Not Without My Daughter

Filmning qahramoni — amerikalik Betti Mahmudi — Amerika anesteziolog-şifokori, eroniy kelib çiqişli doktor Mahmudiga (Muddi) turmuşga çiqqan. Ularning tört yoşli qizi Mahtob bor. Muddining işida muammolar boşlanadi va u ikki haftaga Eronga qarindoşlarini yöqlaş uçun borişga qaror qiladi. Jönaşdan oldin u xotini oldida Qurʼon bilan qasamyod qiladi: ular qaçon xohlasalar, qizi bilan qaytib ketişlariga ruxsat berişini vaʼda qiladi.

Oila Tehronga uçib keladi, u 1984-yilda körimsiz manzara kasb etgan edi: yoqimsizlik, qaşşoqlik va uruş. Poytaxtda politsiya patrullari yurib, jamoat tartibini nazorat qiladi, lekin birinçi navbatda ular axloq politsiyasi bölib, ayollarning kiyiniş qoidalariga rioya etilişini tekşiradi. Hali aeroportdayoq Bettini çodra va qalin plaş kiyişga majbur qilişadi. U nafasi qisiladi — köçada esa böğuvçi issiq. Ularni doktor Mahmudining qarindoşlari, uning katta opasi boşçiligida kutib olişadi. Ular doktor va uning qizini quvonç bilan va hurmat bilan kutib olişadi. Bettiga deyarli heç kim eʼtibor bermaydi.

Betti Eronda butun qolgan vaqti davomida öziga nisbatan hurmatsizlik va yoqtirmaslikni his qilişda davom etadi. Ular Muddining katta opasining uyida yaşaydi, u esa Bettiga juda döstona munosabatda bölmaydi. Ikki haftalik muddat tugagaç, er xotiniga qaror qabul qilganini aytadi: ular Qöşma Ştatlarga qaytmaydi, şu yerda qoladi. Maʼlum bölişiça, Amerikadan jönaşdan ikki kun oldin Muddi işdan böşatilganini bilgan. U şu yerda işlaydi. Uning Qurʼon ustidagi qasamyodi yolğon bölib çiqadi. Barça qarindoşlar uning tarafini oladi. Köz yoshi tökkan Betti ayollar tomonidan hamdardlik nigohlariga duç kelsa-da, unga heç kim yordam berişni xohlamaydi yoki qila olmaydi.

Er Bettini doimo kuzatib turadi. Agar u uyda bölmasa, bu vazifani boşqa qarindoşlar bajaradi. U fors tilini bilmaydi. Unga şaharda yolğiz yurişga ham, telefon qilişga ham ruxsat berilmaydi. Muddi uning hujjatlarini, pulini va kredit kartalarini tortib oladi, lekin Betti ozgina pulni yaşirişga muvaffaq böladi. Bir kuni baxtli tasodif tufayli u onasi bilan telefonda gaplaşa oladi: ona Amerikadan qönğiroq qiladi va vaqtni boy bermasdan unga Tehrondagi AQŞ elçixonasi vakolatxonasining manzili va telefon raqamini aytadi. Tehronda AQŞ elçixonasi rasman mavjud emas, uning vazifalarini Şveysariya elçixonasi qoşidagi maxsus bölim bajaradi. Erga Betti telefonda gapirgani haqida xabar beriladi, şuning uçun u uni kaltaklaydi.

Bir munça vaqtdan söng u uydan qoçib çiqişga muvaffaq böladi va qizi bilan taksi olib elçixonaga boradi. U yerda Betti mahalliy qonunlarga köra ikkalasi ham Eron fuqarosi ekanligini bilib oladi. Çiqiş yöli yöq, ular şu yerda abadiy qolişlari kerak. Muqobil variant — Betti yolğiz Amerikaga ketişi. Qiz otasining ruxsatisiz bu mamlakatni tark eta olmaydi, bu esa Betti uçun qabul qilib bölmaydigan holat. Ular uyga qaytadi. Şunga qaramay, elçixona vakili Nikol Betti va uning Amerikadagi qarindoşlari örtasida boğlovçi bölib qoladi.

Bettining eri qizi maktabga borişi kerak deb qaror qiladi. Sanitariya holati yomon, yodlaş va zerikarli qöşiq aytiş maktabning asosiy belgilari edi, qiz esa u yerga borişni istamaydi va azoblanadi. Şu sababli Bettiga uni maktabga olib borişga ruxsat beriladi. Ularning har bir qadami kuzatiladi — uyda er va qarindoşlar, maktabda esa Muddining topşiriği bilan öqituvçilar.

