Parij, Texas (Parij, Texas) — 1984-yilda rejissyor Wim Wenders tomonidan Sam Shepard va L. M. Kit Carson ssenariy hammuallifligida suratga olingan dramatik yöl filmi (road-movie). Ğarbiy Germaniya, Fransiya va Buyuk Britaniya hamkorligida işlab çiqarilgan kartinada Garri Dean Stanton heç qanday sababsiz tört yil davomida ğoyib bölib, söng tösatdan paydo bölgan hamda ukasi Walt va öğli Hanter bilan qayta uçraşgan Travis Henderson rolini ijro etgan. Film 1984-yilgi Cannes kinofestivalida boş mukofot „Oltin palma novdasi“ga, şuningdek, Xalqaro kinotanqidçilar federatsiyasi (FIPRESCI) hakamlar hayʼatining maxsus mukofotlariga sazovor bölgan. Britaniya kino instituti (BFI) tomonidan naşr etiladigan „Sight & Sound“ jurnalining 2022-yilgi tanqidçilar örtasidagi nufuzli sörovnomasida film 185-örinni egallagan.
1Treylerlar
▶2Rollarda
Harry Dean Stanton, Nastassja Kinski, Dean Stockwell
Wim Wendersrejissyor
Harry Dean Stantonaktyor
Nastassja Kinskiaktyor
Dean StockwellaktyorACAurore Clémentaktyor
Bernhard WickiaktyorJLJohn LurieaktyorHCHunter CarsonaktyorVVivaaktyor
Sam Shepardssenariy muallifi
Ry Cooderkompozitor3Syujeti
Ğarbiy Texasning kimsasiz sahrosi. Qölida böş suv idişini uşlagança maqsadiz kezib yurgan Travis Henderson…
Ğarbiy Texasning kimsasiz sahrosi. Qölida böş suv idişini uşlagança maqsadiz kezib yurgan Travis Henderson yöl çetidagi kiçik bir dökonga kiradi va muzlatgiçdagi muz bölaklarini yeyişni boşlaydi va köp ötmay huşidan ketadi. Unga yordam bergan mahalliy şifokor yigitning mutlaqo gapirmasligini körib, uni soqov deb öylaydi va hamyonidan topilgan yagona telefon raqamiga qönğiroq qiladi. Los Anjelesdan Travisning ukasi Walt zudlik bilan yetib keladi, u tört yildan buyon daraksiz ketgan akasini allaqaçon hayotdan köz yumgan deb hisoblar edi. Ortga qaytiş yölida Walt akasining hamon lom-lim demay sukunat saqlaşidan ğazablanadi va uning öz öğli Hunterni beparvolik bilan taşlab ketganini yuziga soladi. Öğlining ismini eşitgan zahoti Travis çiday olmay, yiğlab yuboradi. Ertasi kuni u nihoyat uzoq yillik sukunatini buzib, gapira boşlaydi va hamyonida asrab yurgan Texas ştatidagi Parij şahridan sotib olingan kimsasiz böş yer maydoni suratini körsatadi.
Los Anjelesdagi Verdugo tepaliklari. Walt bu yerda özining vafodor rafiqasi Anne bilan tinç totuv hayot keçiradi. Er xotin Travisning mitti öğli Hunterni öz farandlaridek asrab olişgan edi çunki bolaning haqiqiy onasi Jane ham bir neça yildan buyon ğoyib bölgan va heç kim uning qayerdaligini bilmasdi. Yoş Hunter öz otasini deyarli eslamas, şu sababli kutilmaganda paydo bölgan Travisdan dastlab özini olib qoçar va tortinar edi. Biroq, Walt ötmişdagi baxtli kunlar muhrlangan eski oilaviy videotasvirlarni körgaç, bolaning qalbida otasiga nisbatan iliqlik uyğonadi va u Travisga tezda örganib qoladi. Köp ötmay, Anne Travisga sirli bir maʼlumotni oşkor qiladi, uning aytişiça, Jane har oy Hyuston (Houston) şahridagi muayyan bank bölimi orqali Hunter nomiga muntazam ravişda pul ötkazib turar edi. Bu gapdan söng, Travis sobiq rafiqasi Janeni izlab topişga qatʼiy qaror qiladi, uning rejasini tuşungan Hunter esa amakisining ruxsatisiz bölsada, bu olis sayohatda otasiga hamroh bölişni istaydi.
