Popeye

James Robert Pariş özining «Fiasco: A History of Hollywoodʼs Iconic Flops» kitobida Popeye musiqiy filmi asosida Broadway musiqiy asari «Annie»ning ekranlaştiriş huquqlari uçun ikki yirik studiya — Columbia va Paramount örtasida bölgan kuraş yotganini yozadi. Robert Evans Paramount «Annie» uçun tanlovda yutqazganini bilgaç, Paramountning ota kompaniyasi Gulf+Western rahbari Charles Bluhdorn, şuningdek, Barry Diller, Michael Eisner va Jeffrey Katzenberg iştirokida ijroiya yiğiliş ötkazdi. Yiğilişda u studiyaga huquqi bor, musiqiy film yaratiş uçun foydalaniş mumkin bölgan komiks qahramonlari haqida söradi, şunda iştirokçilardan biri: «Popeye», deb javob berdi.

Öşa paytda King Features Syndicate (Hearst Communications bölimi) Popeye va unga aloqador qahramonlarning televidenie huquqlarini saqlab qolgan edi. Hanna-Barbera King Features litsenziyasi asosida «The All-New Popeye Hour» seriali ustida işlagan. Paramount esa uzoq vaqtdan beri Popeye qahramonining teatr huquqlariga ega edi, çunki studiya 1933-yildan 1957-yilgaça Fleischer Studios va Famous Studios tomonidan işlab çiqarilgan Popeye multfilmlarini tarqatgan. Öşa vaqtda Popeye multfilmlarining televidenie huquqlari MGM/UA ga tegişli bölib, u Associated Artists Productions orqali boşqarilardi. Keyinçalik bu huquqlar Turner Entertainment Co. tomonidan sotib olingan, hozir esa ular Warner Bros. qölida.

Evans Jules Feifferga ssenariy yozişni topşirdi. 1977-yilda u Popeye rolini Dustin Hoffman ijro etişini, Olive Oyl rolida Lily Tomlin iştirok etişini va rejissyor John Sçlesinger bölişini istaşini aytgan edi. Hoffman Feifferbilan ijodiy kelişmovçiliklar tufayli loyihadan çiqib ketdi. Olive Oyl roli uçun Gilda Radner ham körib çiqilgan edi. Radnerning menejeri Bernie Brillstein uni bu rolni olişdan qaytargan, çunki ssenariy sifatidan xavotirda bölgan va Evans bilan Altmanning notinç xulqi hamda norasmiy ijodiy usullari bilan maşhur ekanligi uçun, u bilan oylar davomida yakka suratga oliş maydonçasida işlaşdan qörqqan.

1979-yil dekabrida Walt Disney Productions ikki filmli işlab çiqariş şartnomasi doirasida (Dragonslayer ham şu jumladan) loyihaga qöşildi. Şimoliy Amerikada tarqatişni Paramount Pictures, xalqaro tarqatişni esa Buena Vista International amalga oşirdi.

Asosiy suratga oliş 1980-yil 23-yanvarda boşlandi. Film Maltada suratga olingan. Barry Dillerning sözlariga köra, maydonçada kokain keng qöllanilgan va u: «Undan qoçib bölmasdi», deb aytgan. U yana: «Kino lentali idişlar aslida bu maydonga kokainni olib keliş va olib ketiş uçun işlatilgan», degan. Sweethaven dekoratsiyasi suratga oliş uçun zarur bölganidan ham kattaroq qurilgan, bu esa işlab çiqariş xarajatlari va murakkabligini oşirgan. Şuningdek, u yerda yozuv studiyasi, montaj xonalari va turar joylar, jumladan yaşaş xonalari ham bölgan. Suratga oliş 1980-yil 19-iyunda yakunlandi, ob-havo şaroiti tufayli rejadan uç hafta keçikkan. Sweethaven dekoratsiyasi hanuzgaça turibdi va Popeye Village nomi bilan maşhur sayyohlik joyiga aylangan. Parişning yozişiça, Robin Williams bu dekoratsiyani «Stalag Altman» deb atagan.

