= Zaharlar, yoki Jahon zaharlanişlari tarixi =
«Zaharlar, yoki Jahon zaharlanişlari tarixi» — 2001-yilda rejissyor Karen Şahnazarov tomonidan suratga olingan badiiy film.
1Rollarda
Ignaty Akrachkov
2Syujet
Moskva, XX asrning sönggi yili. Teatr aktyori Oleg Volkov va uning xotini Katya tinç, heç narsasi bilan…
Moskva, XX asrning sönggi yili. Teatr aktyori Oleg Volkov va uning xotini Katya tinç, heç narsasi bilan ajralib turmaydigan hayot keçiradi. Bir kuni keçqurun ularning qöşnisi Arnold, göşt kombinatida slesar, «qöşniçilik bilan ötiriş» uçun kelib qoladi. Oleg mehmondöstlik bilan rozi böladi. Keçki ovqat vaqtida Arnold Katyani raqsga taklif qiladi, söngra uni «unga bir neça söz aytiş» uçun hammomga olib kiradi. Olegda savol tuğiladi — ular u yerda nima qilişgan, ammo Katya buning uçun xafa bölib, köz yoşlari bilan yugurib ketadi. Ertasi kuni u aybini yuviş uçun xotiniga gul sotib oladi, ammo uyga qaytib, xotinini yana Arnold bilan hammomda köradi. Endi uning şubhasi qolmaydi: xotini unga xiyonat qilmoqda.
U Moskva markazida sayr qilişga çiqadi, söngra «Xitoylik Uçuvçi Jao Da» barига kirib, vodka içadi. Uning yoniga notaniş odam ötiradi. Pensioner Ivan Petroviç Prohorov Olegdan nima bölganini söraydi, va u xotini unga xiyonat qilganini oçiq aytadi. Prohorov ham ikki marta xotinlari unga xiyonat qilganini gapiradi. Birinçisidan u ajraşgan, ikkinçisini esa kefirga Sokrat ölim jazosidan oldin içgan öşa zahar — sikutani solib zaharlagan. Oleg bu eʼtirofdan dahşatga tuşadi, ammo Prohorov unga Katya bilan xuddi şunday qilişni maslahat beradi.
Ertasi kuni Arnoldni uzoqlaştirişga uriniş muvaffaqiyatsiz tugagaç, Oleg yana Prohorov bilan uçraşadi. Ivan Petroviç zaharlar böyiça katta mutaxassis bölib, doim zaharlar solingan çamadonçasini olib yuradi. U Olegni turli zaharlar — akonit, asklepid va papa Aleksandr VI kardinallarni zaharlaş uçun işlatgan kantarella bilan taniştiradi. U Olegga asklepidni va Fors şohi Artakserksning onasi Parisatida kelinini Statirani ilon zahri bilan zaharlagan usulni tavsiya qiladi. Oleg rozi böladi. U Katyaning sevimli taomi — nöxatli tovuq göştini tayyorlaydi va bir tomoni zaharlangan piçoq bilan bir bölak kesib oladi. Katya uni yemoqçi bölganda, eşik qönğiroği jiringlaydi. Ximkidan Katerinaning onasi — Yevgeniya Ivanovna kelgan böladi va Katya öz bölagini unga beradi. Qaynonani zaharlaş Olegning rejasida yöq edi, şuning uçun u zaharlangan tovuqni derazadan taşlab yuboradi. Bunday «dahşatli» qiliq uçun Katya köz yoşlari bilan yugurib ketadi va tez orada onasi bilan birga Arnoldning bir xonali kvartirasiga köçib ötadi.
Ivan Petroviçni bu buriliş juda kuldiradi va u Olegga uçalasini — xotinini, qaynonasini va qöşnisini zaharlaşni, yoki heç bölmasa qöşnisini zaharlaşni maslahat beradi. Oleg heç kimni zaharlamoqçi emasligini bildiradi, ammo Prohorov tirjalib turib oladi va oxir-oqibat Oleg rozi böladi. Endi Ivan Petroviç unga bu uçtasiga zaharli qölqoplar sovğa qilişni taklif qiladi, xuddi 1572-yilda Yekaterina Mediçi Navarra qiroliçasi Jeanne dʼAlbretni zaharlagandek.
Öşa keça unga tuş körinadi: u Prohorov bilan zaharlovçilar klubidagi ziyofatda bölib qoladi, u yerda papa Aleksandr VI özining tuğilgan kunini nişonlaydi. U yerda uning öğli Çezare va qizi Lukretsiya ham bor. Aleksandr VI va Çezarening çiqişidan söng Lukretsiya buyurtmasiga binoan vals çalinadi, Oleg esa Jeanne dʼAlbret bilan raqsga tuşadi.