Hyuston şahriga yetib kelgan Travis va Hunter bank binosi qarşisida ötirib, intizorlik bilan Janeni poylaşadi. Köp ötmay Hunter uzoqdan onasini körib qoladi va ota öğil uning ortidan yaşirinça kuzatib, Jane kun keçiriş uçun işlaydigan „peep-şou“ (maxsus şişa ortidagi suhbat) klubiga borişadi. U yerda faqat içkaridan taşqarini körsatadigan bir tomonlama oyna ortida turib, telefon orqali Jane bilan boğlangan Travis dastlab içki ğazabini jilovlay olmaydi va xotinining bu qora ishi haqida sörab uni ranjitadi, biroq tezda öz qilmişidan afsuslanib, keçirim söraydi va xonani tark etadi. Ertasi kuni u özining mitti öğli Hunterni mehmonxonada qoldiradi va özi Jane işlaydigan öşa sirli maskanga qaytadi. Bu safar u öz stulini oynadan butkul teskari burib oladi va göşak orqali Janega boşqa odam orqali bir alamli hikoyani sözlay boşlaydi, u hayotda mitti va gözal bir yoş qizni uçratib, uni telbalarça sevib qolgan, keyinçalik turmuş qurib, farzand körgan baxtsiz erkak haqida edi. Vaqt ötişi bilan yoş xotin bu munosabatlardan bezovta bölib, uydan qoçişga intiladi, çuqur ruhan ezilib, içkilikbozlik botqoğiga botgan erkak esa uni har qanday yöl bilan töxtatişga urinadi. Bu daxşatli hikoya xotin va bolaning butkul ğoyib bölgani, ularning uyi olov içida yonib ketgan mudhiş bir tun xotirasi bilan yakunlanadi. Sözlayotgan odam özining sobiq eri Travis ekanini anglab yetgan Jane daxşat va hayrat içida öz tomonidagi çiroqlarni öçiradi va nihoyat oynaning qoronğu aksida yillar davomida körmagan insonining çehrasini aniq köradi.
Erining aççiq hikoyasini tinglagan Jane özining daxşatli xatolarini tuşunib yetadi hamda mitti Hunterning gözal bolalik yillarini ötkazib yuborganidan çuqur puşaymon bölib, köz yoşlarini tiya olmaydi. Travis unga öğli Hunter hozirgina özi qoldirgan şahar mehmonxonasida intizorlik bilan kutayotganini aytadi va unga maxfiy xona raqamini beradi. Köp ötmay, öşa şinam mehmonxonada uzoq yillik ayriliqdan söng ona va öğil uçraşadilar hamda bir birlarini mahkam quçoqlaşadi. Travis esa bu muqaddas va baxtli onlarni pastdagi avtoturargohdan kuzatib turar edi. Öz vazifasini töliq ado etganini anglagan ota, özining maşinasiga ötiradi va kimsasiz yöl böylab yolğiz özi jönab ketadi.
4Işlab çiqariş
Ğarbiy germaniyalik rejissyor Wim Wenders AQŞ böylab sayohat qilib, „Amerika haqida hikoya aytmoqçi“ ekanini…
Ğarbiy germaniyalik rejissyor Wim Wenders AQŞ böylab sayohat qilib, „Amerika haqida hikoya aytmoqçi“ ekanini bildirgan. Film nomi Texas ştatidagi Parij şahri nomidan olingan bölsada, kinodagi sahnalarning heç biri u yerda bölib ötmaydi. Travis özini şu yerda tuğilgan deb hisoblaydi va u yerda uy qurişni rejalaştirgan, hozirda böş bölgan yer maydoniga ega. Ssenariy muallifi Sam Shepard Wenders bilan uning „Hammett“ loyihasini muhokama qiliş uçun uçraşgan. Ular Şepardning „Motel Chronicles“ asarini ekranlaştirişni öylab, ikki aka uka haqidagi hikoya ustida işlay boşlagan. Keyinçalik ssenariy hajmi 160 sahifaga yetgan, biroq Germaniyadan loyiha uçun ajratilgan mablağ miqdori juda kam edi.