Pariş boşqa işlab çiqariş muammolarini ham qayd etadi. Evans ssenariy komiks-stripdagi Popeyeni aks ettirişi kerakligini, multfilmdagi «buzib körsatilgan» versiyani emasligini talab qilgan. Feifferning ssenariysi bir neça marta qayta işlangan, va u ikkinçi darajali qahramonlarga ekranda juda köp vaqt ajratilayotganidan xavotirda bölgan. Feiffer şuningdek Harry Nilssonning qöşiqlarini ham yoqtirmagan va ularning filmga mos emasligini aytgan. Popeyening silikon kauçukdan yasalgan dastlabki muşak qöllari Williams uçun boşqariş va suratga olingaç yeçib oliş qiyin bölgan, şuning uçun Maltaga ikki italyan usta çaqirilib, ularni qayta yasaşgan va Altman suratga oliş jadvalini moslaştirişga majbur bölgan. U şuningdek aktyorlarni suratga oliş paytida ayrim qöşiqlarni özlari kuylaşga majbur qilgan, bu esa aktyorlar avval studiyada qöşiqlarni yozib, keyin lab harakatini moslaştiriş anʼanaviy kino-musiqiy amaliyotidan farq qilgan. Ovozlarni aniq yozib olişdagi qiyinçiliklar tufayli tovuş sifati pasaygan. Williams esa qahramonining xirilloq gapiriş uslubi bilan boğliq qiyinçiliklar tufayli, qisman oğzida trubka bilan gaplaşgani sababli, öz replikalarining köp qismini qayta yozib bergan. Uning köp sözlarni improvizatsiya qilişga moyilligi esa Altman bilan töqnaşuvlarga olib kelgan. Oxirgi jang, unda oktopus iştirok etgan, mexanik mavjudotning nosozligi tufayli murakkablaşgan. Işlab çiqariş xarajatlari 20 million dollardan oşib ketgaç, Paramount Altmanga suratga olişni yakunlab, qölidagi materiallar bilan Kaliforniyaga qaytişni buyurgan.

Popeye premyerasi 1980-yil 6-dekabrda Los-Anjelesdagi Mannʼs Chinese Theater kinoteatrida bölib ötdi, bu E. C. Segar 86 yoşga töladigan kundan ikki kun oldin edi. Film 1980-yil 12-dekabrda Şimoliy Amerikada Paramount Pictures tomonidan teatrlarda namoyiş etildi. Xalqaro prokat uçun film Buena Vista International tomonidan 92 daqiqagaça qisqartirildi.

Popeye bir neçta uy video formatlarida çiqarilgan, jumladan VHS, Betamax, CED, LaserDisc, DVD, Blu-ray va raqamli striming xizmatlari orqali oddiy va yuqori aniqlikdagi video formatlarida. Filmning 45 yilligi munosabati bilan Paramount Home Entertainment tomonidan 2026-yil 18-avgustda Ultra HD Blu-ray çiqarildi. Buyuk Britaniyada film qisqartirilgan versiyada Walt Disney Home Video tomonidan VHS va DVD şaklida çiqarilgan.

Film AQŞdagi oçiliş haftasonida 6 million dollar işladi va 32 kundan keyin 32 000 000 dollar yiğdi. Film AQŞ kassasida 49 823 037 dollar işladi, bu uning byudjetidan ikki barobardan köproq, butun dunyo böyiça umumiy daromad esa 60 million dollarni taşkil etdi.

Film Comment jurnali yozgan: «Film çiqişidan oldin kino sohasining ayrim odamlari prodyuser Robert Evansni «Evansgate» deb masxara qilişardi», lekin «Körinişidan, film yoş bolalar orasida mustahkam maşhurlikka erişdi».

Filmning daromadi juda yaxşi bölsa-da, ayniqsa öşa paytda kinoteatr çiptalarining ança arzon bölganini hisobga olsak ham, film Paramount va Disney kutgan mega-bloklbaster bölmadi, şuning uçun ayrimlar uni muvaffaqiyatsizlik deb hisobladi. Bir vaqtlar tanqidçilar tomonidan uluğlangan Altman Gollivudda çetlatildi. Uning ön yillik karerasi pasayib ketdi, u Parijga köçib borib, u yerda arzon byudjetli sahna asarlari asosidagi filmlarni suratga oldi.

