Paul

1947-yil. Morkroft, Vayoming ştati. Yakka holda turgan fermada yaşovçi qiz Tara Uilton itini, Polni, köçaga çiqaradi, va itning ustiga uçar likopça tuşadi. Hukumat agentlari likopçani Nevadadagi bazasiga (51-hudud) olib ketişadi, uning pilotini esa halok bölgan hayvon şarafiga Pol deb ataşadi.

Bizning kunlar (2011-yil), San-Diego, Kaliforniya ştati. Örta yoşli ikki ingliz, rassom-illyustrator Greyem Villi (Simon Pegg) va fantast yozuvçi Klayv Gollings (Nik Frost), bolalikdan döst va aşaddiy nördlar, uzoq yillik orzularini amalga oşirib, Amerikaga kelişadi va maşhur «Comic-Con» festivaliga taşrif buyurişadi. U yerda ular yozuvçilar orasidagi afsona, lekin juda «sirtlon» odam Adam Şadouçayldi uçratişadi. Klayv unga özining «Dzhelva, Varlaklar Malikasi-Bosqinçi» nomli grafik romanini körsatadi (bu «Zena — Jangçilar malikasi» va Edgar Rays Berrouzning «Marsning malikasi» asarlariga işorадir; Greyem çizgan, uç kökragli begona ayolning rasmini körgan har bir kişi uni «Zör!» deb izohlaydi). Biroq «Comic-Con»ga taşrif bu inglizlarning «Amerikadagi katta sayohati»ning faqat bir qismi edi: ular ijaraga olingan kamperda NUI bilan boğliq maşhur joylarni aylanib çiqişni rejalaştirgan — 51-hudud, Nevadadagi «Qora poçta qutisi», Roswell şahri, Nyu-Meksiko ştati.

Erta tongdan döstlar öz yönalişlari böyiça yölga çiqişadi, Vaskes-Roks degan joyda töxtaşadi, söng mavzuli kiçik NUI kafesida tuşlik qilişadi. Kafe egasi, xuşmuomala Pet Stivens bilan tanişişadi; u yerdan esa ular, yölda ketayotganda bir juft redneklarning pikapini buzib qöyganlari uçun, şoşilib çiqib ketişlariga töğri kelgan. Keçqurun ular yetib borib, «Qora poçta qutisi» fonida suratga tuşişadi va böş yölda maşina farlarining yoruğligini körib, yomonroqdan qörqib, şoşilib ketişadi: qasos oluvçi redneklar yoki «qora kiyimdagi odamlar» bölişi mumkin deb öylaşadi. Biroq bu oddiy sedan bölib çiqadi, uning haydovçisi maşinani boşqara olmay, ariqqa ağdaradi. Maşina yoniga çiqib, döstlar qutqaruvçilarni çaqirişga qaror qilişadi, lekin ularga bir yarim metr böyli, tipik «grey»ga öxşaş begona çiqadi — faqat şortida, yelkasida ryukzak va tişida sigareta bilan. Qahramonlarning reaksiyasi turliça: butun umri begona bilan uçraşişni orzu qilgan Klayv (keyinçalik u bu orzusi «Begona»ni tomoşa qilgandan beri borligini aytgan) siyib yuboradi va huşini yöqotadi; Greyem esa qattiq hayratda qolib, bu begonaning ismi Pol ekanini, u ingliz tilida gapirişini va umuman Gordon Şamueyning «katta» versiyasiga öxşab harakat qilişini bilib oladi. Polga yordam kerak, çunki uni maxsus xizmat agentlari quvişmoqda.

Döstlar ketganidan köp ötmay, avariya joyiga qora kostyumli odam (Zoyl) keladi, u yoqimsiz taʼmli kölmakni payqaydi va radio orqali qoçqin ketib qolganini xabar qiladi; unga yordamga ikki yangi xodim — tuşunçasiz Xaggard va ÖReyli yuboriladi. Ular yölda post örnatib, Greyem va Klayvning furgonini tekşirişadi. Polni körişmaydi, çunki u özini körinmas qilişi mumkin, buning uçun esa nafasini uşlab turişi kerak böladi.