Uyğonganda, u xotini va qaynonasi uyga qaytganini, ular bilan birga Arnold ham kelganini köradi, çunki Arnoldning xotini Zoya daçadan qaytgan. Uçalasi bir muddat Olegnikida yaşamoqçi bölişadi. Keyin Zoya ham keladi — uning zebu-ziynatlari yöqolgan va u ulardan birortasini öğrilikda gumon qiladi. Olegning yuziga diqqat bilan qaragan Zoya uni tanib qoladi: bir vaqtlar u Olegga oşiq bölib, uning barça spektakllariga borgan edi. U Olegni çoy içişga taklif qiladi, Oleg unga javoban his-tuyğularini bildiradi va uning uyiga köçib ötadi. Tunda u Zoya bilan birga yotadi, va Zoya unga u Çezare Borjia teatrida rol öynaşi mumkinligini va Çezarening öz zahri bilan özini va otasini zaharlagani, söngra böğa qoni bilan vannalarda çömilgani va şunga qaramay omon qolgani haqida gapirib beradi.
Ertasi kuni, buyumlarini oliş uçun qaytib kelganda, u tasodifan uçalasining suhbatini eşitib qoladi — ular Olegni va Zoyani kalkulyator bilan (?) — yöq, ular kalama-kalamiy siçqon zahri solingan kotletalar bilan zaharlab, kvartiralarini egallamoqçi bölişadi. Ğazablangan Oleg Zoyaga qaytib borib, eşitganlarini aytadi. Ular özlari heç narsa bilmaganday tutişga qaror qilişadi. Katya, Arnold va Yevgeniya Ivanovna juftlikni mehmonga taklif qilişadi va ular rozi bölişadi.
Olegga yana tuş körinadi — u yana Prohorov bilan zaharlovçilar klubidagi ziyofatda. Papa Aleksandr VI xizmatkori Olegga papa uni körişni istayotganini aytadi. Aleksandr VI Olegni ziyofatga taklif qiladi. Keçki ovqatda köplab taniqli zaharlovçilar iştirok etadi — Neron, Kaligula, Yekaterina Mediçi, Parisatida, papaning öğli Çezare Borjia va qizi Lukretsiya hamda boşqalar. Oleg ularga xotinini, qaynonasini va qöşnisini zaharlaş rejasini aytadi (şahar hokimiyati nomidan ularga zaharli buğ çiqaradigan yangi yil arçasi sovğa qiliş) va umumiy maʼqulni oladi. Mehmonlarning har biri öz taqdirini hikoya qiladi va qanday ölganlarini eslaşadi. Oxirida hikoyasini Çezare aytadi. 4 yil ötib, yaʼni 1507-yilda u qöpol tuzoqqa tuşadi, undan qutulib çiqişi mumkin edi. Ammo Çezare buni qilmaydi, çunki hayot unga zerikarli tuyulgan edi.
Şu bilan film tugaydi. Filmning rejissyori Karen Şahnazarov 2000-yil haqiqatida filmdagi barça voqealar sodir bölganini aytadi. Oleg Katyadan ajraşib, Zoyaga uylanadi, şu bilan birga Arnold Zoyadan ajraşib, Katyaga uylanadi. Hozir ular juda baxtli yaşaşadi va baʼzan bir-birlarinikiga kirib turişadi. Xabar qilinişiça, Yevgeniya Ivanovna yurak xurujidan vafot etgan, Ivan Petroviç Prohorov esa Moskvadagi kvartirasini Yaltadagi kvartiraga almaştirgan va Ukraina fuqaroligini olgan. Şuningdek, Olegning işlaydigan teatri rejissyori «Borjiyalar oilasining hayoti» spektaklini tayyorlaşni boşlagani va Olegning iltimosiga köra unga Çezare rolini bergani aytiladi.
3Suratga oliş guruhi
Ssenariy mualliflari: Aleksandr Borodyanskiy, Karen…
Ssenariy mualliflari: Aleksandr Borodyanskiy, Karen Şahnazarov
Rejissyor-postanovşik — Karen Şahnazarov
Operator-postanovşik — Vladimir Klimov
Rassom-postanovşik — Lyudmila Kusakova
Kompozitor — Anatoliy Kroll, orkestr Anatoliy Kroll boşçiligida
Rossiya davlat simfonik kinematografiya orkestri
4Kadrlar
1
1 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «Яды, или Всемирная история отравлений» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.