Persepolis

Filmning syujeti boş qahramon — eronlik qiz Marjining xotiralariga asoslangan. Fransiyadagi aeroportda u parvozlar jadvaliga qaraydi; uning nigohi röyxatdagi Tehron yozuviga töxtaydi. Keyin u ötirib, bolaligini eslay boşlaydi.

Bolaligida Marji Tehronda yaşardi, payğambar bölişni orzu qilardi va Bryus Lining işqiboz muxlisi edi. 1979-yilda Eronda şohga qarşi inqilob boşlanganda, oilasi hayajonlanib, mitinglarda qatnaşardi, ammo Marjiga özi qatnaşişga ruxsat berilmasdi. Bir kuni oilaning dösti va Marjining dösti Lalining otasi Siamak Yari qamoqdan ozod qilinadi. Hammasi uning qamoqxona dahşatlari haqidagi hikoyalarini tinglaydi, Marji esa Lalining oilasida haqiqiy «qahramon» borligiga hasad qiladi.

Bir neça kundan keyin Marji va uning döstlari kiçkina bola Raminga hujum qilişga urinadi. Ramining otasi şohning maxfiy politsiyasi SAVAK xodimi bölib, ishi davomida kommunistlar va inqilobçilarni öldirgan edi. Ular asboblar qutisidan mixlarni olib, uni quvib yetişadi, ammo Marjining onasi ularni töxtatadi va Marjini jazolaydi. Xonada Xudo Marjiga aytadi, Ramining otasining jinoyatlarida uning aybi yöq. Ertasi kuni Marji Raminning oldiga borib, uning otasi «qotil» bölgani uçun uni keçirişini aytadi, lekin bola otasini mardlarça himoya qiladi va ğazab bilan velosipedida ketib qoladi.

Bir kuni Anuş amakisi yaqinda töqqiz yillik qamoqdan ozod bölgani munosabati bilan oilaning oldiga keçki ovqatga keladi. Marji uni körib juda xursand böladi, çunki u Marji orzu qilgan öşa «oilaviy qahramon»dir. Anuş özining qoçoqlikdagi hayoti haqidagi hikoyalari bilan Marjini ilhomlantiradi.

Şoh ağdarilgaç, yangi hokimiyat uçun saylovlar ötkaziladi. Anuşning optimizmiga qaramay, Marji oilasining ahvoli yaxşilanmaydi, islomiy fundamentalistlarga 99,99 % ovoz berilganda esa ular qattiq xafa bölişadi. Eron jamiyatida qatʼiy shariat qonunlari bilan repressiyalar boşlanadi. Hukumat ayollarni xuşmuomala kiyinişga va römol öraşga majbur qiladi, Anuş esa siyosiy eʼtiqodi uçun yana hibsga olinadi va boşqa siyosiy mahbuslar kabi qatl etiladi. Siamak esa oilasi bilan qoçib ketadi, çunki uning singlisi topilib, uning uyida öldirilgan edi. Oilaning köplab döstlari va minglab eroniliklar yangi rejimdan qoçib, Yevropaga yoki AQŞga ketişadi. Sevimli amakisining qatl etilişini oldini oliş uçun heç narsa qilmagan Xudodan xafa bölgan Marji öz imonidan voz keçadi.

Çuqur ruhiy tuşkunlikka tuşgan Marji oilasi bilan yangi rejim şaroitiga moslaşişga harakat qiladi. Eron-Iroq uruşi boşlanadi va u ölim hamda vayronagarçilik dahşatlarini köradi. Marjining oilasini korrupsiyaga botgan, qurollangan ösmirlar va hukumat amaldorlari tahdid qiladi.

Keyinçalik amakisi Taherda yurak xuruji sodir böladi. Unga oçiq yurak operatsiyasi kerak böladi, Eronda uskuna bölmagani uçun u Angliyaga borişi kerak. Ammo çegaralar yopiq bölgani uçun faqat Soğliqni saqlaş vazirligi tomonidan tasdiqlangan oğir kasal odamlargina çiqib ketişi mumkin. Marjining xolasi ruxsat olişga harakat qilganda, u bilan ish olib borişi kerak bölgan kasalxona direktori santexnik ekanini aniqlaydi — malakasiz va öz diniga töliq böysunuvçi bu odam amakiga çet elga çiqişga ruxsat berişdan boş tortadi.

Marji va uning otasi soxta pasport bosib çiqaradigan Xosroning oldiga borişadi. U ularga pasportni bir hafta içida tayyorlab berişini aytadi. Xosro kommunistik eʼtiqodi uçun qidirilayotgan 18 yoşli qarindoşi Nilufarni yaşirib yuradi, Marji esa uni darhol yoqtirib qoladi. Keyinçalik Nilufar topiladi, hibsga olinadi va qatl etiladi; Xosroning uyi talanadi, özi esa pasportni tayyorlab ulgurmasdan çet elga qoçib ketadi. Marji amakisining oxir-oqibat vafot etişini kuzatadi. Hayot davom etadi: ular hukumat tomonidan taqiqlangan oddiy zavqlarni, jumladan spirtli içimliklarni yaşirin ziyofatlarda baham körişadi.