Vayomingga boradigan yölda Pol döstlariga yer yuzida bu yillar davomida nima bilan şuğullanganini gapirib beradi. Tunaş uçun töxtaşganda ular parkovka egasining qizi, bir közli Ruf bilan tanişişadi. Rufning otasi Mozes diniy fanatik bölib, qiziga ham şunday diniy eʼtiqod singdirgan, şuning uçun uni hatto okulistga olib bormoqçi emas. Döstlar qizni öğirlaşga majbur bölişadi, çunki u Polni körib qolgan va u bilan fan va din masalalari böyiça bahslaşgan. Yetib kelgan Zoyl yordamçilari bilan birga ularni quvişga kirişadi; ota ham qizini qaytarib olişga qaror qiladi va maşinasidagi radioni ularning çastotasiga sozlaydi.

Ruf furgonçada huşiga kelib, qiçqira boşlaydi va Polni iblis hamda «Şaytonning elçisi» deb ataydi. Keyin atrofdagilarning uning eʼtiqodi notöğri ekanligi haqidagi dalillarini böğiş uçun tiz çökib, «Oh, neʼmat» qöşiğini kuylay boşlaydi. Pol sabr-toqatidan çiqib, bir tegiş bilan unga öz bilimlarini ulaşadi, söngra Greyemning iltimosiga köra xuddi şunday qiladi. Şunda Ruf dunyoning rang-barangligini kaşf etadi va diniy taqiqlarning asossizligini tuşunadi, şu sababli hamma narsaga qarşi çiqadi: haqorat sözlarini işlatib, erkaklarning jinsiy aʼzolariga qöl tekkiza boşlaydi. Pol Rufning kör közini ham davolaydi va endi uni közoynagidagi qora linza bilan yopib yurişi şart emas. Çekka bardan biriga töxtaganda Ruf otasiga qönğiroq qiladi, lekin uni Zoyl, Xaggard va ÖReyli tutib olişadi. Ruf otasiga duç keladi. Bar içida janjal boşlanadi, unda allaqaçon taniş bölgan redneklar ham qatnaşadi, Mozes Bags esa huşidan ketadi; şundan söng qahramonlar qoçib örmonga yaşirinişadi. U yerda gulxan atrofida ötirib, Ruf birinçi marta «maxsus nav» marixuanadan çekadi va huşini yöqotadi. Hikoyasini yakunlab, Pol özi bazada ötkazgan vaqti haqida gapiradi: u u yerda AQŞ hukumatiga fan, kosmos va boşqa sohalar böyiça barça bilimlarini bergan (u Stiven Spilberg va Kris Karterga maslahatçi bölgan). Şuningdek, u odamlarga bera oladigan oxirgi narsa — öz qobiliyatlari ekanini va ularni batafsil örganiş uçun uning ildiz hujayralari kerakligini aytadi. Bir dösti Polga öz yerliklari bilan boğlanişga va uyiga evakuatsiya vaqti hamda joyini belgilaşga yordam bergan, ammo operatsiya bir kun oldinga surilgan, şuning uçun Polga maşina öğirlab, uni buzib qöyişga töğri kelgan. Endi uning ikki yöli bor: yo uçraşuv joyiga yetib borib, Yerni tark etiş, yoki 51-hududdagi operatsion stolda hayotidan ajraliş.

Ertalab şahar markazida furgonga qaytişga urinayotganda Pol öyinçoqlar dökonida niqob tanlaydi, ammo komikslar dökonida agentlar Xaggard va ÖReyli bilan töqnaşib qolişadi va hammasi yana qoçişga majbur bölişadi. Ğazablangan Zoyl ikki ahmoqqa bazaga qaytişni buyuradi, lekin Xaggard begonani qölga oliş uni karyera zinapoyasida yuqoriga kötaradi deb hisoblab, hamkasbi bilan birga quvişni davom ettiradi.

