Poem of the Sea

Aleksandr Dovjenko özining sönggi ssenariysi ustida jiddiy kasal holda işlay boşlagan. Prozaik Yuriy Smoliçga yozgan (1956 yil oktyabr) xatida rejissyor döstining izohlari uçun minnatdorçilik bildirib, ayrim epizodlarni jiddiy qayta işlaşga kuçi yetmayotganini tan olgan:

Şu davrda Dovjenkoning kundaligida yozuv paydo böladi: «Men uçun hayot oğir. Yillar davomida meni tirik kömilayotganimni tomoşa qiliş…» Ssenariy yakunlangan edi, ammo rejissyor filmga kirişişga ulgurmadi: u birinçi suratga oliş kunining arafasida vafot etdi.

Eri vafotidan keyin Yuliya Solntseva, özining mustaqil rejissyorlik tajribasi unçalik katta bölmasa-da, «Dengiz haqida poema»ni suratga olişga qaror qildi. Işga ruxsat oliş oson bölmadi; «Mosfilm» muharriri Ella Korsunskaya xotiralariga köra, Solntseva «xonadan-xonaga uzoq haydalgan».

Kino hamjamiyati Solntsevaning erining ijodiy merosini saqlaş borasidagi harakatlariga turliça munosabatda böldi. Baʼzilar bu harakatlarni «bugungi Dovjenko» bölişga uriniş deb bildi, boşqalari esa «haqiqatan ham titanik mehnat» uçun minnatdorçilik bildirdi.

Rassom Aleksandr Borisov, suratga oliş paytida debyutant bölib, bu işni texnik jihatdan özining filmografiyasidagi eng murakkab ish deb eslagan. Vazifa 300 gektar inson turar joyini — ikki qişloqni barça inşootlari bilan suv bosiş edi. Işda gidroquruvçi muhandislar iştirok etgan. Suratga oliş uçun töğon hisoblanib qurilgan, dambа qurilgan.

«Dengiz haqida poema» çiqişi nafaqat Yuliya Solntseva uçun, balki «Kino sanʼati» jurnali tahririyati uçun ham jiddiy sinov böldi. Naşrda çop etilgan birinçi şarhlar ijobiy edi: filmga şoirlar Aleksey Surkov va Nikolay Tixonov, rejissyorlar Sergey Gerasimov, Leo Arnştam va Grigoriy Aleksandrov, yozuvçilar Leonid Sobolev va Dmitriy Zorin, ssenarist Yevgeniy Andrikanis iliq munosabat bildirdilar. Muallif maqolalarida kartinaning «davriyligi», lirik yönalişi va yangiça yondaşuvi qayd etildi. Kinotanqidçi Yakov Varşavskiyning şarhi alohida turardi: unda «Poema…»ning fazilatlari tan olinişi bilan birga ayrim kamçiliklar ham körsatildi; masalan, realistik sahnalardan animatsion sahnalarga ötiş muallifga işonarsiz tuyulgan, quriliş direktori obrazi (Mixail Tsaryov) esa «mulohazakor mavhumligi» bilan közni oğritgan.

Jurnalda muammolar yozuvçi Viktor Nekrasov muharrir Lyudmila Pogojevaga maqola yuborgandan söng boşlandi. Maqolada u «Dengiz haqida poema»ni Marlen Xutsiyevning «Ikki Fyodor» filmiga qarama-qarşi qöydi. Muallifning hamdardligi Xutsiyev filmi tomonida edi; bundan taşqari, Nekrasov «Dengiz haqida poema»ni beparvolik bilan Dovjenko asari deb atadi.

«Kino sanʼati» Nekrasovning şarhini çop etdi va öquvçilar örtasida polemikaga sabab böldi. Biroq munozara bölib ötmadi: maqola çiqqandan söng darhol Pogojeva KPSS MQ mafkuraviy bölimiga çaqirildi; partiya funksionerlari muharrirga naşr «deyarli sovetga qarşi, nafaqat sunʼiy dengiz quruvçilarini, balki butun sovet xalqini qoralovçi» ekanini aytdilar. Keyinçalik kinotanqidçi Oleg Kovalov Nekrasovning maqolasini tahririyatning «dasturiy manifesti» deb atadi.

«Dengiz haqida poema» agar Dovjenko loyihasini oxirigaça yetkazganida qanday körinişda bölardi, degan bahslar uzoq davom etdi. Kinotanqidçi Mixail Sulkin rejissyor bunday «sovuq, dabdabali tomoşani» çiqarmagan bölardi, deb işonadi. Kinotanqidçi Armen Medvedev esa aksinça, film «keyinçalik milliy kinematografimiz rivojlantirgan narsalarning öziga xos katalogi» bölgan deb hisoblaydi. Rejissyor Andrey Konçalovskiy Dovjenko ssenariysini «daho» deb atab, unda Fellinining «8 1/2» filmidagi köplab kaşfiyotlar oldindan körsatilganini taʼkidladi.

Yuliya Solntseva — rejissyor

Aleksandr Dovjenko — ssenariy muallifi

Gavriil Egiazarov — operator

Gavriil Popov — kompozitor

Aleksandr Borisov, Ivan Plastinkin — rassomlar

V. Lagutin — tovuş muhandisi

Ye. Migunov, V. Nikitin — animatsiya rassomlari

Grigoriy Marʼyamov — muharrir

Suratga olişda yoş rejissyorlar, VGIK talabalari Kira Muratova va Aleksandr Muratov yordamçi bölib işladilar.

Lenin mukofoti (1959) — Aleksandr Dovjenko (vafotidan keyin)

Butunittifoq kinofestivali (1959):

maxsus faxriy diplom (Yuliya Solntseva)

ssenariy muallifiga birinçi mukofot (Aleksandr Dovjenko)

erkak rolini ijro etgani uçun birinçi mukofot (Boris Andreev)

London kinofestivali (1962) — faxriy diplom (Yuliya Solntseva)