Dastlabki şarhlar asosan salbiy bölgan, lekin vaqt ötişi bilan film ijobiy qayta baholandi. Rotten Tomatoes şarhlar yiğuvçi saytida 42 nafar tanqidçining şarhlarining 60 foizi ijobiy. Saytning umumiy xulosasi şunday: «Altmanning bu maşhur multfilmga munosabati tartibsiz va keskin notekis, lekin uning kuçli hazili va jöşqin jozibasiga qarşi turiş qiyin». Oğirlangan örtaça hisobni qöllaydigan Metacritic 14 tanqidçi asosida filmga 100 ballik şkala böyiça 64 ball berdi, bu «umuman ijobiy» şarhlarni bildiradi.

Chicago Sun-Times gazetasining muharriri Roger Ebert filmga 4 yulduzdan 3,5 yulduz berib, Duvall Olive Oyl rolini «ijro etiş uçun tuğilgan», Popeye bilan esa Altman «komiks-stripning keng çiziqlarini olib, ularni murakkab köngiloçar asarga aylantiriş mumkinligini» isbotlagan, deb yozgan. Chicago Tribune gazetasining Gene Siskel 4 balldan 3,5 ball qöyib, filmning birinçi 30 daqiqasi «zerikarli va butunlay nuqtai nazarsiz» bölganini, lekin SweeʼPea kiritilgaç film «ança qiziqarli va bir neça sahnalarda juda öziga xos» bölib qolganini yozgan. The Monthly Film Bulletin jurnalining Richard Combs yozadi: «Özining noodatiy uslubida u işlaydi». The New York Times gazetasining Vincent Canby filmni «butunlay yoqimli, juda jozibali aralaş» deb atagan, «köpinça jöşqin va hazilkaş, baʼzan dabdabali va yassi, baʼzan esa baquvvat kuladigan, tez-tez tuşunib bölmaydigan. Qisqasi, bu juda aralaş töplam».

Boşqa tanqidçilar esa salbiy baho berişdi, masalan, Leonard Maltin filmni fiyasko deb atagan: «E. C. Segarning sevimli dengizçisi hayratlanarli darajada zerikarli bu filmda çökayotgan kemaga çiqadi. Yaxşi aktyorlar tarkibi kulgisiz ssenariy, çalkaş sahnalaştiriş va bir neçta «qöşiq» deb ataluvçi narsalar bilan bölsa-da, öz kuçini sarflaydi. Şu örniga Maks Fleyşerning bir neça soatlik multfilmlarini tomoşa qiling; siz ança yaxşi bölasiz». Variety yozadi: barça iştirokçilar «filmning katta boşlanğiç qismini qurbon qilib, qahramonlarni jonlantira olmagan. Faqat ular multfilmdagi jinnilikka qaytişga ruxsat berganda film umuman işlaydi». The Washington Post gazetasining Gary Arnold yozadi: «Bu murakkab uslubda yaratilgan, bezovta qiluvçi musiqiy slepstik fantaziyada yoqadigan narsalar bor ... lekin ular tasodifiy paydo bölib, nozik vaziyat atrofida uçib yuradi». Los Angeles Times gazetasining Charles Çamplin filmni «kamdan-kam hollarda qiziqarsiz, lekin deyarli heç qaçon töliq qoniqtirmaydigan» deb taʼriflagan va dialoglarning kattalarga xos ohangi filmning maqsadli tomoşabini «aniq belgilanmagan» holga keltirganini yozgan. TV Guide esa: «Rejissyor Robert Altman va ssenariy muallifi Jules Feifferning bu filmi «Popeye»ni töliq metrajli filmga moslaştiradi — yaxşi ğoya Altmanning notekis rejissyorligi tufayli barbod bölgan. Faqat oxirgi 50 daqiqada Popeye bir oz hayajon yaratadi», deb yozgan.

Film asl ovoz berişda «Stinkers Bad Movie Awards» mukofoti tomonidan «Eng yomon film» nominatsiyasida ğolib bölgan, 2006-yilda kengaytirilgan ovoz berişda esa yana şu nominatsiyada ğolib bölgan. Film, şuningdek, «Saturn» mukofotining «Eng yaxşi fantastik fantaziya filmi» nominatsiyasiga ham nomzod bölgan.