Betti qoçiş haqidagi fikrdan voz keçmaydi. U elçixona bilan boğlaniş uçun har qanday imkoniyatdan foydalanişga harakat qiladi. Bozorda xarid qilayotganda qulay vaqtni topib, avtomat telefondan qönğiroq qiladi. Boşqa safar dökonlarni aylanib çiqib, telefondan foydalaniş mumkinmi, deb söraydi. Erkaklar kiyimlari dökonida egasi, ingliz tilini biladigan Hamid unga qönğiroq qilişga ruxsat beradi. Betti Nikolga telefon qiladi. Hamid suhbatni eşitib, Bettining şaxsiy fojiasining oğirligini tuşunadi va unga hamdard böladi. U Bettiga istalgan vaqtda kelib telefondan foydalanişga ruxsat beradi. Uning öğli Amerikada öqigan, keyin esa Eronda harbiy harakatlar paytida halok bölgan edi.

Bir munça vaqtdan keyin u yana uydan qoçib, dökonga qaytib keladi. Hamid uni bir ayol bilan taniştiradi, ayol akasi Husayn unga yordam bera olişini aytadi. Şunday qilib Betti Husayn bilan tanişadi. Bu badavlat, aqlli va maʼlumotli eroniy bölib, mavjud tuzumdan norozi va Bettiga hamdard. U qoçiş rejalarini tuzişni boşlaydi. Betti unga faqat qizi bilan birga ketişini bildiradi.

Şu orada Bettining oilasidagi munosabatlar keskinlaşadi. Er uni doimo kaltaklaydi. Bu u Amerikada sevib qolgan odam emas edi. Muddi ish topa olmaydi, çunki uning amerikalik diplomini tasdiqlaş çözilib ketgan. Pul tugaydi. Ular qarindoşlarning mablaği hisobiga yaşaydi. Bir tanişi tufayli eri nihoyat anesteziolog örniga ega böladi. Diplom tasdiqlangunça esa u noqonuniy işlaşga majbur böladi.

Navbatdagi janjaldan söng Muddi qizini zörlik bilan olib, Bettidan ajratadi va qarindoşlarga topşiradi. Kaltaklangan Betti yolğiz qolib, bir haftadan ortiq uyda qamalib yotadi. Bombardimon boşlanadi, portlaş natijasida uyning oynalari sinadi. Qizi uçun qörquv va dahşatga tuşgan Betti yarim huşsiz holatga tuşadi. Muddi kasal qizini olib keladi — qiz hayajondan kasal bölib qolgan edi. Betti özini tutib, unga minnatdorçilik bildiradi. Qiz soğayib ketadi.

Şu payt Husayn qoçiş rejalarini davom ettiradi. U 29-yanvarda qoçişni taklif qiladi. Uning odamlari Bettiga qizi bilan Pokiston, Turkiya çegarasidan yoki dengiz orqali Arabiston yarim oroli davlatlariga ötişda yordam beradi, u yerdan ular uyga uçib ketişlari mumkin. Bu taxminan 12 ming dollarga tuşadi, pulni Husayn özi tölaydi. Agar Betti imkon topsa, Amerikaga qaytgaç, unga pulni yuboradi.

Şu vaqtda Bettining otasi Amerikada oğir kasal bölib qoladi, şundan söng u qoçiş qarorini qabul qiladi. Bozorga «xarid qiliş» uçun ketayotganini aytib, uni Mahtob bilan birga qöyib yuborişadi. Keyin u Husaynga qönğiroq qiladi va uning omboriga boradi, u yerda uni Anqaraga jönatişga tayyorlaşadi, Anqarada AQŞ elçixonasi joylaşgan. Eriga 26-yanvarda Amerikaga safar bekor qilinganini aytib, uning noqonuniy işlaşi bilan özaro şantaj qilgandan söng, u Husayn va Hamid bilan xayrlaşadi va qoçişga kirişadi.

U Kurdistonga olib boradigan blokpostlardan ötadi, u yerda uni zörlaşga urinişadi, ammo Mahtob şovqin kötaradi va bedavi tinçitiladi, şundan söng uni darhol Turkiya çegarasiga jönatişadi, u yerda unga hujjatlari bilan birga sumkasini qaytarib berişadi. Betti töğridan-töğri avtobusda Anqaraga yetib boradi va darhol AQŞ elçixonasini köradi va ikkilanmasdan öşa tomon yuradi. «Biz allaqaçon uydamiz» degan sözlar bilan epilog boşlanadi, unda 1986-yil 9-fevralda Betti va Mahtob Qöşma Ştatlarga qaytib kelganliklari va hozirda Betti yozuvçi va notiq sifatida işlaşi, şuningdek, öxşaş vaziyatga tuşib qolgan odamlarga yordam berişi aytiladi.