta monolog yozgan edi — har biri tört-olti sahifadan iborat». Film davomida monologlar tobora uzunlaşib boradi.
Lorin Hobbs, Bilni öldirişni uyuştirişda iştirok etgan qora tanli çap radikal terrorçi, taşqi körinişi bilan Anjela Devisga juda öxşaydi.
Genri Fonda Govard Bil rolidan voz keçdi va uni «juda isterik» deb atadi. Lumet dastlab Vanessa Redgreyvni suratga olişni taklif qilgan edi, çunki uni ingliz tilida gapiradigan eng yaxşi aktrisa deb hisoblardi, lekin Paddi Çayefski bunga qatʼiy qarşi çiqdi, çunki Redgreyv Falastin ozodlik taşkilotini qöllab-quvvatlagan edi, bu esa u uçun qabul qilib bölmas narsa edi.
5«Oskar»
Ğalaba qozonilgan…
Ğalaba qozonilgan nominatsiyalar:
«Oskar» eng yaxşi erkak roli uçun — Piter Finç
«Oskar» eng yaxşi ayol roli uçun — Feyy Dunaway
«Oskar» eng yaxşi ikkinçi darajali ayol roli uçun — Beatris Streyt
«Oskar» eng yaxşi asl ssenariy uçun — Paddi Çayefski
«Tarmoq» 1951-yildan (A Streetcar Named Desire) beri uçta «aktyorlik» «Oskar»ini qölga kiritgan birinçi film böldi, şu bilan birga eng yaxşi erkak roli uçun Finç ham, Xolden ham nomzod bölgan edi.
Piter Finç marosimdan ikki oy oldin vafot etdi va uning örniga mukofotni uning beva xotini Eleta hamda ssenariy muallifi Paddi Çayefski oldi.
Beatris Streyt eng yaxşi ikkinçi darajali ayol roli uçun «Oskar» oldi, garçi uning roli atigi beş daqiqa ikki soniya davom etsa-da. Bu kino tarixidagi eng qisqa rol bölib, uning ijroçisi «Oskar» olgan.
Nominatsiyalar:
«Oskar» eng yaxşi erkak roli uçun — Uilyam Xolden
«Oskar» eng yaxşi erkak ikkinçi darajali roli uçun — Ned Biti
«Oskar» eng yaxşi operatorlik ishi uçun — Owen Roizman
«Oskar» eng yaxşi montaj uçun — Alan Heim
«Oskar» eng yaxşi rejissyorlik uçun — Sidney Lumet
«Oskar» eng yaxşi film uçun
6«Oltin globus»
Ğalaba qozonilgan…
Ğalaba qozonilgan nominatsiyalar:
Eng yaxşi aktyor — drama — Piter Finç
Eng yaxşi aktrisa — drama — Feyy Dunaway
Eng yaxşi rejissyorlik ishi — Sidney Lumet
Eng yaxşi ssenariy — Paddi Çayefski
Nomzod:
Eng yaxşi film
7BAFTA
Ğalaba qozonilgan…
Ğalaba qozonilgan nominatsiya:
Eng yaxşi aktyor — Piter Finç
Nominatsiyalar:
Eng yaxşi film
Eng yaxşi aktyor — Uilyam Xolden
Eng yaxşi aktrisa — Feyy Dunaway
Eng yaxşi ikkinçi darajali aktyor — Robert Duvall
Eng yaxşi rejissyor — Sidney Lumet
Eng yaxşi montaj — Alan Heim
Eng yaxşi saundtrek — Jack Fitzstephens, Mark Laub, Sanford Rakow, James Sabat va Dick Vorisek
8Boşqa mukofotlar va nominatsiyalar
1977 — «Davide di Donatello» mukofoti, eng yaxşi xorijiy aktrisa (Feyy…
1977 — «Davide di Donatello» mukofoti, eng yaxşi xorijiy aktrisa (Feyy Dunaway)
1977 — AQŞ ssenaristlar gildiyasining mukofoti, drama filmi uçun yozilgan eng yaxşi asl ssenariy uçun (Paddi Çayefski)
1977 — «Saturn» mukofotiga nominatsiya, eng yaxşi ilmiy-fantastik film uçun
1977 — AQŞ rejissyorlar gildiyasi mukofotiga nominatsiya, eng yaxşi rejissyorlik — badiiy film uçun (Sidney Lumet)
9Keyingi eʼtirof
AFI tomonidan «Yuz yil içidagi eng yaxşi 100 amerikaça film» (1998) — 66-örin; 2007-yildagi yubiley…
AFI tomonidan «Yuz yil içidagi eng yaxşi 100 amerikaça film» (1998) — 66-örin; 2007-yildagi yubiley reytingida film 64-örinni egalladi
Milliy film reyestri (2000)
AFI tomonidan «Yuz yil içidagi amerikaça filmlardan 100 ta maşhur iqtibos» (2005) — Govard Bilning «Men jahlim çiqib ketgan, bundan keyin buni kötarmayman!» iborasi 19-örinni egalladi
10Kadrlar
4
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDB
4 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «Телесеть» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.