Pol döstlarini xavf ostiga qöymaslik uçun yölni özi davom ettirmoqçi böladi, ammo Ruf, Greyem va Klayv uni taşlab ketişdan boş tortişadi. Dökonlardan signal beriş uçun kerakli feyerverklarni öğirlab (Klayv qolgan naqd pullarini «Qora Vampir» nomli katana replikasiga sarflab yuborgan edi), Pol döstlariga 60 yil oldin uning kemasi qulagan öşa fermaga — Morkroftga boriş kerakligini aytadi. Pol uni boqqan, hukumat agentlari kelguniça Polga qarab turgan Tara keyingi yillarda aqldan ozgan deb hisoblanib, yolğiz va Polga nisbatan ğazabda yaşagan. Lekin öşa begonani körib, aqldan ozmaganini tuşungaç, u Polni keçiradi va Pol unga öyinçoq ayiğini qaytarib beradi. Fermaga kelgan Zoyl uyga sekin kirmoqçi böladi, ammo yetib kelgan Xaggard va ÖReyli köz yoshi keltiruvçi gaz bilan unga xalaqit berişadi (ÖReyli gaz niqobida uyga kirib oladi). Bölgan töqnaşuvda Zoyl Polning ruhiy taʼsiridan huşini yöqotadi, ÖReyli özini öqqa tutib, Tara uyini özi bilan birga portlatadi, uy esa plitadan çiqqan gaz bilan töladi, Xaggard esa Mozes Bagsga öq uzgandan keyin köprikdan kanyonga yiqilib halok böladi. Zoyl ogohlantirişni eʼtiborsiz qoldirib, quvişni davom ettiradi, u «Katta Birodar»ning, yaʼni öz boşliğining, gaplarini eşitmaydi. Boşliğ esa gubernatorning balida keçikmaslik uçun qoçqinlarni tutiş uçun maxsus qöşin yuboradi (bundan oldin u Zoyl begonani qölga olsa, unga lavozim kötarilişini vaʼda qilgan edi).

Kompaniya «Close Encounters of the Third Kind» filmi bilan taniş bölgan Devils-Tauer toğiga yetib boradi. Feyerverklarni yoqib, ular kosmik kemaning kelişini kutişadi, ammo örmon çetiga Zoyl boşliğining vertolyotda uçib kelişi bilan tirgak böladi. Boşlanib ketgan janjalda maʼlum böladiki, Polga bazadan qoçişga yordam bergan «bazadagi döst» aslida Zoyl bölgan — Pol bir neça yil oldin uni bölajak xotini bilan taniştirgan, va şu butun vaqt davomida Zoyl begonani hukumatdan oldin qölga olib, qoçiş rejasini yakunlamoqçi bölgan. «Katta Birodar» Tara tomonidan nokaut qilinadi, bir neça maxsus qöşin askari yaralanadi. Xaggardning öqidan omon qolgan Mozes Bags (öq köylagi çöntagidagi Bibliyaga tegib ketgan) Polni öq bilan öldirmoqçi böladi, ammo öq örniga Greyemga tegadi. Pol öz hayotini xavf ostiga qöyib, uni tiriltiradi; buni körgan Mozes bu işni «xudoning irodasi» deb izohlaydi. Huşiga kelgan «Katta Birodar» Polga revolver bilan nişon oladi, lekin uning ustiga tuşgan uçar likopçaning tuşirilgan trapi uni halok qiladi.

«Greylar» barça yaralilarni davolaşadi, Pol esa yerlik döstlari bilan xayrlaşadi, Tarani özi bilan olib ketadi, şu tariqa 60 yil davomida buzilgan hayoti uçun uni qoplaşga harakat qiladi, şuningdek Klayvning romanini ham oladi va döstlariga bu asarlarni Adam Şadouçayld emas, balki Polning özi yozganini oşkor qiladi. Likopça begonalarning katta kemasi içiga kiradi, u esa keyin yoruğlikdan tezroq sakraş qiladi.

Ikki yil ötadi. Klayv va Greyem yana «Comic-Con»da bölişadi, u yerda ular ulkan maşhurlikka erişgan. Ruf Greyemning qiz dösti bölib qolgan (u boşga hisob-kitob qiluvçi ovçi niqobi ostida yaşiringan malika Leyaga öxşab kiyingan), u bilan munosabatlari tufayli «köp sökiniş va fohişalik» rejasidan voz keçgan. Zoyl davlat xizmatini tark etib, konventning xavfsizlik xizmati boşliği bölgan. Maʼlum bölişiça, Klayv va Greyem grafik roman yozişgan va u «Nebula» mukofotlarining deyarli barçasini qölga kiritgan, uning alohida stendini oçişda esa Adam Şadouçayldning özi iştirok etgan. Stend oçilişida Pet Stivens ham hozir bölgan, romanning birinçi bobida unga alohida örin berilgan edi. Taxmin qiliş qiyin emas, «ikki ingliz nördi» yozgan bu romanning nomi «Pol: Maxfiy materialçik» ekanini.