Marji qora bozorda Ğarb musiqasi yozilgan audiokassetalarni, xususan Iron Maiden va Maykl Jeksonniki, yaşirinça sotib oladi. U jins kurtka kabi anʼanaviy bölmagan kiyimlar kiyadi. Inqilob ayollar qöriqçilari uni deyarli hibsga olişadi, ammo Marji ularni aldab qoçib ketadi.

Marji öqituvçining hukumat suiisteʼmollari haqidagi yolğonini oçiq rad etganda, ota-onasi qörqib, uni Avstriyaning Vena şahridagi frantsuz litseyiga öqişga yuborişadi. U u yerda xavfsiz bölib, fikrini erkin bildirişi mumkin edi. U katolik rohibalar bilan yaşaydi va ularning kamsituvçi va qoraловchi xulqidan ranjiydi. Marji kam döst orttiradi va oxir-oqibat begona mamlakatda özini çidab bölmas darajada yolğiz his qiladi; uni erkinligini tabiiy qabul qiladigan va unga oçiq nafrat bilan qaraydigan yuzaki odamlar örab olgan. Oxiri rohibaga haqorat qilgani uçun uni vaqtinçalik boşpanadan haydab çiqarişadi.

Marji bir neça turar joyni almaştiradi, töxtovsiz vaqtda u xonim Şlossning oldida töxtaydi — u beqaror, sobiq falsafa öqituvçisi edi. Bir kuni Marji ziyofatda notaniş odamga özini frantsuz deb aldaydi, şundan söng buvisining ovozi eşitiladi va unga öz-özига sodiq böliş haqidagi saboqni eslatadi. Uning potentsial sevgilisi Marji bilan jinsiy aloqaga kirişga urinib muvaffaqiyatsiz bölgaç, özining gomoseksualligini oşkor qiladi. Keyin u Markus bilan işqiy munosabatga kirişadi, bu munosabat uning xiyonatini bilgaç yomon yakunlanadi. Şlossga Marji brosh öğirlagan deb ayblaydi va Marji uning uyini tark etadi. U butun kunni boğdagi skameykada ötkazib, özi qançalik «ahmoq» bölganini öylaydi va borişga joyi yöqligini tuşunadi. Bir neça oy davomida u köçada yaşaydi. Oxiri Marji öpka yalliğlanişiga çalinadi va deyarli vafot etadi.

Marji Vena kasalxonasida tuzalib, oilasining ruxsati bilan Eronga qaytadi. Uruş tugagan, hayot sifati biroz yaxşilangan va atrofdagilar uni körib xursand bölişsa-da, Marji özini begona his qilişda davom etadi va klinik depressiyaga tuşadi. Unga dori-darmonlar buyuriladi, u ularni suiisteʼmol qiladi. Dozadan oşib ketganda u Xudo va Karl Marksni köradi, ular unga hayotning muhimligini eslatadi. Marji öziga keladi.

U universitet darslari va ziyofatlarga boradi, sinfdoşi Reza bilan munosabatga kirişadi. Şunday bölsa-da, u va atrofdagilar tinç yaşamaydi — masalan, u va yigitini qöl uşlab turganlari uçun uşlab olişadi va ularning ota-onalari ularni qamçilaşdan qutuliş uçun jarima tölaşga majbur bölişadi, şundan söng ular turmuş qurişga qaror qilişadi.

Marji özini himoya qiliş uçun, makiyaj qilgani uçun hibsga olinmaslik maqsadida bir erkakni taciz qilişda ayblaydi. Buvisi Marjining xatti-harakatidan norozi bölib, uni koyiydi va bobosi hamda amakisi erkinlik va begunoh odamlarni qöllab-quvvatlab vafot etganini aytadi. Öz xatosini tuşungan Marji universitetdagi yiğilişda seksistik qöş standartlarga qarşi nutq sözlaydi va buvisi bilan yaraşadi.

Fundamentalistlar politsiyasi Marji iştirok etgan ziyofatni topib oladi. Ayollar ulgurib özlarini yopib, spirtli içimlikni yaşirib, jazodan qutulişadi, erkaklar esa tomlar böylab qoçadi. Ulardan biri, Nima, sakraşdan ikkilanadi, natijada yiqilib, halok böladi. Nima halok bölgaç, Marji nikohda baxtsiz bölgani uçun ajralişga qaror qiladi va mamlakatni butunlay tark etişga qaror qiladi. Ketişdan oldin u Kaspiy dengiziga sayohat qilib, bobosi va amakisining qabrlarini ziyorat qiladi. Onasi erkin ayol sifatida Marjiga zamonaviy Eronga qaytişni taqiqlaydi va Marji rozi böladi. U buvisini boşqa körmaydi, buvisi esa Marji ketganidan köp ötmay vafot etadi.

Marji yukini olib, taksiga ötiradi. Taksi Parij-Orli aeroportining janubiy terminalidan jönagaç, hikoya bugungi kunga qaytadi. Haydovçi undan qayerdanligini söraydi va u «Eron» deb javob beradi — şu tariqa Anuş va buvisiga bergan vaʼdasini bajaradi: qayerdan kelganini eslab qoliş va doimo öz-özига sodiq böliş.

Film davomida Marji bir neça marta sahnani eslaydi: buvisi unga har kuni ertalab byustgalteriga yangi yasmin gullarini solib qöyişi sababli doim yaxşi hidli bölişini aytadi.