Tanqidçilar filmni Altmanning muvaffaqiyatsizliklari qatoriga kiritişdi, lekin u bu fikrga qöşilmadi: «Bilasizmi, kimdir «Popeye»ni muvaffaqiyatsizlik deganida, men haqiqatan ham hayratda qolaman. Menda Rolling Stone jurnalidan şunday şarh bor, unda ular mening muvaffaqiyatsizliklarimni sanab ötişadi: «Secret Honor», «Quintet» va «Popeye». Xöş, «Quintet»ni tuşunaman, lekin «Popeye» juda muvaffaqiyatli asar, ayniqsa keyingi taqdirida». Film teatrdagi namoyişlari davomida 60 million dollar işlab topdi va uy videosida doimiy ravişda sotilib kelmoqda.

Bir neçta mualliflar Popeyeni keyingi komiks filmlar bilan soliştirişgan. Bir maqolada uni komiks moslaşuvlaridagi «ötkazib yuborilgan yöl» deb ataşgan. Muallif Popeye, Dick Tracy (1990) va Hulk (2003) filmlarini DC Extended Universe va Marvel Cinematic Universe bu işlatmaydigan «niqoblaş, kadrlaş va sahifa tartibi» kabi komiks texnikalarini qöllagani uçun maqtagan. WBUR uçun yozilgan maqolada Popeye va Hulk zamonaviy komiks filmlarga qaraganda «badiiyroq» ekanligi maʼqullangan va Popeye «xato bilan» eʼtibordan çetda qolganligi aytilgan.

Kinorejissyor Paul Thomas Anderson filmning taniqli muxlisi bölib, uni sevimli asarlari qatoriga kiritadi, hatto Duvallning «He Needs Me» qöşiğini özining «Punch-Drunk Love» filmida va uning saundtrekida işlatgan.

Rejissyor Phil Lord ham filmning muxlisi bölib, uni ilhom manbai sifatida tilga olgan: «Bu sirtda yaratayotgan narsangiz haqida mağrur bölmaslikka urinişdan kelib çiqadi. Masalan, [The Lego Movie] maşhur öyinçoq brendiga asoslangan bölsa, kimga nima farqi bor? Baribir bu juda qiziqarli narsa yaratiş imkoniyati. Men har doim bunga şaxsiy özini namoyon qiliş usuli sifatida yondaşganimizni öylayman, buni heç kim qilmaydi! Ehtimol bu Robert Altmanning Popeyesini köp tomoşa qilganimizdan kelib çiqqandir».

Saundtrekni Harry Nilsson yaratgan. U özining «Flash Harry» albomi ustida işlaşdan tanaffus qilib, filmga musiqa yozgan. U barça asl qöşiqlarni yozgan va musiqani Çerokee Studios studiyasida prodyuser Bruce Robb bilan birgalikda işlab çiqqan. Filmdagi saundtrek noodatiy edi, çunki aktyorlar baʼzi qöşiqlarni jonli ravişda kuylagan. Şu sababli studiya albomi filmdagi треклар bilan töliq mos kelmagan. Musiqa aranjirovkasi muallifi sifatida Van Dyke Parks körsatilgan.

AQŞ treylerida albomdagi «I Yam What I Yam» qöşiği işlatilgan, filmdagi jonli ijro emas.

«Iʼm Popeye the Sailor Man» qöşiğini Sammy Lerner Max Fleisçerning dastlabki «Popeye the Sailor» multfilmi uçun yozgan.

«Everything Is Food» qöşiği albomga kiritilmagan, «Din' We» qöşiği esa (filmdan kesib taşlangan) kiritilgan. 2016-yilda Record Store Day Black Friday tadbiri doirasida Varèse Sarabande albomning faqat vinil şaklidagi çeklangan naşrini ikkita bonus treki bilan çiqardi.

2017-yilda Varèse Sarabande qöşiqlarni filmdagi asl tartibda joylaştirgan, «Everything Is Food» qöşiğini qayta kiritgan va Nilsson hamda aktyorlar tomonidan kuylangan qöşiqlarning demo versiyalari bilan ikkinçi diskni qöşgan deluxe naşrni çiqardi. 2018-yilda demolarning ön törttasi «Music from the Motion Picture Popeye – The Harry Nilsson Demos» nomi bilan vinilda çiqarildi.

Disc 1

Disc 2