Garri Dean Stanton uşbu rolni „şunça yildan keyin, nihoyat özim öynaşni istagan rol“ deb qabul qilgan, ammo Wenders aktyorning yoshi Nastassja Kinskidan ança katta bölgani sababli bu borada biroz ikkilanganini aytgan. Dean Stockwell esa aktyorlikni taşlab, köçmas mulk sohasiga ötişni rejalaştirayotgan bir paytda filmga taklif qilingan. Hunter rolini ssenariy hammuallifining öğli Hunter Carson ijro etgan, unga dialoglarni yodlaşda onasi aktrisa Karen Black kömaklaşgan. Kinski esa Jane obrazi mohiyatini çuqurroq his qiliş uçun qahramonining ötmişi haqida maxsus kundalik yozib çiqqan.
Suratga oliş jarayoni bir oydan biroz köproq vaqt davom etgan bölib, asosan Texasning Trans Pekos hududidagi Fort Stokton şaharlarida bölib ötgan. Wenders öz faoliyatida ilk bor storyboarddan (kadrlar eskizi) foydalanmagan, buning örniga suratga olişdan oldin joyning özida repetitsiyalar ötkazgan. Suratga oliş işlari boşlanganda, ssenariy hali töliq yakunlanmagan edi, şu sababli voqealar xronologik tartibda tasvirlangan. Shepard boşqa loyihaga ötib ketganidan keyin ham, film yakuni qanday bölişi böyiça Wendersga öz qaydlarini yuborib turgan. Prodyuserlar sahnalarda haqiqiy peep-şou (maxsus şişa ortidagi suhbat) kabinasini körsatmaslikka qaror qilişgan, çunki ularga qahramonlar örtasida çuqurroq muloqot qiliş imkonini beradigan muhit kerak edi. Kinski uşbu sahnalarni suratga oliş paytida qarşisida faqat bir tomonlama oynani körgani sababli haqiqiy yolğizlikni his qilganini aytgan. Filmning budjeti tugab borayotgan bir paytda, Kinski iştirokidagi sahnalar yakunlangaç, Wenders uşbu asar „odamlarga katta taʼsir körsatişini“ iç-içidan his qilganini taʼkidlagan.
Film musiqasi Ray Kooder tomonidan slayd gitarada ijro etilgan bölib, unda köp jihatdan Blind Willie Johnsonning „Dark Was the Night, Cold Was the Ground“ asariga tayanilgan. Film 1984-yilgi Cannes kinofestivalida namoyiş etildi. Wendersning eslaşiça, namoyiş oldidan Stanton şunçalik qattiq hayajonlanganki, unga dalda beriş va qöllab quvvatlaş uçun aktyor Sean Penn jalb qilingan. Kinoşunos Nick Roddickning yozişiça, filmda Amerikaning özgaça mehr bilan tasvirlanişi Ronald Reagan prezidentligi davridagi kuçli antiamerikanizm kayfiyati fonida yevropalik kinoçilar tomonidan juda iliq kutib olingan va hakamlar hayʼatining boş mukofoti, „Oltin palma novdasi“ni filmga beriş qarorini bir ovozdan qabul qilgan. Ğarbiy Germaniyada esa Wendersning „Road Movies“ kompaniyasi bilan distribyutor „Filmverlag“ örtasidagi kelişmovçilik tufayli film dastlab kinoteatrlarda namoyiş etilmagan, nemis tomoşabinlari uçun Syurixga avtobus safarlari uyuştirildi, film esa Ğarbiy Germaniya kinoteatrlariga sakkiz oydan keyin yetib keldi. 2014-yilda „Cinepost“ tomonidan tiklangan nusxa Cannes kinofestivalining „Cannes Classics“ bölimida körsatildi.
5Kadrlar
5
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDB
4 · TMDB
5 · TMDBMatn: maqola «Parij, Texas (film)» — Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.